ψυχική ασθένεια

Η έννοια της ψυχικής ασθένειας έχει δεχθεί αρκετό ενδιαφέρον τα τελευταία χρόνια. Παρά την συχνή χρήση του όρου υπάρχουν πολλοί που διαφωνούν με την ύπαρξη αυτού, επεξηγώντας τους διάφορους λόγους για τους οποίους μία τέτοια έννοια είναι γεμάτη ψεγάδια. Οι κριτικές της έννοιας της ψυχικής ασθένειας προέρχονται από διαφορετικούς πληθυσμούς: από τους επαγγελματίες της ψυχικής υγείας, από το ευρύ κοινό και από τους ίδιους τους χρήστες υπηρεσιών.

Η κεντρική κριτική της έννοιας προέρχεται από την επιστημονική κοινότητα. Οι διαφορετικοί κλάδοι παραθέτουν πληθώρα επιχειρημάτων κατά της χρήσης του όρου ψυχική ασθένεια:

Η κριτική της έννοιας της ψυχικής ασθένειας από τους ψυχολόγους

Ψυχολόγοι αντιμετωπίζουν την έννοια ως υπερβολικά αυστηρή και αποστειρωμένη, όταν στην πραγματικότητα δεν υπάρχουν ξεκάθαρα cut- off σημεία μεταξύ του τι μπορεί να θεωρηθεί φυσιολογικό ή μη φυσιολογικό- η δυσφορία από μόνη της είναι μία κατάσταση φυσιολογική που βιώνεται από τον καθένα.

Η κριτική του όρου ψυχική ασθένεια από τους ψυχιάτρους

Παρόμοια, οι ψυχίατροι εστιάζουν στις πολλές ελλείψεις των διαγνωστικών εργαλείων στο να συλλάβουν την ουσία της ψυχικής πάθησης- τα τωρινά συστήματα τονίζουν υπερβολικά τους βιολογικούς παράγοντες και εξαιτίας της έλλειψης εγκυρότητας μπορούν να μετατραπούν σε επικίνδυνα εργαλεία.

Η κριτική της ψυχικής ασθένειας από τους κοινωνιολόγους

Οι κοινωνιολόγοι πηγαίνουν το επιχείρημα ένα βήμα παραπέρα: για αυτούς η ψυχική ασθένεια ως έννοια βασίζεται κατά πολύ στον τόπο και τον χρόνο- την κουλτούρα, τους κοινωνικοοικονομικούς παράγοντες, το θρησκευτικό υπόβαθρο, ακόμα και το φύλο ή την φυλετική καταγωγή. Υπό αυτό το πρίσμα, η ψυχική ασθένεια στην ουσία δεν υφίσταται παρά είναι ένας όρος πλήρως κοινωνικά κατασκευασμένος.

Η κριτική από το ευρύ περιβάλλον

Μία κάπως διαφορετική κριτική του όρου προέρχεται από το ευρύ κοινό. Εκεί συναντούμε μία έμμεση κριτική του όρου, καθώς αυτός αντιμετωπίζεται από διαφορετική οπτική γωνία. Έρευνες έχουν δείξει πως το ευρύ κοινό είναι διστακτικό με την χρήση του όρου "ασθένεια" όταν γίνεται αναφορά σε κάποιες παθήσεις (π.χ. άγχος, ή ουσιοεξάρτηση), καθώς αυτός προσδίδει μία στιγματισμένη ταμπέλα, και επειδή οι παθήσεις δεν αντιμετωπίζονται ως ‘ασθένειες’ παρά ως προβληματικές καταστάσεις. Παρόμοια, πολλοί διαβλέπουν τα αίτια των ψυχικών παθήσεων να προέρχονται από το περιβάλλον (παρά από την γενετική προδιάθεση).

Συνολικά, το ευρύ κοινό είναι λιγότερο αυστηρό στην χρήση του όρου με ακρίβεια όμως διστάζει στο να ονοματίσει κάποιον ως ψυχικά ασθενή, ίσως προτιμότερο να είναι ο όρος "άτομο που βιώνει δυσφορία".

