Δυσλειτουργικές πεποιθήσεις

Οι δυσλειτουργικές πεποιθήσεις αποτελούν εξαρτηµένες νοητικές κατασκευές και συμπεράσματα, στα οποία καταλήγει ένα άτομο για τον εαυτό (π.χ. το να έχω κακές σκέψεις σηµαίνει ότι είµαι κακός άνθρωπος), τα οποία εκφράζονται συνήθως µε προτάσεις του τύπου «αν…τότε». Οι σκέψεις (thoughts, cognitions, thinking) αποτελούν σημαντικούς παράγοντες στη διαδικασία λήψης αποφάσεων.

Αυτός είναι και ο λόγος που εξετάστηκαν από πολλούς ψυχολόγους, καθώς κάθε δυσλειτουργική σκέψη μπορεί να οδηγήσει στη λήψη μιας λανθασμένης απόφασης αλλά και να προκαλέσει μια σωρεία αρνητικών συναισθημάτων.

Πως να ξεπεράσουμε τις δυσλειτουργικές σκέψεις και πεποιθήσεις

Σύμφωνα με τη Γνωσιακή προσέγγιση, η ύπαρξη δυσλειτουργικών σκέψεων και πεποιθήσεων σε ένα άτομο, ασκεί μία καταστρεπτική επίδραση στη συμπεριφορά και στα συναισθήματά του με αποτέλεσμα να το καθηλώνουν σε μια κατάσταση αναποφασιστικότητας. Μέσω της γνωστικής αναδόμησης, της αλλαγής δηλαδή αυτών των λανθασμένων «γνωστικών σχημάτων» με λειτουργικούς και ορθολογικούς τρόπους αντιμετώπισης των πραγμάτων, το άτομο μπορεί να ξεπεράσει τα προβλήματα που τον ταλαιπωρούν.

Επιγραμματικά, η βελτίωση της διαδικασίας λήψης απόφασης, σύμφωνα με αυτή τη θεωρητική προσέγγιση, επιτυγχάνεται μέσω των ακόλουθων βημάτων:

  1. Αναγνώριση του λανθασμένου τρόπου σκέψης
  2. Αντιμετώπισή του μέσω της κατάλληλης μεθόδου, με στόχο την
  3. Αλλαγή και τη μετέπειτα
  4. Δράση

Σύμφωνα με τη λογικοθυμική συμπεριφοριστική προσέγγιση (Rational-Emotive Behavior Therapyή REBT) του Albert Ellis, οι συναισθηματικές δυσκολίες οφείλονται σε λανθασμένες και παράλογες δοξασίες, οι οποίες μπορούν να αλλάξουν με τον έλεγχο των λογικών διεργασιών (λογικής σκέψης). Οι άνθρωποι δεν ενοχλούνται τόσο από τα ίδια τα γεγονότα ή τα πράγματα του περιβάλλοντος τους, όσο από την εντύπωση που σχηματίζουν γι’ αυτά. Οι σκέψεις είναι εκείνες που μπορούν να οδηγήσουν το άτομο σε εσφαλμένη και παράλογη αντιμετώπιση των καταστάσεων.

Ο Ellis υποστήριζε πως ο άνθρωπος που σκέφτεται λογικά είναι ευτυχισμένος και επαρκής. Όταν όμως σκέφτεται παράλογα είναι δυστυχής, επειδή οι παράλογες και δυσλειτουργικές σκέψεις του είναι οι αιτίες που οδηγούν στις ψυχολογικές διαταραχές και σε συναισθηματικά προβλήματα όπως το άγχος, η κατάθλιψη, ο θυμός και οι ενοχές. Όταν υπάρχει συναισθηματική διαταραχή θα υπάρχει μοιραία και παράλογη σκέψη. Για να γίνει και πάλι ο άνθρωπος ευτυχισμένος, πρέπει να υπάρξει αλλαγή και αναδιοργάνωση των αρνητικών και αυτοκαταστροφικών σκέψεων και συναισθημάτων του.

Πώς υιοθετούνται οι δυσλειτουργικές σκέψεις και πεποιθήσεις

Οι εν λόγω παράλογες ιδέες μαθαίνονται, κυρίως, από το οικογενειακό περιβάλλον, αλλά ενισχύονται και από την κοινωνία. Εάν, λοιπόν, οι συμπεριφορές αυτές διδάσκονται, μπορούν με τον ίδιο τρόπο και να διαγραφούν. Ο άνθρωπος μπορεί να αλλάξει πεποιθήσεις αλλάζοντας τις σκέψεις του, σκεπτόμενος ορθολογικά. Αν το πετύχει αυτό, τότε η συμπεριφορά του μεταβάλλεται καθώς και η συναισθηματική του διαταραχή.

