Τρώμε τα συναισθήματά μας; Όταν το συναίσθημα επηρεάζει την όρεξη, το σώμα και την εικόνα που έχουμε για τον εαυτό μας

Ακρόαση άρθρου......

Πρόσθεσε το Psychology.gr στις προτιμώμενες πηγές σου στη Google
Με αυτό τον τρόπο, θα βλέπεις περισσότερα νέα άρθρα ψυχολογίας και ψυχικής υγείας που δημοσιεύονται στο PSYCHOLOGY.GR

Υπάρχουν ημέρες που αναζητούμε το φαγητό χωρίς να πεινάμε πραγματικά. Ανοίγουμε το ψυγείο έπειτα από μια δύσκολη ημέρα, ψάχνουμε κάτι γλυκό όταν νιώθουμε πίεση ή συνεχίζουμε να τρώμε, ενώ το σώμα μας έχει ήδη χορτάσει.

Υπάρχουν, όμως, και οι ακριβώς αντίθετες ημέρες: εκείνες στις οποίες το άγχος, η θλίψη ή η ψυχική ένταση είναι τόσο έντονα, ώστε «δεν κατεβαίνει μπουκιά».

Το σώμα μας δεν αντιδρά πάντα με τον ίδιο τρόπο στα συναισθήματα.

Κάποιοι άνθρωποι τρώνε περισσότερο όταν πιέζονται, άλλοι λιγότερο, ενώ η αντίδραση μπορεί να αλλάζει ακόμη και στο ίδιο άτομο, ανάλογα με την περίοδο που διανύει.

Δεν τρώμε πάντοτε μόνο επειδή πεινάμε και δεν σταματάμε πάντοτε να τρώμε επειδή χορτάσαμε. Μερικές φορές, μέσα από το φαγητό, ή την απουσία του, προσπαθούμε να διαχειριστούμε αυτό που αισθανόμαστε.

Όταν το φαγητό γίνεται τρόπος συναισθηματικής ρύθμισης:

Το φαγητό δεν καλύπτει μόνο μια βιολογική ανάγκη. Έχει κοινωνική, πολιτισμική και συναισθηματική διάσταση. Συνδέεται με τη χαρά, το μοίρασμα, τη φροντίδα, τη γιορτή, αλλά κάποιες φορές και με την παρηγοριά.

Ο όρος συναισθηματική κατανάλωση τροφής, περιγράφει την τάση να στρεφόμαστε στο φαγητό ως αντίδραση σε μια συναισθηματική κατάσταση και όχι αποκλειστικά ως απόκριση στη φυσιολογική πείνα. Το άγχος, η απογοήτευση, η μοναξιά, η πλήξη, ο θυμός, η απόρριψη, η πίεση στο σχολείο ή οι δυσκολίες στις σχέσεις, μπορεί να μας οδηγήσουν στην αναζήτηση τροφής ως μέσου προσωρινής ανακούφισης.

Πρόκειται για ένα αρκετά συχνό φαινόμενο, τόσο στους ενήλικες όσο και στα παιδιά και στους εφήβους. Ιδιαίτερα στην εφηβεία, όπου οι συναισθηματικές μεταβολές και οι καθημερινές πιέσεις μπορεί να είναι έντονες, η σχέση ανάμεσα στο συναίσθημα και στη διατροφική συμπεριφορά, αποκτά ιδιαίτερη σημασία. Έρευνες έχουν δείξει ότι ένα σημαντικό ποσοστό εφήβων καταφεύγει στο φαγητό ως αντίδραση στο άγχος ή στη θλίψη, ενώ αυξημένα επίπεδα στρες έχουν συσχετιστεί με εντονότερες τάσεις υπερφαγικής συμπεριφοράς.

Αυτό δεν σημαίνει ότι κάθε φορά που επιλέγουμε ένα γλυκό έπειτα από μια δύσκολη ημέρα υπάρχει πρόβλημα. Η δυσκολία αρχίζει όταν το φαγητό μετατρέπεται στον βασικό ή στον μοναδικό τρόπο διαχείρισης ενός δυσάρεστου συναισθήματος. Όταν, δηλαδή, δεν τρώω επειδή πεινάω, αλλά επειδή δυσκολεύομαι να αντέξω ή να διαχειριστώ αυτό που νιώθω.

Η ανακούφιση μπορεί να είναι στιγμιαία. Το συναίσθημα, όμως, συχνά παραμένει και μπορεί στη συνέχεια να εμφανιστούν ενοχή, αυτοκριτική ή δυσαρέσκεια για το σώμα.

Όταν το συναίσθημα μειώνει την όρεξη:

Η συναισθηματική επιβάρυνση δεν εκφράζεται με τον ίδιο τρόπο σε όλους. Το στρες δεν μας οδηγεί πάντοτε προς το φαγητό, κάποιες φορές μας απομακρύνει από αυτό.

