Ενώ συζητάμε συχνά για την αποτελεσματικότητα της online θεραπείας, πολύ λιγότερο συζητάμε για το ψηφιακό περιβάλλον μέσα στο οποίο πραγματοποιείται.

Είναι όλες οι εφαρμογές βιντεοκλήσης κατάλληλες για ψυχοθεραπεία; Αρκεί μια σύνδεση να είναι κρυπτογραφημένη; Και τι ακριβώς σημαίνουν όροι όπως GDPR και HIPAA όταν μιλάμε για online συνεδρίες;

Ακολουθούν οι απαντήσεις που έδωσε στις ερωτήσεις μας, ο Γιάννης Κουτσουμπίδης, υπεύθυνος του τεχνικού τμήματος και ένας εκ των ιδρυτών της πλατφόρμας THERAPY PSYCHOLOGY, που είναι η νέα υπηρεσία του PSYCHOLOGY.GR για αναζήτηση Ειδικών Ψυχικής Υγείας αλλά και για διεξαγωγή Online συνεδριών.

ΕΡ. Η ψυχοθεραπεία μέσω βιντεοκλήσης δεν είναι ουσιαστικά το ίδιο με οποιαδήποτε άλλη βιντεοκλήση;

ΑΠ. Όχι. Σε μια ψυχοθεραπευτική συνεδρία θα συζητηθούν πληροφορίες για την ψυχική υγεία, τη φαρμακευτική αγωγή, τις σχέσεις, τη σεξουαλική ζωή, τραυματικές εμπειρίες ή άλλα ιδιαίτερα προσωπικά ζητήματα.

Μιλάμε επομένως για πληροφορίες πολύ διαφορετικής βαρύτητας από μια συνηθισμένη κοινωνική ή επαγγελματική συνομιλία. Ακόμη πιο συγκεκριμένα, μιλούμε για ευαίσθητα προσωπικά δεδομένα.
Γι' αυτό και η επιλογή της πλατφόρμας δεν θα έπρεπε να αντιμετωπίζεται απλώς ως θέμα ευκολίας.


ΕΡ. Τι ισχύει με εφαρμογές βιντεοκλήσεων όπως Messenger ή Viber. Μπορούν να χρησιμοποιηθούν για online ψυχοθεραπεία;

ΑΠ.Η απάντηση σε αυτό το θέμα δεν μπορεί να είναι μονολεκτική και χρειάζεται να διατυπωθεί με μεγαλύτερη ακρίβεια.

Εφαρμογές όπως το Messenger και το Viber διαθέτουν σημαντικούς μηχανισμούς ασφαλείας και κρυπτογράφησης. Αυτό όμως δεν σημαίνει αυτομάτως ότι αποτελούν το ιδανικό περιβάλλον για την παροχή υπηρεσιών ψυχικής υγείας.

Πρόκειται πρωτίστως για εφαρμογές κοινωνικής επικοινωνίας και όχι για υποδομές που έχουν σχεδιαστεί ειδικά γύρω από τις απαιτήσεις μιας θεραπευτικής σχέσης.

Στην ψυχοθεραπεία δεν μας ενδιαφέρει μόνο αν κάποιος τρίτος μπορεί να ακούσει μια συνομιλία. Μας ενδιαφέρει συνολικά πώς γίνεται η επεξεργασία των δεδομένων, ποια μεταδεδομένα δημιουργούνται, ποιοι πάροχοι εμπλέκονται και ποιες συμβατικές και τεχνικές εγγυήσεις υπάρχουν.

Οι εφαρμογές γενικής κοινωνικής επικοινωνίας αποτελούν ολόκληρα οικοσυστήματα μέσα στα οποία γίνεται επεξεργασία και άλλων δεδομένων, όπως identifiers συσκευών, στοιχεία λογαριασμού, δεδομένα χρήσης, δραστηριότητας και, ανάλογα με την υπηρεσία και τις ρυθμίσεις, δεδομένα που σχετίζονται με διαφήμιση ή προσωποποίηση.

Για παράδειγμα, το ίδιο το Viber αναφέρει ότι επεξεργάζεται και μπορεί να διαβιβάζει συγκεκριμένα device identifiers και άλλα δεδομένα σε συνεργάτες διαφήμισης, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι έχει πρόσβαση στο περιεχόμενο της κρυπτογραφημένης θεραπευτικής συνομιλίας.

Άρα το ζήτημα δεν είναι να «δαιμονοποιήσουμε» αυτές τις εφαρμογές. Είναι να αναγνωρίσουμε ότι σχεδιάστηκαν πρωτίστως για άλλο σκοπό. Σχεδιάστηκαν ως εφαρμογές κοινωνικής επικοινωνίας και όχι ως εξειδικευμένο θεραπευτικό περιβάλλον.