Πώς το στρες συνδέεται με τις δυσλειτουργικές πεποιθήσεις

Το αντιλαμβανόμενο στρες συνδέεται και σε πολλές περιπτώσεις προκαλεί τις δυσλειτουργικές σκέψεις που αναπτύσσει ένα άτομο. Όπως είχε επισημάνει και ο Ρωμαίος φιλόσοφος Επίκτητος, δυο χιλιάδες χρόνια πριν,

«οι άνθρωποι δεν διαταράσσονται από αυτά καθ΄ αυτά τα γεγονότα αλλά από την αντίληψη που έχουν γι’ αυτά»

Ο Lazarus συμφώνησε στην άποψη αυτή υποστηρίζοντας ότι οι αξίες - γνωσίες, οι πεποιθήσεις και οι στόχοι κάποιου θα επηρεάσουν το πώς αυτός ερμηνεύει μια κατάσταση και ως εκ τούτου τα συναισθήματα που θα βιώσει.

Η συναισθηματική διαταραχή και το στρες προκύπτουν όταν ο άνθρωπος προστάζει και επιμένει ότι πρέπει να ικανοποιηθούν οι επιθυμίες του. Έχει την απαίτηση να επιτύχει ο ίδιος σε σημαντικά επιτεύγματα και να χαίρεται την επιδοκιμασία των άλλων. Επιμένει να του φέρονται δίκαια και ηθικά ή ακόμα θέλει ο κόσμος να είναι πιο ευχάριστος απ’ ότι είναι συνήθως. Αποδίδει μεγάλη σημασία σε αυτά που σκέφτονται οι άλλοι για τον ίδιο και επιθυμεί να τον επιδοκιμάζουν και να τον αγαπούν.

Μια πιο λογική στάση ωστόσο θα μπορούσε να διατυπωθεί λεκτικά ως εξής: «Είναι ευχάριστο, αλλά όχι απαραίτητο να με αποδέχονται και να με αγαπούν οι άλλοι. Είναι προτιμότερο, να κερδίσω τον αυτοσεβασμό μου παρά την αποδοχή των άλλων». Άλλα παραδείγματα δυσλειτουργικών σκέψεων θα μπορούσαν να είναι τα εξής: «Πρέπει να είμαι πάντα ικανός-ή σε όλα, επαρκής, και να επιτυγχάνω σε όλους τους τομείς της ζωής μου», «Το παρελθόν μου είναι ιδιαίτερα σημαντικό και καθορίζει τα τωρινά μου συναισθήματα και συμπεριφορές».

Οι παραπάνω σκέψεις θα μπορούσαν να αντικατασταθούν με άλλες πιο λογικές όπως: «Η αξία είναι ένα έμφυτο χαρακτηριστικό που το έχουν όλοι οι άνθρωποι και δεν εξαρτάται από τις επιδόσεις μας», «Το παρελθόν δεν μπορεί να έχει καθοριστική δύναμη πάνω μας, αν δεν του το επιτρέψουμε εμείς. Εδώ και τώρα μπορούμε να πάρουμε αποφάσεις ή να κάνουμε επιλογές που να αλλάξουν τη ζωή μας».

Οι γνωστικές διεργασίες παίζουν, επίσης, σημαντικό ρόλο στην ψυχοπαθολογία όσον αφορά τις δυσλειτουργικές αυτοαξιολογήσεις και ειδικότερα στην αντίληψη ανεπάρκειας, δηλαδή της χαμηλής επάρκειας που έχει ένα άτομο για τον εαυτό του. Στην αντίληψη ανεπάρκειας το άτομο αισθάνεται ότι δεν μπορεί να εκτελέσει τις απαραίτητες εργασίες, ούτε να ανταποκριθεί στις απαιτήσεις μιας περίστασης. Έτσι, σύμφωνα με την κοινωνικογνωστική θεωρία του Bandura, η αντίληψη ανεπάρκειας παίζει κεντρικό ρόλο στο άγχος και την κατάθλιψη. Το αίσθημα της αυτοεκτίμησης είναι ίσως το σημαντικότερο εφόδιο για μια ήρεμη και καλή ζωή. Είναι μια στάση που επιτρέπει στους ανθρώπους να έχουν θετική και ρεαλιστική εικόνα του εαυτού τους και των καταστάσεων.

Οι έχοντες το αίσθημα της αυτοεκτίμησης - αυτοαποτελεσματικότητας εμπιστεύονται τις ικανότητες τους, έχουν μια γενικότερη αίσθηση του ελέγχου στη ζωή τους και πιστεύουν στην εκπλήρωση των ρεαλιστικών στόχων και προσδοκιών τους.