Η κριτική από το ίδιο το άτομο

Η πιο έντονη βέβαια κριτική του όρου προέρχεται από τα ίδια τα άτομα που επηρεάζει. Άτομα που έχουν διαγνωστεί εξηγούν πως η ορολογία που χρησιμοποιείται για να τους περιγράψει παίζει μεγάλο ρόλο σε αυτούς: ο τρόπος με τον οποίο θα γίνει η ονοματοδότηση θα επηρεάσει το πως τους αντιλαμβάνονται οι άλλοι, και θα καθορίσει τις σχέσεις τους με κάθε επαγγελματία ψυχικής υγείας.

Η υπάρχουσα ορολογία εστιάζει υπερβολικά στους υποβόσκοντες βιολογικούς παράγοντες, και παραμελεί την προσωπικότητα και ατομικότητα του χρήστη υπηρεσιών, ο οποίος αντιμετωπίζεται περισσότερο ως ένα σύνολο συμπτωμάτων, και ως ‘ασθενής’- ένα άτομο δηλαδή που είναι και πιθανών να παραμείνει ‘άρρωστο’.

Για αυτούς τους λόγους η ορολογία θεωρείται απρόσωπη και έχει χαρακτηριστεί μη ανθρωπιστικά προσανατολισμένη, γεγονός που στερεί από τους χρήστες υπηρεσιών θεραπεία με σεβασμό και αντικατοπτρίζει ανεπάρκεια στο να καλύψει τις πραγματικές ανάγκες του πληθυσμού.

Κοινά σημεία στις κριτικές

Αξίζει να σημειωθεί πως οι κριτικές μεταξύ τους έχουν αρκετά κοινά στοιχεία. Υπάρχει συμφωνία για το ότι η γραμμή μεταξύ ‘φυσιολογικού’ και ‘μη φυσιολογικού’ είναι πολύ λεπτή ενώ η χρήση της τωρινής ορολογίας υποδηλώνει ξεκάθαρα όρια, τα οποία στην πραγματικότητα δεν υφίστανται. Επιπλέον η ορολογία εστιάζει στους βιολογικούς παράγοντες, και δεν συλλαμβάνει κατάλληλα τους κοινωνικοπολιτισμικούς παράγοντες ή τους διαπροσωπικούς, οι οποίοι παίζουν ρόλο. Συνολικά ο όρος ‘ψυχική ασθένεια’ δεν αντικατοπτρίζει όλες τις πτυχές αυτής, και την πραγματικότητα του να πάσχει κανείς, και έτσι έμμεσα εμποδίζει το άτομο από το να δεχθεί την κατάλληλη θεραπεία και να μπορέσουν να καλυφθούν οι ανάγκες του.

Διαφορές ανάμεσα στις κριτικές

Βέβαια οι κριτικές έχουν και διαφορές μεταξύ τους: ο κάθε πληθυσμός αντιμετωπίζει το θέμα από διαφορετική οπτική. Οι επαγγελματίες το βλέπουν πιο πρακτικά, καθώς εστιάζουν στο πως η έννοια επηρεάζει το αποτέλεσμα (για παράδειγμα τα διαγνωστικά συστήματα). Το ευρύ κοινό λαμβάνει μια πιο συναισθηματική οπτική, όπου κάτι μπορεί να θεωρηθεί ως ‘καλό’ ή ως ‘κακό’ (π.χ. κάποιες νόσοι μοιάζουν πιο απειλητικές από άλλες). Τέλος, οι χρήστες υπηρεσιών παίρνουν μια πιο ηθικά προσανατολισμένη γραμμή σκέψης, καθώς σκέπτονται το ‘τι θα μπορούσε/ έπρεπε να γίνει’.

