Τι είναι το travel envy και γιατί οι ειδυλλιακές εικόνες των άλλων εντείνουν το αίσθημα μοναξιάς μας;

Ακρόαση άρθρου......

Πρόσθεσε το Psychology.gr στις προτιμώμενες πηγές σου στη Google
Με αυτό τον τρόπο, θα βλέπεις περισσότερα νέα άρθρα ψυχολογίας και ψυχικής υγείας που δημοσιεύονται στο PSYCHOLOGY.GR

Τι είναι το travel envy και γιατί οι ειδυλλιακές εικόνες των άλλων εντείνουν το αίσθημα μοναξιάς μας;

Μέχρι το τέλος του άρθρου:

•  θα έχεις καταλάβει με ποιον τρόπο  η παθητική  ψηφιακή παρακολούθηση των διακοπών των άλλων, ακόμα και αγαπημένων μας ανθρώπων, ενεργοποιεί ασυνείδητα υπαρξιακά κενά και αισθήματα κατακερματισμού.
•  θα έχεις μάθει τι είναι το travel envy και θα έχεις αναγνωρίσει τον μηχανισμό, ο οποίος μετατρέπει τον γόνιμο φθόνο σε κακόβουλο, που χωρίς να το καταλάβεις, σε εγκλωβίζει  σε έναν φαύλο κύκλο νοητικής επεξεργασίας.
•  θα διαθέτεις συγκεκριμένους τρόπους  για να μετασχηματίζεις το scroll από πηγή απομόνωσης σε εργαλείο αυθεντικής σύνδεσης.

Ένα ζεστό βράδι του Ιουλίου, κάθεσαι χαλαρά στον καναπέ σου, με τη δροσιά του ανεμιστήρα να σου προσφέρει μια μικρή ανακούφιση. Ξεκινάς να κοιτάζεις τις φωτογραφίες που έχουν ανεβάσει οι φίλοι σου από τις διακοπές τους.  

Όπως σκρολάρεις, μέσα σε λίγα δευτερόλεπτα, η ροή σου γεμίζει με καταγάλανα νερά, μαγικά ηλιοβασιλέματα στις Κυκλάδες, χαμογελαστά πρόσωπα σε παραλίες και τραπέζια δίπλα στο κύμα.

Ξαφνικά, το δωμάτιό σου μοιάζει πιο μικρό, η ησυχία γύρω σου γίνεται πιο βαριά κι ένα γνώριμο σφίξιμο εμφανίζεται στο στήθος σου.
Αναρωτιέσαι: «Γιατί νιώθω τόση μοναξιά, ενώ απλώς κοιτάζω τους φίλους μου να περνάνε καλά;»

Οι διακοπές των άλλων δεν μας πληγώνουν επειδή είναι όμορφες· μας πληγώνουν, όταν τις χρησιμοποιούμε ως μέτρο της δικής μας ζωής. Οι άνθρωποι που βιώνουν αυτό το σχεσιακό αδιέξοδο δεν υποφέρουν από κάποια προσωπική παθολογία, αλλά από την πίεση που ασκεί μια διαρκής, ασύμμετρη σύγκριση σε σχέση με  την ιδανική πραγματικότητα των άλλων.

Η ιστορία που ακολουθεί βασίζεται σε σύνθεση πραγματικών κλινικών περιστατικών, με πλήρη αλλαγή των ονομάτων και των προσωπικών στοιχείων για την προστασία του απορρήτου.

Η Κατερίνα, 34 ετών, επέλεξε να μείνει στην Αθήνα τον Αύγουστο για να ολοκληρώσει ένα σημαντικό επαγγελματικό έργο, μια απόφαση που αρχικά την έκανε να νιώθει δημιουργική. Μετά από λίγες ημέρες, όμως, η επιστροφή της στο σπίτι συνοδευόταν από ένα ατέλειωτο scroll στο Instagram. Παρατηρώντας τις φωτογραφίες των συναδέλφων της από τις διακοπές τους στα νησιά, άρχισε να νιώθει σαν να ήταν απομονωμένη και αποκλεισμένη από τη ζωή.