 

ΕΡ.  Στο ελληνικό διαδίκτυο βλέπουμε συχνά ψυχοθεραπευτές να διαφημίζουν online συνεδρίες μέσω Viber, Messenger, WhatsApp, Zoom ή «όποιας εφαρμογής σας εξυπηρετεί». Αυτό παρουσιάζεται ως ευκολία. Είναι όμως πάντα υπεύθυνη πρακτική;

Η ευκολία δεν μπορεί να προηγείται της προστασίας του θεραπευόμενου.

Το γεγονός ότι ένας θεραπευόμενος έχει ήδη εγκατεστημένο το Viber, το Messenger ή το WhatsApp και μπορεί με ένα πάτημα να ξεκινήσει μια βιντεοκλήση είναι πρακτικό. Όμως. το ότι μια εφαρμογή είναι δημοφιλής και εύχρηστη δεν σημαίνει ότι είναι αυτομάτως κατάλληλη για ψυχοθεραπευτικές συνεδρίες.

Όταν λοιπόν η επιλογή του μέσου αφήνεται απλώς στον θεραπευόμενο με τη λογική «χρησιμοποιήστε ό,τι σας βολεύει», στην πράξη μεταφέρεται σε εκείνον μια ευθύνη που δεν του ανήκει.

Η πραγματική διευκόλυνση, επομένως, δεν είναι να προσφέρουμε όσο το δυνατόν περισσότερες εφαρμογές. Είναι να προσφέρουμε στον θεραπευόμενο ένα εύχρηστο περιβάλλον, για το οποίο έχουν ήδη αξιολογηθεί σοβαρά η ασφάλεια, η ιδιωτικότητα και η προστασία των δεδομένων του.

 

ΕΡ. Δεν αρκεί λοιπόν το end-to-end encryption;

ΑΠ. Είναι πολύ σημαντικό, αλλά δεν αρκεί. Η κρυπτογράφηση προστατεύει τη μετάδοση της επικοινωνίας. Η προστασία προσωπικών δεδομένων όμως είναι πολύ ευρύτερη έννοια.

Πρέπει να γνωρίζουμε ποιος επεξεργάζεται τα δεδομένα, για ποιον σκοπό, για πόσο χρόνο διατηρούνται, αν εμπλέκονται τρίτοι πάροχοι, τι συμβαίνει σε περίπτωση παραβίασης ασφαλείας και ποια δικαιώματα έχει ο θεραπευόμενος.

Με άλλα λόγια, ασφαλής βιντεοκλήση και κατάλληλο περιβάλλον για ψυχοθεραπεία δεν είναι ακριβώς το ίδιο πράγμα.

 

ΕΡ. Πού μπαίνει ο GDPR σε όλα αυτά;

ΑΠ. Ο GDPR αποτελεί το βασικό ευρωπαϊκό πλαίσιο προστασίας προσωπικών δεδομένων.

Τα δεδομένα που αφορούν την υγεία εντάσσονται στις ειδικές κατηγορίες προσωπικών δεδομένων και απαιτούν αυξημένο επίπεδο προστασίας.

Για έναν ψυχολόγο ή ψυχοθεραπευτή αυτό σημαίνει ότι δεν αρκεί απλώς να επιλέξει μια γνωστή εφαρμογή και να θεωρήσει ότι το ζήτημα έχει λυθεί. Υπάρχει ευθύνη για τον τρόπο με τον οποίο επιλέγονται και χρησιμοποιούνται οι τεχνολογικές υπηρεσίες που συμμετέχουν στη θεραπευτική διαδικασία.

 

ΕΡ. Και το HIPAA που ακούμε συχνά τι είναι;

ΑΠ.Το HIPAA είναι αμερικανικό νομοθετικό πλαίσιο για την προστασία πληροφοριών υγείας.

Δεν αντικαθιστά τον GDPR και δεν αποτελεί το βασικό νομικό πλαίσιο για έναν επαγγελματία που δραστηριοποιείται στην Ελλάδα.

Έχει όμως ιδιαίτερο ενδιαφέρον όταν συζητάμε για τεχνολογίες τηλεϊατρικής και online θεραπείας, επειδή προβλέπει συγκεκριμένες απαιτήσεις για την προστασία των πληροφοριών υγείας και τις σχέσεις μεταξύ παρόχων υγείας και τεχνολογικών εταιρειών.

Γι' αυτό βλέπουμε συχνά τον όρο HIPAA compliant σε υπηρεσίες που απευθύνονται στον χώρο της υγείας.

