Ακρόαση άρθρου......
Πρόσθεσε το Psychology.gr στις προτιμώμενες πηγές σου στη Google
Με αυτό τον τρόπο, θα βλέπεις περισσότερα νέα άρθρα ψυχολογίας και ψυχικής υγείας που δημοσιεύονται στο PSYCHOLOGY.GR
Η ικανότητα να λέμε «όχι» στους άλλους δεν αποτελεί απλώς μια κοινωνική δεξιότητα ή ένα στοιχείο διεκδικητικότητας. Αντιθέτως, φαίνεται να συνιστά μια βαθιά ψυχολογική λειτουργία που σχετίζεται με τον τρόπο οργάνωσης του εαυτού μέσα στις σχέσεις και με την εσωτερική εμπειρία της εγγύτητας, της ασφάλειας και της αποδοχής.
Σε πολλές περιπτώσεις, η δυσκολία στην οριοθέτηση δεν αφορά την ίδια την πράξη της άρνησης, αλλά το ασυνείδητο νόημα που αυτή αποκτά: την πιθανή απώλεια της σχέσης, την απόσυρση της αγάπης και της συμπάθειας ή την αποδοκιμασία από τον άλλον.
Σε συνέχεια αυτής της κατανόησης, αυτή η διαδικασία οριοθέτησης ενεργοποιεί συχνά πρώιμες εσωτερικευμένες εμπειρίες σχέσης, στις οποίες η αποδοχή δεν ήταν δεδομένη αλλά συνδεόταν με τη συμμόρφωση και την προσαρμογή.
Επομένως, καταλαβαίνουμε ότι η δυσκολία να τεθούν όρια δεν είναι απλώς ζήτημα επικοινωνίας, αλλά έκφραση ενός βαθύτερου τρόπου ψυχικής οργάνωσης, όπου η σχέση με τον άλλον και η αίσθηση του εαυτού παραμένουν στενά αλληλένδετες.
Σύμφωνα με την ψυχοδυναμική θεωρία, ο εαυτός διαμορφώνεται μέσα από τις πρώιμες σχέσεις με τους βασικούς φροντιστές, οι οποίες δεν λειτουργούν μόνο ως πλαίσιο κάλυψης αναγκών, αλλά ως πρωταρχικό πεδίο εσωτερικευμένων εμπειριών ασφάλειας και σύνδεσης. Όταν η εμπειρία της αποδοχής είναι σταθερά συνδεδεμένη με την υπακοή, το παιδί μπορεί να οργανώσει μια εσωτερική αντίληψη ότι η σχέση διατηρείται μόνο όταν οι προσωπικές του ανάγκες υποχωρούν. Σε αυτό το πλαίσιο, η διαφοροποίηση δεν βιώνεται ως φυσική έκφραση αυτονομίας, αλλά ως πιθανή απειλή απομάκρυνσης.
Ο Winnicott (1965) περιέγραψε ότι σε ένα επαρκώς υποστηρικτικό περιβάλλον το παιδί έχει τη δυνατότητα να αναπτύξει έναν «αληθινό εαυτό», δηλαδή έναν τρόπο ύπαρξης όπου οι αυθόρμητες ανάγκες μπορούν να εκφραστούν χωρίς να διακινδυνεύεται η σχέση.
Αντίθετα, όταν το περιβάλλον απαιτεί προσαρμογή για τη διατήρηση της συναισθηματικής σύνδεσης, αναπτύσσεται ένας πιο προσαρμοστικός τρόπος λειτουργίας, ο οποίος έχει περιγραφεί ως «ψευδής εαυτός» (Winnicott, 1960). Αυτός ο τρόπος δεν αποτελεί παθολογική δομή, αλλά έναν προστατευτικό μηχανισμό που διασφαλίζει τη σχέση εις βάρος της αυθεντικής έκφρασης. Η θεωρία του δεσμού όχι μόνο έρχεται σε συμφωνία με αυτή την κατανόηση, αλλά την ενισχύει κιόλας, καθώς υποστηρίζει ότι η ανάγκη για εγγύτητα αποτελεί πρωταρχική και βιολογικά οργανωμένη συνθήκη (Bowlby, 1988).
Όταν όμως η εγγύτητα έχει εσωτερικευτεί ως εύθραυστη ή υπό όρους, κάθε πράξη διαφοροποίησης μπορεί να βιώνεται ως απειλή απομάκρυνσης. Σε αυτές τις περιπτώσεις, το «όχι» δεν ερμηνεύεται ως απλή διαφωνία, αλλά ως πιθανή ρήξη του δεσμού, γεγονός που εξηγεί την ένταση των συναισθηματικών αντιδράσεων που συχνά το συνοδεύουν.