Η γνωσιακή ψυχοθεραπεία

Η ουσία της γνωστικής θεραπείας, που επικεντρώνεται στη γνωσιακή αναδόμηση, είναι να οδηγήσει τον πάσχοντα προς μια λειτουργικότερη αντίληψη για τον κόσμο και τα γεγονότα. Στο σύνολο της περιλαμβάνει έναν αριθμό διαφορετικών θεραπευτικών διαδικασιών, όπως γνωσιακή αναδόμηση και πρακτικές υγιεινής ρουτίνας, μέχρι θεραπείες χαλάρωσης για τη διαχείριση του στρες.

Τα κύρια χαρακτηριστικά της γνωσιακής ψυχοθεραπείας είναι τα κάτωθι:

  1. Η θεραπεία τείνει να είναι μικρής διάρκειας (λιγότερες από 20 συνεδρίες).
  2. Η προσοχή επικεντρώνεται σε τρέχοντα προβλήματα.
  3. Ο πελάτης ενθαρρύνεται να εκτελεί μια αυτοπαρατήρηση των σκέψεων και συμπεριφορών του. Στα πλαίσια αυτά αναθέτονται και εργασίες για το σπίτι.
  4. Η θεραπεία είναι δομημένη και ακολουθεί ένα προσχεδιασμένο σχήμα ανάπτυξης.
  5. Πελάτης και θεραπευτής συμφωνούν σχετικά με τους στόχους της θεραπείας.
  6. Η θεραπεία στοχεύει να αναπτύξει ο συμβουλευόμενος τον έλεγχο πάνω στα δικά του προβλήματα και συμπεριφορές.

Εν κατακλείδι, η προσπάθεια του συμβουλευόμενου σε συνεργασία με τον ψυχοθεραπευτή του αποβλέπει στην ουσιαστική αντιμετώπιση των προβλημάτων και στην ανάπτυξη μίας αυθεντικής και ποιοτικής σχέσης με τον εαυτό.

 

Βιβλιογραφία

1. Wells, A. (1997). Cognitive Therapy of Anxiety Disorders: A Practice Manual and Conceptual Guide. England: Willey & Sons.

2. Beck, A. T. (1976). Cognitive therapy and the emotional disorders. New York: International University Press.

3. Μαλικιώση-Λοίζου, Μ. (2012). Συμβουλευτική ψυχολογία. Αθήνα: Εκδόσεις Πεδίο,σελ.219-225

4. Lazarus, R. S and Folkman, S. (1984). Stress, appraisal and coping. New York: Springer.

5. Lawrence, A.P and Oliver, P.J. (2001). Θεωρίες Προσωπικότητας. Αθήνα: Εκδόσεις Δαρδάνος, σελ.555-557

6. Rotter, J. B. (1966). Generalized expectancies for the internal versus external control of reinforcement. Psychological Monographs, 90 (1), 1-28.

7. Phares, E. J. (1987). Locus of control.ΣτοR. J. Corsini (Ed.), Concise encyclopedia of psychology. New Work : Wiley.

8. Strickland, B. R. (1978). Internal-external expectancies and health related behaviors . Journal of Consulting and Clinical psychology , 6, 1192-1211.

9. Dahl, A.D. (2010). The relationship between cognitive ability, emotional intelligence and negative career thoughts: a study of career-exploring adults.

10. Burns, D. D. (1997). Αισθανθείτε καλά! (Γ. Σίμος Επιμ. Έκδ., Μ. Χήρα Μτφ.). Αθήνα: Εκδόσεις Πατάκη. (Τίτλος πρωτοτύπου: Feeling Good. Έτος πρωτότυπης έκδοσης: 1980).

11. Beck, J.S. (2006). Εισαγωγή στη Γνωστική Θεραπεία. Αθήνα: Πατάκης

12. George, F. (2000). Encyclopedia of stress. Volume 1.

Συγγραφή Άρθρου

Τσώλη Σοφία - Σύμβουλος Ψ.Υγείας

Τσώλη Σοφία: έχει επιβεβαιωθεί από το Psychology

Οι πληροφορίες που αναφέρονται στον επαγγελματικό κατάλογο ειδικών παρέχονται από τους ίδιους τους ειδικούς, κατά την εγγραφή τους στο σύστημα. Όταν βλέπετε την ένδειξη «έχει επιβεβαιωθεί από το Psychology”, σημαίνει ότι το Psychology έχει ελέγξει, με email, τηλεφωνικά ή/και με λήψη των σχετικών εγγράφων, τα ακόλουθα στοιχεία:

  • Ότι ο ειδικός είναι υπαρκτό πρόσωπο.
  • Ότι τα πτυχία οι τίτλοι και οι εξειδικεύσεις που αναφέρει είναι αληθινά.
  • Ότι οι πληροφορίες που αναφέρει ισχύουν.

