Ο ρόλος της κλινικής εποπτείας στη θεραπευτική διαχείριση της γονικής αποξένωσης

Ακρόαση άρθρου......

Πρόσθεσε το Psychology.gr στις προτιμώμενες πηγές σου στη Google
Με αυτό τον τρόπο, θα βλέπεις περισσότερα νέα άρθρα ψυχολογίας και ψυχικής υγείας που δημοσιεύονται στο PSYCHOLOGY.GR

Η κλινική διαχείριση περιστατικών όπου ένα παιδί ή ένας έφηβος εγκλωβίζεται σε μια ακραία γονική σύγκρουση —και ειδικότερα στο φαινόμενο της γονικής αποξένωσης— συνιστά μία από τις πιο απαιτητικές προκλήσεις για κάθε ψυχοθεραπευτή.

Σε αυτές τις περιπτώσεις, ο θεραπευτής δεν καλείται να διαχειριστεί απλώς την ατομική δυσκολία του θεραπευόμενου. Αντίθετα, βρίσκεται αντιμέτωπος με ένα σύνθετο, διαγενεακό σύστημα που λειτουργεί με ισχυρούς ασυνείδητους μηχανισμούς.

Σε αυτό το πλαίσιο, ο μεγαλύτερος κίνδυνος για τον θεραπευτή δεν είναι η έλλειψη θεωρητικών γνώσεων, αλλά η σταδιακή διάβρωση της θεραπευτικής του ουδετερότητας λόγω έντονων συναισθηματικών πιέσεων (αντιμεταβίβαση). Σε αυτά τα περιστατικά η κλινική εποπτεία δεν είναι απλώς χρήσιμη, αλλά απολύτως αναγκαία.

Ο κίνδυνος απώλειας του θεραπευτικού πλαισίου

Στα περιστατικά γονικής αποξένωσης κυριαρχεί ένας πρωτόγονος αμυντικός μηχανισμός: η σχάση (splitting). Όπως έχει περιγράψει η Melanie Klein (1946), μέσω της σχάσης ο κόσμος χωρίζεται στο «απόλυτα καλό» και στο «απόλυτα κακό», χωρίς να υπάρχει χώρος για ενδιάμεσες αποχρώσεις ή για την αναγνώριση της πολυπλοκότητας των ανθρώπινων σχέσεων.

Αυτή η πόλωση δεν μένει κλεισμένη στο σπίτι της οικογένειας. Εισβάλλει μέσα στο θεραπευτικό δωμάτιο μέσω της προβλητικής ταύτισης (projective identification), μιας διαδικασίας που ανέλυσε ο W.R. Bion (1962). Μέσα από αυτόν τον μηχανισμό, ο θεραπευτής πιέζεται ασυνείδητα να ταυτιστεί με τα συναισθήματα της οικογένειας και να αναλάβει έναν προκαθορισμένο ρόλο μέσα στο δράμα της.

Αυτή η αντιμεταβιβαστική πίεση παίρνει συνήθως δύο μορφές:

• Η ταύτιση με τον «Σωτήρα» (ή τον διώκτη): Ο θεραπευτής παρασύρεται από τον έντονο συναισθηματικό λόγο του παιδιού ή του γονέα που το έχει αναλάβει. Συγκινείται από τον πόνο, ταυτίζεται με τη θέση του θύματος και υιοθετεί το αφήγημά τους ως απόλυτη αλήθεια. Στα μάτια του θεραπευτή, ο απών γονέας γίνεται πλέον το «αποκλειστικά κακό» πρόσωπο, αναπαράγοντας έτσι τον μηχανισμό της σχάσης μέσα στην ίδια τη θεραπεία.
• Η ταύτιση με τον «Αδικημένο»: Αντίθετα, ο θεραπευτής μπορεί να νιώσει έντονο θυμό απέναντι στη χειριστική συμπεριφορά του γονέα που προκαλεί την αποξένωση. Αναλαμβάνοντας ασυνείδητα τον ρόλο του υπερασπιστή του απόντος γονέα, κάνει το κλινικό λάθος να πιέσει πρόωρα τον έφηβο να «δει την αλήθεια». Αυτό παρακάμπτει τον χρόνο που χρειάζεται ο έφηβος για να επεξεργαστεί τα συναισθήματά του, προκαλώντας του τελικά μεγαλύτερη άμυνα και επιπρόσθετες ενοχές.

Ένα Κλινικό Παράδειγμα

Ας δούμε ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα από την εποπτική πρακτική. Ένας θεραπευτής αναλαμβάνει έναν 15χρονο ο οποίος, μετά το διαζύγιο, αρνείται πεισματικά κάθε επαφή με τον πατέρα του, μιλώντας για αυτόν με απόλυτη απαξίωση. Στις εποπτικές συναντήσεις, ο θεραπευτής αρχίζει να λέει: «Ο πατέρας του είναι πράγματι απαράδεκτος. Καλά κάνει το παιδί που θέλει να τον αποφύγει. Πρέπει να το προστατεύσω».