Το έντονο άγχος, η θλίψη ή η ψυχική πίεση, μπορεί να μειώσουν σημαντικά την επιθυμία για φαγητό. Μπορεί να εμφανιστεί «κόμπος» στο στομάχι, ναυτία, αίσθημα ότι η όρεξη έχει «κλείσει» ή ακόμη και παράλειψη γευμάτων.

Έτσι, το ίδιο συναίσθημα μπορεί να πάρει δύο φαινομενικά αντίθετους δρόμους: ένας άνθρωπος μπορεί να αναζητήσει περισσότερο φαγητό για να ανακουφιστεί, ενώ ένας άλλος να μην μπορεί να φάει σχεδόν τίποτα. Και στις δύο περιπτώσεις, όμως, η αλλαγή στην όρεξη μπορεί να αποτελεί μέρος της αντίδρασης του οργανισμού στην ψυχική πίεση.

Όταν το στρες περνά και στο σώμα:

Το στρες δεν είναι μόνο ψυχική εμπειρία, αποτυπώνεται και στο σώμα. Όταν βρισκόμαστε υπό πίεση, ενεργοποιούνται βιολογικοί μηχανισμοί που μας βοηθούν να ανταποκριθούμε στις απαιτήσεις της στιγμής, μεταξύ αυτών και η έκκριση κορτιζόλης. Πρόκειται για μια φυσιολογική αντίδραση του οργανισμού. Όταν όμως το στρες γίνεται έντονο και παρατεταμένο, μπορεί να επηρεάσει την όρεξη, τις διατροφικές επιλογές, την ενεργειακή διαχείριση και ορισμένες μεταβολικές λειτουργίες.

Έρευνες έχουν συνδέσει το χρόνιο στρες και τις μεταβολές στην κορτιζόλη με αλλαγές στην επιθυμία για φαγητό, στην ενεργειακή πρόσληψη και στη ρύθμιση του σωματικού βάρους. Αυτό δεν σημαίνει ότι το στρες «καταστρέφει» τον μεταβολισμό, ούτε ότι κάθε άνθρωπος που αγχώνεται θα πάρει βάρος. Δείχνει, όμως, ότι το σώμα συμμετέχει σε αυτό που βιώνει η ψυχή και ότι η παρατεταμένη ψυχική πίεση, σε συνδυασμό με πολλούς ακόμη παράγοντες, μπορεί να δυσκολέψει τη ρύθμιση του βάρους.

Μεταφορικά, θα μπορούσαμε να πούμε ότι το σώμα μας δεν καλείται να μεταβολίσει μόνο την τροφή, αλλά και να προσαρμοστεί σε όσα καθημερινά βιώνουμε.

Από το συναίσθημα στην αυτοεικόνα:

Κάπου εδώ μπορεί να δημιουργηθεί ένας φαύλος κύκλος. Το άγχος οδηγεί στην αναζήτηση φαγητού για ανακούφιση, η ανακούφιση διαρκεί λίγο και στη συνέχεια μπορεί να εμφανιστούν ενοχή, απογοήτευση ή ανησυχία για το βάρος. Η αυστηρή κριτική προς το σώμα αυξάνει ξανά τη συναισθηματική πίεση, και το φαγητό μπορεί να επιστρέψει, ως ένας γνώριμος τρόπος παρηγοριάς.

Έτσι, το ζήτημα σταδιακά παύει να αφορά μόνο το τι ή πόσο τρώμε. Αρχίζει να επηρεάζει τον τρόπο με τον οποίο βλέπουμε τον εαυτό μας.

Ιδιαίτερα στην εφηβεία, όταν το σώμα αλλάζει και η αποδοχή από τους συνομηλίκους αποκτά μεγαλύτερη σημασία, η σύνδεση ανάμεσα στο βάρος και στην προσωπική αξία, μπορεί να γίνει ιδιαίτερα επιβαρυντική. Σκέψεις όπως «δεν έχω θέληση», «δεν μπορώ να ελέγξω τον εαυτό μου» ή «αν χάσω κιλά θα νιώθω καλύτερα με εμένα», μπορεί να ενισχύσουν τη ντροπή και την αρνητική εικόνα σώματος.

Η δυσκολία στη σχέση με το φαγητό, όμως, δεν αποτελεί ένδειξη αδυναμίας ή έλλειψης πειθαρχίας. Συχνά πίσω από τη διατροφική συμπεριφορά υπάρχει ένα συναίσθημα που χρειάζεται πρώτα να αναγνωριστεί.