Οι κριτικές κατά του όρου της ψυχικής ασθένειας εγείρουν έγκυρους προβληματισμούς, που προσφέρουν σε κάθε πληθυσμό τροφή για σκέψη, και που, γεννούν την ελπίδα πως στο μέλλον τόσο η ορολογία όσο και η πρακτική γύρω από την ψυχική υγεία θα μπορέσει να εξελιχθεί, και να βοηθήσει περισσότερο.

 

Βιβλιογραφία

1. Bresnahan, M., Link, B., G., Pescosolido, B., A., Phelan, J., C., Stueve, A., (1999). Public conceptions of mental illness: Labels, causes, dangerousness, and social distance. American Journal of Public Health, 89, (9), 1328-1333

2. Behr, G., Beuster C., Bracken, P., Browne, I., Evans, C., Fernando, S., Huws, R., Johnson, B., Martindale, B., Middleton, H., Moncrieff, J., Kingsnorth, N., Rodger, J., Summerfield, D., Thomas, P., Timimi, S., Wallace, J., (2014). Craddock and Mynors- Wallis’s assault on thinking. British Journal of Psychiatry, 205, 497-501

3. Bentall, R., P., Kinderman, P., Moncrieff, J., Read, J., (2013). Drop the language of disorder. Evidence Based Mental Health, 16, 2-3

4. Bradby, H., (2009). Medical Sociology: An Introduction. SAGE Publications, London.

5. Bresnahan, M., Link, B., G., Pescosolido, B., A., Phelan, J., C., Stueve, A., (1999). Public conceptions of mental illness: Labels, causes, dangerousness, and social distance. American Journal of Public Health, 89, (9), 1328-1333

6. McLaughlin, H., (2009). What’s in a name: ‘client’, ‘patient’, ‘customer’, ‘consumer’, ‘expert by experience’, ‘service user’- what’s next? British Journal of Social Work, 39, 1101-1117

7. Morris, R., J., (1974). Perspectives in Abnormal Behavior. Pergamon Press, US

8. Pilgrim, D., Rogers, A., (1993). Sociology of Mental Health and Illness. Open University Press, US.

9. Scull, A., (2015). The sociological study of mental illness: a historical perspective. Mad in America

Συγγραφή Άρθρου

Σύλβα Σαραφίδου

sarafidou silvaΨυχολόγος. Ba σε Ψυχολογία και Ιστορία Τέχνης στο Deree.
MSc σε Νευροεπιστήμες στο King's College, παράλληλα με εκπαίδευση σε Συνθετική Ψυχοθεραπεία και Θεραπειών μέσω Τέχνης.

Τα περιεχόμενα του E-Psychology προστατεύονται από την DMCA. Η αναδημοσίευση επιτρέπεται μόνο κατόπιν γραπτής άδειας από το τμήμα Σύνταξης και μόνο εφόσον ακολουθείται συγκεκριμένη διαδικασία αναδημοσίευσης. Συγκεκριμένα, πρέπει να υπάρχει σαφής αναφορά στο τέλος του άρθρου, για την πηγή 1ης δημοσίευσης καθώς επίσης πρέπει να υπάρχει ενεργός σύνδεσμος που οδηγεί απευθείας στο άρθρο. DMCA.com Protection Status
Σχετικά άρθρα

Βρείτε Ψυχολόγο-Ψυχοθεραπευτή

Επιλέξτε θεραπευτή ανάλογα με την εξειδίκευση σε συγκεκριμένη ψυχοθεραπευτική προσέγγιση.

Μεταβείτε στον κατάλογο Ειδικών Ψ.Υγείας »

Περισσότερα άρθρα του ειδικού συνεργάτη

Φροντίζοντας άτομα με άνοια: Δυσκολίες και Δυνατότητες
άνοια

Η άνοια είναι μία νευροεκφυλιστική πάθηση που σταδιακά στερεί από το άτομο την αυτονομία του. Αυτό σημαίνει ότι από τα πρώτα στάδια της νόσου ήδη και όλο και περισσότερο στην πορεία, το άτομο έχει ανάγκη τόσο από φροντίδα όσο και από προσοχή για λόγους ασφαλείας.