Σε αυτό το σημείο, ο θεραπευτής έχει πάψει να λειτουργεί ως ουδέτερος παρατηρητής. Έχει γίνει άλλος ένας εκπρόσωπος του αφηγήματος της μητέρας. Χάνοντας την απόστασή του, χάνει και την ικανότητα να βοηθήσει τον έφηβο να αντέξει την εσωτερική του σύγκρουση και να κατανοήσει ότι έχει το δικαίωμα να αγαπά και τους δύο γονείς.

Ο Ρόλος του Επόπτη

Ο R. Britton (1989) υποστηρίζει ότι η ικανότητα για «τριαδική σκέψη» (triangular space) είναι κομβική για την ψυχική ωριμότητα. Αν δεν υπάρξει ένας «τρίτος» (όπως η πατρική φιγούρα) για να διακόψει την απόλυτη συγχώνευση μεταξύ μητέρας και βρέφους, το άτομο εγκλωβίζεται.

Το ίδιο ακριβώς συμβαίνει και στη θεραπευτική σχέση. Όταν ο θεραπευτής συγχωνεύεται με την οπτική του ασθενούς, ο επόπτης έρχεται να λειτουργήσει ως αυτός ο απαραίτητος «τρίτος». Διακόπτει τη συγχώνευση, προσφέρει εναλλακτικές οπτικές και αποκαθιστά τον χώρο για καθαρή σκέψη.

Επιπλέον, η δουλειά με παιδιά που χρησιμοποιούνται ως «όπλα» εξαντλεί συναισθηματικά τον θεραπευτή. Όπως εξηγεί ο Bion (1962), ο θεραπευτής λειτουργεί ως «περιέχον» (container) για τα ακατέργαστα συναισθήματα και το άγχος του ασθενούς. Ποιος όμως «περιέχει» τον θεραπευτή; Ο επόπτης παρέχει ακριβώς αυτόν τον ασφαλή χώρο. Βοηθά τον νέο συνάδελφο να επεξεργαστεί τον θυμό, τη ματαίωση και τη θλίψη του, ώστε να μην τα μεταφέρει πίσω στον έφηβο.

Συμπερασματικά

Η γονική αποξένωση είναι μια εξαιρετικά τοξική συνθήκη που τείνει να "μολύνει" με σχάση κάθε άνθρωπο που εμπλέκεται σε αυτήν — συμπεριλαμβανομένου του θεραπευτή. Σε αυτά τα περιστατικά, η κλινική εποπτεία δεν είναι ένας απλός έλεγχος τεχνικής. Λειτουργεί ως καθρέφτης αναστοχασμού που προστατεύει τη θεραπευτική σχέση, επιτρέποντας στον θεραπευτή να παραμείνει η μόνη ίσως σταθερή, ουδέτερη και αληθινά υποστηρικτική παρουσία στη ζωή ενός εγκλωβισμένου παιδιού.

Βιβλιογραφία

Bion, W. R. (1962). Learning from Experience. Heinemann.

Britton, R. (1989). The missing link: Parental sexuality in the Oedipus complex. Στο R. Britton, M. Feldman & E. O'Shaughnessy (Επιμ.), The Oedipus Complex Today. Karnac.

Gardner, R. A. (1985). Recent trends in divorce and custody litigation. Academy Forum, 29(2), 3–7.

Klein, M. (1946). Notes on some schizoid mechanisms. International Journal of Psycho-Analysis, 27, 99–110.

Ogden, T. H. (1982). Projective Identification and Psychotherapeutic Technique. Jason Aronson.

Συγγραφή - Επιμέλεια Άρθρου

Κωνσταντίνος Φύσσας - Σύμβουλος Ψυχικής Υγείας

Κωνσταντίνος Φύσσας: έχει επιβεβαιωθεί από το Therapy

Το προφίλ έχει επαληθευτεί μέσω της πλατφόρμας Therapy Psychology. Τα στοιχεία που εμφανίζονται έχουν επιβεβαιωθεί από το σύστημα.

• Επιβεβαιωμένο επαγγελματικό προφίλ
• Ελεγμένα στοιχεία ταυτότητας
• Επικυρωμένη ειδίκευση

Ψυχοδυναμικός Ψυχοθεραπευτής (BA,MA) και Εκπαιδευτής Ενηλίκων με περισσότερα από 20 χρόνια εμπειρίας στο πεδίο της ψυχικής υγείας. Η επαγγελματική μου πορεία συνδυάζει την ενεργή κλινική πράξη, την ακαδημαϊκή διδασκαλία και την εταιρική συμβουλευτική

Εξειδικεύσεις:

Διαχείριση Άγχους - Φοβιών Συναισθηματικές Διαταραχές Διαχείριση Θυμού

Δείτε όλα τα άρθρα Κλείστε ραντεβού

THERAPY.PSYCHOLOGY - ΠΛΑΤΦΟΡΜΑ ONLINE ΨΥΧΟΘΕΡΑΠΕΙΑΣ
Μια ολοκληρωμένη εμπειρία σύνδεσης Ειδικών Ψυχικής Υγείας και Θεραπευόμενων | Ξεκίνα εδώ το Θεραπευτικό ταξίδι σου...