Συμβουλευτική Ψυχολόγος, Φιλοσοφική Σχολή Αθηνών, ΕΚΠΑ - M.Sc Εξειδίκευση στη Διαχείριση του Στρες και στη Γνωσιακή Επιστήμη - Ιατρική Σχολή Αθηνών, ΕΚΠΑ
Υπ.Διδάκτωρ Ιατρικής Σχολής Αθηνών.

Όλα τα περιεχόμενα της Πύλης Ψυχολογίας - Psychology.gr προστατεύονται από την DMCA. Η αναδημοσίευση περιεχομένου είναι αποδεκτή, μόνο εφόσον τηρούνται όλοι ανεξαιρέτως οι παρακάτω κανόνες. Σε οποιαδήποτε άλλη περίπτωση η Πύλη Ψυχολογίας θα προχωράει σε καταγγελία DMCA, χωρίς προηγούμενη ειδοποίηση. Διαβάστε προσεκτικά το σχετικό πλαίσιο: ΠΡΟΫΠΟΘΕΣΕΙΣ ΑΝΑΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗΣ DMCA.com Protection Status
Σχετικά άρθρα

Περισσότερα άρθρα του ειδικού συνεργάτη

Αντακαλύπτοντας τη δύναμη της Αυτό-Αξίας
Αυτό-Αξία

Η αυτοαξία βρίσκεται στον πυρήνα του εαυτού μας - οι σκέψεις, τα συναισθήματα και οι συμπεριφορές μας συνδέονται στενά με το πώς βλέπουμε την αξία μας ως ανθρώπινα όντα.

Η αυτοαξία έχει κοντινή συγγένεια με την αυτοεκτίμηση, χωρίς όμως να ταυτίζονται μεταξύ τους. Η αυτοεκτίμηση είναι αυτό που σκεφτόμαστε, αισθανόμαστε και πιστεύουμε για τον εαυτό μας, ενώ η αυτοξία είναι η συνολική αξιολόγηση και αναγνώριση της ανθρώπινης δημιουργίας ως μοναδικής και αδιαμφισβήτητα πολύτιμης σε αυτή τη ζωή.

Φυσική Δραστηριότητα και Ψυχική Υγεία
Φυσική Δραστηριότητα

Η φυσική δραστηριότητα αποτελεί μία από τις βασικές συνιστώσες για την επίτευξη και διατήρηση ψυχικής, σωματικής και πνευματικής υγείας. Οποιαδήποτε μορφή συστηματικής σωματικής άσκησης αποτελεί πηγή αναζωογόνησης, όχι μόνο με βραχυπρόθεσμα, αλλά και με μακροπρόθεσμα οφέλη στην ψυχολογία μας. Ανεξάρτητα από την ηλικία ή το φύλο, η συστηματική άσκηση του σώματος συμβάλλει σε ένα ευρύ φάσμα ευεργετικών δράσεων σε ψυχικό και σωματικό επίπεδο.

Ψυχική φροντίδα και ύπνος
Αϋπνία

Ο ύπνος είναι η αναζωογόνηση του οργανισμού. Αποτελεί μία από τις βασικότερες διαδικασίες του κιρκάδιου ρυθμού του ανθρώπου και είναι απαραίτητος για την διατήρηση ικανοποιητικών επιπέδων της καθημερινής λειτουργικότητας και της ψυχοσωματικής υγείας.

Εμπόδια και αρμονία στις συντροφικές σχέσεις
Συντροφικές σχέσεις

Η επικοινωνία ανάμεσα στον άνδρα και τη γυναίκα συχνά χαρακτηρίζεται από την κοινωνία ως δύσκολη, προβληματική, έως και πολλές φορές δυσεπίλυτη. Μολονότι το ανδρικό και το γυναικείο φύλο εκφράζονται με διαφορετικό τρόπο, υπάρχει μία κοινή βάση πάνω στην οποία στηρίζεται η ανάγκη για κατανόηση και επικοινωνία.

Η επικοινωνία είναι το μέσο έκφρασης των αναγκών μας, η επιβεβαίωση της ύπαρξης μας και της αξίας μας για τη βίωση του αληθινού, πλήρους μας εαυτού.

Εγγραφείτε στο Newsletter μας!

* απαιτούμενα πεδία
Ενδιαφέροντα * :
0
Shares