Το μέλλον των φαρμακοθεραπειών στην ψυχική υγεία: Σχιζοφρένεια και Κατάθλιψη
φαρμακοθεραπεία ψυχική υγεία

Είναι πλέον ευρέως αναγνωρισμένο πως η ψυχιατρική, και ιδιαίτερα το πεδίο την ψυχοφαρμακολογίας έχει κάνει τεράστια βήματα: αυτή την στιγμή υπάρχουν πολλά και διαφορετικά φάρμακα, μαζί με τις κατάλληλες οδηγίες χρήσης, έτοιμες να βοηθήσουν τα άτομα σε ανάγκη (και τους ερευνητές και κλινικούς στο να επιτευχθεί αυτό).

Ακετυλοχολίνη. Ο ρόλος της στον εγκέφαλο
Ακετυλοχολίνη εγκέφαλος

Η ακετυλοχολίνη (acetylcholine) είναι ένας από τους κεντρικούς νευροδιαβιβαστές του εγκεφάλου, που παίζει ρόλο σε πολλές σημαντικές λειτουργίες. Η ακετυλοχολίνη ήταν ο πρώτος νευροδιαβιβαστής που ανακαλύφθηκε, ήδη από το 1914, από τους Otto Loewi και Henry Dale, οι οποίοι κέρδισαν και βραβείο Νόμπελ για την δουλειά τους.

Κάπνισμα και Ψυχική Υγεία: Ποια η σχέση τους?
Κάπνισμα

Το κάπνισμα αποτελεί μια συχνή συνήθεια για πολλούς. Οι αρνητικές επιπτώσεις του καπνίσματος στην υγεία έχουν μελετηθεί πολύ και είναι αρκετά γνωστές. Για την ακρίβεια, το κάπνισμα αποτελεί το κύριο αίτιο θανάτου που μπορεί να προληφθεί στις ΗΠΑ (Bor, Boyd, Himmelstein, Lasser, McCormick, Woolhandler, 2000).

Το ψάρι ζέβρα στην έρευνα νευροαναπτυξιακών παθήσεων
ψάρι ζέβρα

Συχνά στις έρευνες για νευρολογικές ή αναπτυξιακές παθήσεις χρησιμοποιούνται ζώα. Αυτό δίνει την δυνατότητα στους ερευνητές να μελετήσουν καταστάσεις και συμπτώματα, και να τεστάρουν την αποτελεσματικότητα παρεμβάσεων (ιδίως φαρμακευτικών). Η ερευνητική χρήση των ζώων μπορεί να δώσει περισσότερο ακριβή αποτελέσματα (σε σχέση με θεωρητικά μοντέλα), και να επιδείξει τα αποτελέσματα της έρευνας σε ζωντανό οργανισμό, χωρίς όμως την συμμετοχή ανθρώπων, κάτι που εγείρει ηθικούς προβληματισμούς.

Είστε ειδικός Ψυχικής Υγείας?

Εγγραφείτε ώστε να λαμβάνετε ενημέρωση, σχετικά με θέματα που αφορούν την επιστήμη της ψυχολογίας, έρευνες, σεμινάρια ψυχολογίας, θέσεις εργασίας Ειδικών Ψυχικής Υγείας κ.τ.λ.

Newsletter για όλους

Εβδομαδιαίο Newsletter για να λαμβάνετε στο mail σας νέα άρθρα ψυχολογίας, ενημέρωση για επερχόμενα σεμινάρια ψυχολογίας, ομάδες υποστήριξης, βιβλία ψυχολογίας κ.α.

Η εγγραφή σας στα ενημερωτικά δελτία της Πύλης Ψυχολογίας psychology.gr είναι απόλυτα σύμφωνη με την Ευρωπαϊκή Νομοθεσία για την προστασία των προσωπικών δεδομένων. Τα στοιχεία που δίνετε κατά την εγγραφή σας θα χρησιμοποιηθούν αποκλειστικά και μόνο για την αποστολή ενημερωτικών δελτίων (Newsletters).