Ποια ψυχολογική διαδρομή συνδέει την παρακολούθηση των διακοπών των άλλων με τη μείωση της αυτοαξίας μας;

Ουσιαστικά χρησιμοποιούμε τις επιλεκτικές ψηφιακές εικόνες των άλλων ως μέτρο αξιολόγησης της δικής μας υπαρξιακής πληρότητας. Όταν εκτιθέμεθα σε τέτοιο υλικό, το ψηφιακό περιβάλλον μάς ωθεί σε μια διαδικασία ανοδικής κοινωνικής σύγκρισης, όπως ονομάζεται η ψυχολογική διαδικασία κατά την οποία συγκρίνουμε τον εαυτό μας με άτομα που θεωρούμε ανώτερα ή πιο επιτυχημένα, όπου αυτόματα θεωρούμε ότι η δική μας καθημερινότητα υπολείπεται σε αξία.

Παραδόξως, ακόμα και όταν το κίνητρό μας είναι «να κρατήσουμε επαφή» με τους ανθρώπους μας, η συγκεκριμένη μορφή έκθεσης μπορεί να εντείνει το αίσθημα αποσύνδεσής μας. Αυτό συμβαίνει επειδή το σύστημα των κοινωνικών δικτύων ευνοεί την προβολή μιας εξιδανικευμένης, αποσπασματικής εικόνας. Αντί λοιπόν να νιώσουμε κοντά στον άλλον, μεγαλώνουμε  τη δική μας εσωτερική απόσταση από αυτό που προβάλλεται ως «ιδανική ζωή».

Άρα, τι είναι το travel envy και πώς επηρεάζει την αυτοεκτίμησή μας;

Το travel envy είναι μια εξειδικευμένη μορφή ανοδικής κοινωνικής σύγκρισης, όπου οι διακοπές των άλλων δεν μεταφράζονται ως απλές εμπειρίες, αλλά ως τεκμήρια ενός ανώτερου κοινωνικού status που αναδεικνύουν τα δικά μας κενά. Στον σύγχρονο ψηφιακό πολιτισμό, το ταξίδι και η απόδραση έχουν μετουσιωθεί σε δείκτες επιτυχίας και προσωπικής αξίας.

Όταν η ατομική μας ευαλωτότητα είναι ήδη αυξημένη λόγω κόπωσης ή χαμηλής αυτοεκτίμησης, οι εικόνες αυτές την εντείνουν. Το αποτέλεσμα είναι να εσωτερικεύουμε μια αόρατη επίκριση: «Αφού δεν είμαι εκεί, δεν προσπαθώ αρκετά» ή «Γιατί εγώ δεν τα καταφέρνω να περνάω έτσι ωραία;». Με αυτόν τον τρόπο, μια απλή φωτογραφία παραλίας μετατρέπεται σε αυστηρό κριτήριο της προσωπικής μας αξίας.

Ποια είναι η διαφορά ανάμεσα στην παθητική και την ενεργητική χρήση των δικτύων;

Η διαφορά μεταξύ παθητικής και ενεργητικής χρήσης είναι ότι η παθητική έκθεση περιλαμβάνει το βουβό, ατέρμονο scroll χωρίς αλληλεπίδραση, ενώ η ενεργητική βασίζεται στην ουσιαστική επικοινωνία και τη δημιουργία σχεσιακών δεσμών. Όπως έχει αποδειχθεί ερευνητικά, η παθητική κατανάλωση περιεχομένου υπονομεύει άμεσα τη συναισθηματική μας ευεξία, καθώς μας μετατρέπει σε απλούς θεατές της ζωής των άλλων.

• Παθητική Χρήση: Κυλάνε οι εικόνες στην οθόνη χωρίς σχόλια, χωρίς μηνύματα, αφήνοντας τη νοητική επεξεργασία ελεύθερη να δημιουργήσει υποθέσεις για το πόσο τέλεια περνάνε οι άλλοι.
• Ενεργητική Χρήση: Στέλνεις ένα προσωπικό μήνυμα, ξεκινάς μια συζήτηση, μοιράζεσαι μια δική σου αυθεντική στιγμή ή σχολιάζεις με σκοπό την πραγματική σύνδεση.

Όταν λειτουργούμε παθητικά, χάνουμε την επαφή με το εδώ και τώρα της δικής μας εμπειρίας, δημιουργώντας μια αίσθηση ότι η πραγματική ζωή συμβαίνει πάντα κάπου αλλού.