 

ΕΡ. Τι γίνεται με το Zoom και το Google Meet ή άλλες παρόμοιες εφαρμογές που επίσης χρησιμοποιούνται ευρέως για βιντεοκλήσεις; Είναι κατάλληλες;

ΑΠ. Δεν υπάρχει μία απάντηση που να ισχύει για κάθε έκδοση και κάθε τρόπο χρήσης τους.

Το συχνότερο λάθος είναι να θεωρούμε ότι επειδή μια εταιρεία αναφέρει ότι μπορεί να υποστηρίξει HIPAA-compliant χρήση, αυτό σημαίνει ότι κάθε δωρεάν ή προσωπικός λογαριασμός της υπηρεσίας είναι αυτομάτως κατάλληλος για υπηρεσίες υγείας.

Δεν λειτουργεί έτσι.

Στις επαγγελματικές υπηρεσίες μπορεί να απαιτούνται συγκεκριμένα προγράμματα, εταιρικές ρυθμίσεις, συμβατικές συμφωνίες και ειδική παραμετροποίηση.

Επομένως, το «κάνω τη συνεδρία μέσω Zoom» ή «χρησιμοποιώ Google Meet» από μόνο του δεν μας λέει εάν έχει διαμορφωθεί το κατάλληλο πλαίσιο προστασίας δεδομένων.

 

ΕΡ. Τι θα έπρεπε λοιπόν να ρωτήσει ένας ψυχοθεραπευτής ή ακόμη ένας θεραπευόμενος πριν ξεκινήσει online ψυχοθεραπεία;

ΑΠ.Μια πολύ απλή ερώτηση:

«Μέσα από ποια πλατφόρμα θα πραγματοποιηθεί η συνεδρία και πώς προστατεύονται τα δεδομένα;»

Και ενδεχομένως:

  • Υπάρχει δυνατότητα καταγραφής της συνεδρίας;
  • Πού γίνεται η επεξεργασία των δεδομένων;
  • Υπάρχουν τρίτοι πάροχοι;
  • Ποιος έχει πρόσβαση στις πληροφορίες μου;
  • Τι συμβαίνει σε περίπτωση περιστατικού ασφαλείας;

Δεν χρειάζεται φυσικά θεραπευτής και θεραπευόμενος να γίνουν ειδικοί στην κυβερνοασφάλεια. Χρειάζεται όμως είτε ο επαγγελματίας είτε η πλατφόρμα να μπορούν να δώσουν σαφείς απαντήσεις, εάν προκύψει τέτοια ανάγκη.

 

ΕΡ. Η προστασία των δεδομένων επηρεάζει τελικά και την ίδια τη θεραπευτική σχέση;

ΑΠ. Απολύτως.
Η ψυχοθεραπεία βασίζεται στην εμπιστοσύνη και στο αίσθημα ασφάλειας.

Στο φυσικό γραφείο θεωρούμε αυτονόητο ότι η πόρτα κλείνει και ότι η συνομιλία δεν ακούγεται από τρίτους. Στην online ψυχοθεραπεία πρέπει να δημιουργήσουμε το αντίστοιχο ψηφιακό θεραπευτικό πλαίσιο.

Το απόρρητο δεν είναι απλώς μια νομική υποχρέωση ή ένα checkbox σε μια πολιτική απορρήτου. Είναι μέρος της ίδιας της θεραπευτικής διαδικασίας.

 

ΕΡ. Αυτή η φιλοσοφία επηρέασε και τον σχεδιασμό του THERAPY PSYCHOLOGY;

ΑΠ. Ακριβώς! Ένας από τους βασικούς στόχους κατά τον σχεδιασμό του THERAPY PSYCHOLOGY ήταν η online συνεδρία να μη χρειάζεται να μεταφέρεται σε μια εφαρμογή κοινωνικής επικοινωνίας ή σε ένα τρίτο περιβάλλον άσχετο με την πλατφόρμα.

Η τηλε-συνεδρία πραγματοποιείται μέσα στο ίδιο το περιβάλλον του THERAPY PSYCHOLOGY, μαζί με τη διαδικασία αναζήτησης θεραπευτή, το κλείσιμο του ραντεβού και τις υπόλοιπες λειτουργίες της υπηρεσίας.

Η λογική είναι ότι η τεχνολογία που φιλοξενεί μια ψυχοθεραπευτική συνεδρία πρέπει να αντιμετωπίζεται ως μέρος του θεραπευτικού πλαισίου και όχι απλώς ως ένα εργαλείο βιντεοκλήσης.

Γιατί όταν κάποιος πρόκειται να μιλήσει για τα πιο προσωπικά και ευάλωτα κομμάτια της ζωής του, είναι εύλογο να περιμένει ότι το ψηφιακό δωμάτιο της ψυχοθεραπείας του έχει σχεδιαστεί με την ίδια προσοχή που θα περίμενε και από το φυσικό θεραπευτικό δωμάτιο.