Κατ’ επέκταση , το people pleasing δεν αποτελεί απλώς ένα συμπεριφορικό μοτίβο ευγένειας ή υπερβολικής προσαρμοστικότητας, αλλά έναν οργανωμένο τρόπο σχέσης. Το άτομο μαθαίνει ότι η διατήρηση της σύνδεσης εξασφαλίζεται μέσα από τη συνεχή ικανοποίηση των αναγκών των άλλων, ενώ οι δικές του ανάγκες τίθενται σε δεύτερη μοίρα ή καθίστανται λιγότερο προσβάσιμες. Η αποδοχή δεν βιώνεται ως σταθερή, αλλά ως κάτι που πρέπει να διατηρείται ενεργά μέσω της συμμόρφωσης.
THERAPY.PSYCHOLOGY - ΠΛΑΤΦΟΡΜΑ ONLINE ΨΥΧΟΘΕΡΑΠΕΙΑΣ
Μια ολοκληρωμένη εμπειρία σύνδεσης Ειδικών Ψυχικής Υγείας και Θεραπευόμενων | Ξεκίνα εδώ το Θεραπευτικό ταξίδι σου με Δωρεάν 1η συνεδρία.Σημαντική είναι και η συνεισφορά γνώσεων, πληροφοριών και ιδεών της McWilliams (2011) η οποία περιγράφει ότι σε αρκετές οργανώσεις προσωπικότητας η αυτοεκτίμηση εξαρτάται σε σημαντικό βαθμό από την εξωτερική επιβεβαίωση.
Σε αυτές τις περιπτώσεις, η ανάγκη να είναι κανείς «καλός», «χρήσιμος» ή «μη συγκρουσιακός» δεν αποτελεί απλώς κοινωνική στρατηγική, αλλά βασικό μηχανισμό διατήρησης της ψυχικής συνοχής. Έτσι, η πιθανότητα δυσαρέσκειας του άλλου δεν βιώνεται ως απλή διαφωνία, αλλά ως απειλή για την ίδια την αξία του εαυτού.
Οι ενοχές που συνοδεύουν την οριοθέτηση λειτουργούν συχνά ως εσωτερικός ρυθμιστικός μηχανισμός των σχέσεων. Δεν αποτελούν απαραίτητα ένδειξη ότι το άτομο έχει κάνει κάτι λανθασμένο, αλλά ότι ενεργοποιείται ένα παλαιότερο εσωτερικό μοντέλο σχέσης, στο οποίο η διαφοροποίηση συνδεόταν με κίνδυνο απώλειας της αγάπης. Η ικανότητα να αντέχει κανείς τη ματαίωση και να αναγνωρίζει την ξεχωριστή ύπαρξη του άλλου ως στοιχείο ψυχικής ωρίμανσης και διαφοροποίησης του εαυτού, είναι καίριας σημασίας (Winnicott, 1963).
Η θεωρία των σχέσεων αντικειμένου προσφέρει επίσης ένα κρίσιμο πλαίσιο κατανόησης. Οι εσωτερικευμένες αναπαραστάσεις σημαντικών άλλων παραμένουν ενεργές και επηρεάζουν τον τρόπο με τον οποίο βιώνονται οι τρέχουσες σχέσεις (Klein, 1946· Fairbairn, 1952). Έτσι, η άρνηση μπορεί να ενεργοποιεί ασυνείδητους φόβους απόρριψης ή εγκατάλειψης, ακόμη και όταν η εξωτερική πραγματικότητα δεν το δικαιολογεί.
Σε πιο σύνθετες ψυχικές οργανώσεις, όπου η αυτοεκτίμηση είναι έντονα εξαρτημένη από την εξωτερική επιβεβαίωση, η οριοθέτηση γίνεται ακόμη πιο δύσκολη. Η άρνηση δεν βιώνεται ως απλή έκφραση διαφορετικής ανάγκης, αλλά ως δυνητική απειλή για τη σχέση και για τη συνοχή του εαυτού (Kernberg, 1984). Σε αυτό το πλαίσιο, η αποφυγή της άρνησης δεν αποτελεί έλλειψη κατανόησης, αλλά τρόπο ψυχικής ρύθμισης του άγχους.