Πότε ο φθόνος γίνεται επιβλαβής για την ψυχική μας ισορροπία;

Ο φθόνος γίνεται επιβλαβής για την ψυχική ισορροπία, όταν μετατρέπεται από γόνιμη έμπνευση σε κακόβουλη πικρία  και συνοδεύεται από έντονο μηρυκασμό. Ο φθόνος είναι ένα πανανθρώπινο, φυσιολογικό συναίσθημα που δεν χρειάζεται να παθολογικοποιείται. Ωστόσο, η ποιότητά του καθορίζει το υπαρξιακό του αποτύπωμα:

Η μετάβαση από τον έναν τύπο στον άλλον σφραγίζεται από το μηρυκασμό, δηλαδή την ασταμάτητη επανάληψη  αρνητικών σκέψεων μετά τη θέαση μιας εικόνας. Αυτή η επαναλαμβανόμενη νοητική επεξεργασία είναι ο πραγματικός κρίκος που μετατρέπει μια απλή ψηφιακή σύγκριση σε βαθιά, επώδυνη μοναξιά.

Πώς να αναγνωρίσεις τα δικά σου ψηφιακά μοτίβα

Για να μπορέσεις να σπάσεις αυτόν τον κύκλο, χρειάζεται να αναπτύξεις μια καθαρή παρατήρηση των αντιδράσεών σου. Ο παρακάτω οδηγός μπορεί να σε βοηθήσει να εντοπίσεις σε ποιο επίπεδο  βρίσκεται η δική σου χρήση αυτή τη στιγμή:

Το Σώμα σε Συναγερμό: Παρατήρησε αν κατά τη διάρκεια του scroll η αναπνοή σου γίνεται πιο ρηχή ή αν σφίγγεται το σαγόνι σου. Το σώμα καταγράφει την πίεση της σύγκρισης πριν ακόμα την επεξεργαστεί η λογική.

Ο Έλεγχος του Μηχανισμού: Ρώτησε τον εαυτό σου: «Αυτή τη στιγμή κοιτάζω για να συνδεθώ ή το κάνω μηχανικά για να καλύψω τα κενά μου; » Αν το scroll γίνεται μηχανικά λόγω εξάντλησης, τότε είναι η στιγμή να κλείσεις την οθόνη.

Από τη Σύγκριση στην Επίγνωση: Αντί να προσπαθείς να καταστείλεις τη ζήλια σου, χρησιμοποίησέ την ως δίοδο επίγνωσης. Τι σου δείχνει αυτή η εικόνα για τις δικές σου ανάγκες; Ποια ή ποιες έχεις παραμελήσει και πρέπει να φροντίσεις περισσότερο;

Αν αισθάνεσαι ότι αυτή η διεργασία σε ξεπερνά, θυμήσου ότι η αναζήτηση επαγγελματικής υποστήριξης είναι μια αυθεντική πράξη φροντίδας. Μπορείς να ξεκινήσεις μια εξατομικευμένη θεραπευτική σχέση που θα σε βοηθήσει να βάλεις όρια και να βρεις ξανά τη δική σου ζωτικότητα στο εδώ και τώρα.

Συχνές Ερωτήσεις

Γιατί νιώθω ενοχές, όταν ζηλεύω τις διακοπές των φίλων μου;

Νιώθεις ενοχές, επειδή έχεις εσωτερικεύσει την ιδέα ότι ένας «καλός φίλος» πρέπει να νιώθει μόνο χαρά. Ο φθόνος, όμως, είναι μια φυσιολογική ανθρώπινη αντίδραση σε μια ασύμμετρη σύγκριση status και δεν σε κάνει κακό άνθρωπο.

Πώς μπορώ να μειώσω το FOMO (Fear of Missing Out) το καλοκαίρι;

Μπορείς να το μειώσεις μετατοπίζοντας την προσοχή σου από το τι «χάνεις» εκεί έξω, στο τι επιλέγεις να ζήσεις στο παρόν σου. Η εστίαση στην αυθεντική ευχαρίστηση μικρών, καθημερινών στιγμών μειώνει την ανάγκη για ψηφιακή επιβεβαίωση.