Να ακούμε το σώμα και το συναίσθημα:

Κάποιες φορές, πριν αναρωτηθούμε «τι έφαγα σήμερα;», ίσως αξίζει να αναρωτηθούμε «τι ένιωθα πριν θελήσω να φάω;» ή «τι συνέβαινε μέσα μου όταν έχασα την όρεξή μου;» Ήταν άγχος, βαρεμάρα, μοναξιά, θυμός, απογοήτευση, φόβος, κούραση ή ανάγκη για ανακούφιση;

Δεν χρειάζεται να αναλύουμε κάθε γεύμα, ούτε να αντιμετωπίζουμε το φαγητό με καχυποψία. Χρειάζεται, όμως, να μάθουμε να ακούμε καλύτερα τόσο τα σήματα του σώματος όσο και τα συναισθήματά μας και να αναπτύσσουμε περισσότερους τρόπους φροντίδας και συναισθηματικής ρύθμισης.

Η παρατήρηση χωρίς επίκριση, η αναγνώριση των καταστάσεων που επηρεάζουν την όρεξή μας, η συζήτηση με ένα πρόσωπο εμπιστοσύνης, η φυσική δραστηριότητα, η ξεκούραση, η δημιουργική έκφραση και οι τεχνικές χαλάρωσης μπορούν να βοηθήσουν.

Όταν, όμως, οι αλλαγές στην όρεξη επιμένουν, όταν το φαγητό, το βάρος ή η εικόνα σώματος καταλαμβάνουν μεγάλο μέρος της σκέψης, όταν υπάρχει αίσθηση απώλειας ελέγχου, έντονη ενοχή ή ντροπή, ή όταν η διατροφική συμπεριφορά αρχίζει να επηρεάζει την υγεία και την καθημερινότητα, είναι σημαντικό να αναζητείται επαγγελματική υποστήριξη.

Στην παιδική και εφηβική ηλικία, τέτοιες αλλαγές χρειάζεται να αντιμετωπίζονται με ενδιαφέρον και όχι με κριτική. Ο σχολικός ψυχολόγος μπορεί να αποτελέσει ένα πρώτο ασφαλές πλαίσιο μέσα στο οποίο ένα παιδί ή ένας έφηβος θα μπορέσει να μιλήσει για το άγχος, την αυτοεικόνα και τη σχέση του με το σώμα και το φαγητό και, όπου χρειάζεται, να καθοδηγηθεί μαζί με την οικογένειά του προς πιο εξειδικευμένη υποστήριξη.

Το φαγητό δεν είναι ο εχθρός:

Ίσως, τελικά, το ουσιαστικό ερώτημα δεν είναι μόνο «τι τρως;», αλλά και «τι νιώθεις;». Γιατί πίσω από μια αλλαγή στην όρεξη μπορεί να κρύβεται άγχος, ανάγκη για ανακούφιση, έλεγχο, ασφάλεια ή αποδοχή.

Όπως το σώμα μάς ειδοποιεί όταν πεινά, έτσι και η αλλαγή στη σχέση μας με το φαγητό μπορεί κάποιες φορές να μας ειδοποιεί ότι κάτι μέσα μας χρειάζεται φροντίδα. Άλλοτε στρεφόμαστε στο φαγητό για να γεμίσουμε ένα συναισθηματικό κενό και άλλοτε το συναίσθημα γίνεται τόσο βαρύ, ώστε μας μειώνει την όρεξη.

Ο στόχος, λοιπόν, δεν είναι να πολεμήσουμε το φαγητό ούτε να τιμωρήσουμε το σώμα μας, αλλά να μάθουμε να ακούμε και τα δύο: την πείνα του σώματος και τις ανάγκες της ψυχής.

Γιατί πολλές φορές, όταν τα συναισθήματα δεν βρίσκουν τρόπο να ειπωθούν, το σώμα βρίσκει τον δικό του τρόπο να μιλήσει.

Ενδεικτική βιβλιογραφία:

Chao, A. M., Jastreboff, A. M., White, M. A., Grilo, C. M., & Sinha, R. (2017). Stress, cortisol, and other appetite-related hormones: Prospective prediction of 6-month changes in food cravings and weight. Obesity, 25(4), 713–720.

Kiecolt-Glaser, J. K., Habash, D. L., Fagundes, C. P., Andridge, R., Peng, J., Malarkey, W. B., & Belury, M. A. (2015). Daily stressors, past depression, and metabolic responses to high-fat meals: A novel path to obesity. Biological Psychiatry, 77, 653–660.

Lim, M. C., Parsons, S., Goglio, A., & Fox, E. (2021). Anxiety, stress, and binge eating tendencies in adolescence: A prospective approach. Journal of Eating Disorders, 9, 94.

Kidwell, K. M., Milligan, M. A., Deyo, A., Lasker, J., & Vrabec, A. (2024). Emotional eating prevalence and correlates in adolescents in the United States. Childhood Obesity, 20(8), 590–597.

THERAPY.PSYCHOLOGY - ΠΛΑΤΦΟΡΜΑ ΨΥΧΟΘΕΡΑΠΕΙΑΣ - Online & Διά ζώσης
Βρες τον Θεραπευτή που είναι κατάλληλος για εσένα | Ξεκίνα εδώ το Θεραπευτικό ταξίδι σου με Δωρεάν 1η συνεδρία.