PRO PSYCHOLOGY: Επαγγελματική Κοινότητα Ειδικών Ψυχικής Υγείας
Ένα Οικοσύστημα του PSYCHOLOGY.GR για Εποπτεία, Επαγγελματική Ανάπτυξη, Σύνδεση
Οι άμυνες συμμόρφωσης περιγράφονται ως τρόποι μέσω των οποίων το άτομο μειώνει τη σύγκρουση και διατηρεί τη σχέση, συχνά εις βάρος της αυθεντικής του εμπειρίας (McWilliams, 2011). Το people pleasing μπορεί να ιδωθεί ακριβώς μέσα από αυτή τη λογική, ως μία σταθερή εσωτερική στρατηγική διατήρησης της σχέσης μέσω της υπερπροσαρμογής. Είναι σημαντικό να αναδειχθεί η σημασία της διαφοροποίησης του εαυτού, δηλαδή της ικανότητας να παραμένει κανείς συνδεδεμένος χωρίς να συγχωνεύεται συναισθηματικά με τον άλλον (Bowen, 1978). Όσο χαμηλότερη είναι η διαφοροποίηση, τόσο πιο εύκολα η δυσαρέσκεια του άλλου βιώνεται ως προσωπική απειλή.
Σε βαθύτερο επίπεδο, η σύγκρουση ανάμεσα στην ανάγκη για σύνδεση και την ανάγκη για αυτονομία αποτελεί τον πυρήνα της δυσκολίας. Όταν η σύνδεση έχει εσωτερικευτεί ως εύθραυστη, η αυτονομία συχνά βιώνεται ως απειλή. Ο Fairbairn (1952) σημείωσε ότι το άτομο μπορεί να προτιμήσει μία λιγότερο ικανοποιητική σχέση από την πιθανότητα απώλειάς της, γεγονός που εξηγεί τη σταθερότητα τέτοιων μοτίβων και στην ενήλικη ζωή. Με τον χρόνο, η συνεχής υπερπροσαρμογή οδηγεί συχνά σε ψυχική εξάντληση και απομάκρυνση από την εσωτερική εμπειρία. Η επιθυμία αντικαθίσταται από την υποχρέωση και ο εαυτός οργανώνεται περισσότερο γύρω από τις ανάγκες των άλλων παρά γύρω από τις δικές του εσωτερικές διεργασίες.
Η οριοθέτηση, τελικά, δεν αποτελεί πράξη απόρριψης, αλλά πράξη ψυχικής διαφοροποίησης (Bowen, 1978). Δεν διαρρηγνύει τη σχέση, αλλά της επιτρέπει να αποκτήσει σαφήνεια, σταθερότητα και χώρο για δύο ξεχωριστές ψυχικές παρουσίες που μπορούν να συνυπάρχουν χωρίς να συγχωνεύονται.
Στην αρχή, αυτή η διαδικασία μπορεί να συνοδεύεται από ενοχή ή δυσφορία. Ωστόσο, η εμπειρία αυτή αντανακλά την αναδιοργάνωση ενός παλαιότερου εσωτερικού συστήματος σχέσης και όχι ένδειξη λάθους.
Με την επανάληψη, η ενοχή παύει σταδιακά να λειτουργεί ως κυρίαρχος ρυθμιστής και η οριοθέτηση γίνεται περισσότερο σταθερή και εσωτερικά ανεκτή. Το «όχι», υπό αυτή την οπτική, δεν είναι ρήξη αλλά πράξη σχέσης, μια πράξη που επανατοποθετεί τον εαυτό μέσα στη σχέση με μεγαλύτερη εσωτερική συνοχή και ψυχική ακεραιότητα.
Βιβλιογραφία
Bowlby, J. (1988). A secure base: Parent-child attachment and healthy human development. Basic Books.
Bowen, M. (1978). Family therapy in clinical practice. Jason Aronson.
Fairbairn, W. R. D. (1952). Psychoanalytic studies of the personality. Tavistock.
Kernberg, O. F. (1984). Severe personality disorders: Psychotherapeutic strategies. Yale University Press.
Klein, M. (1946). Notes on some schizoid mechanisms. International Journal of Psychoanalysis, 27, 99–110.
McWilliams, N. (2011). Psychoanalytic diagnosis: Understanding personality structure in the clinical process (2nd ed.). Guilford Press.
Winnicott, D. W. (1960). Ego distortion in terms of true and false self. In The maturational processes and the facilitating environment. Hogarth Press.
Winnicott, D. W. (1963). The maturational processes and the facilitating environment. Hogarth Press.
Συγγραφή - Επιμέλεια Άρθρου
Ζωή Φελέκη - Ψυχολόγος
THERAPY.PSYCHOLOGY - ΠΛΑΤΦΟΡΜΑ ONLINE ΨΥΧΟΘΕΡΑΠΕΙΑΣ
Μια ολοκληρωμένη εμπειρία σύνδεσης Ειδικών Ψυχικής Υγείας και Θεραπευόμενων | Ξεκίνα εδώ το Θεραπευτικό ταξίδι σου με Δωρεάν 1η συνεδρία.