Τι να κάνω όταν η μοναξιά στην πόλη γίνεται ανυπόφορη;

Είναι σημαντικό να μετατρέψεις την παθητική απομόνωση σε ενεργητική αναζήτηση σύνδεσης. Επικοινώνησε απευθείας με ανθρώπους που έχουν μείνει επίσης πίσω ή οργάνωσε μικρές δραστηριότητες που φέρνουν πληρότητα στην καθημερινότητά σου, μακριά από οθόνες.

Με λίγα λόγια

Το αίσθημα απομόνωσης και η μείωση της αξίας μας που προκαλούνται από τις  διακοπές των άλλων στα social media, το λεγόμενο travel envy, δεν οφείλεται στις ίδιες τις εικόνες, αλλά στον αυτόματο μηχανισμό ανοδικής σύγκρισης και παθητικής έκθεσης που ενεργοποιούμε. Όταν μετατρέπουμε το scroll σε συνειδητή, ενεργητική επικοινωνία και αναγνωρίζουμε τον φθόνο ως κρυφό δείκτη των δικών μας αναγκών, τότε θωρακίζουμε την ψυχική μας ισορροπία και χαιρόμαστε το καλοκαίρι, όπου και αν είμαστε.

Βιβλιογραφία

Bonsaksen, T., Ruffolo, M., Price, D., Leung, J., Thygesen, H., Lamph, G., Kabelenga, I., & Geirdal, A. Ø. (2023). Associations between social media use and loneliness in a cross-national population: Do motives for social media use matter? Health Psychology and Behavioral Medicine, 11(1), 2158089.

Dibb, B., & Foster, M. (2021). Loneliness and Facebook use: The role of social comparison and rumination. Heliyon, 7(1), e05999.

Hajli, N., Wang, Y., & Tajvidi, M. (2018). Travel envy on social networking sites. Annals of Tourism Research, 73, 184–189.

Kim, H., & Chung, N. (2023). An ambivalent role of travel envy on social media. Current Issues in Tourism, 26(21), 3516–3531.

Verduyn, P., Lee, D. S., Park, J., Shablack, H., Orvell, A., Bayer, J., Ybarra, O., Jonides, J., & Kross, E. (2015). Passive Facebook usage undermines affective well-being: Experimental and longitudinal evidence. Journal of Experimental Psychology: General, 144(2), 480–488.

Wang, J.-L., Wang, H.-Z., Gaskin, J., & Hawk, S. (2017). The mediating roles of upward social comparison and self-esteem and the moderating role of social comparison orientation in the association between social networking site usage and subjective well-being. Frontiers in Psychology, 8, 771.

Συγγραφή - Επιμέλεια Άρθρου

Φίλιππος Γκέκης - Ψυχολόγος

Φίλιππος Γκέκης: έχει επιβεβαιωθεί από το Psychology

Οι πληροφορίες που αναφέρονται στον επαγγελματικό κατάλογο ειδικών παρέχονται από τους ίδιους τους ειδικούς, κατά την εγγραφή τους στο σύστημα. Όταν βλέπετε την ένδειξη «έχει επιβεβαιωθεί από το Psychology”, σημαίνει ότι το Psychology έχει ελέγξει, με email, τηλεφωνικά ή/και με λήψη των σχετικών εγγράφων, τα ακόλουθα στοιχεία:

• Ότι ο ειδικός είναι υπαρκτό πρόσωπο.
• Ότι τα πτυχία οι τίτλοι και οι εξειδικεύσεις που αναφέρει είναι αληθινά.
• Ότι οι πληροφορίες που αναφέρει ισχύουν.

Ψυχολόγος – Ψυχοθεραπευτής - Εμπνευστής της ReConnecΤ Clinic

6936897306

Δείτε όλα τα άρθρα Σελίδα ειδικού

THERAPY.PSYCHOLOGY - ΠΛΑΤΦΟΡΜΑ ONLINE ΨΥΧΟΘΕΡΑΠΕΙΑΣ
Μια ολοκληρωμένη εμπειρία σύνδεσης Ειδικών Ψυχικής Υγείας και Θεραπευόμενων | Ξεκίνα εδώ το Θεραπευτικό ταξίδι σου με Δωρεάν 1η συνεδρία.