Άνοια: Όλα όσα πρέπει να γνωρίζετε

Ακρόαση άρθρου......

Πρόσθεσε το Psychology.gr στις προτιμώμενες πηγές σου στη Google
Με αυτό τον τρόπο, θα βλέπεις περισσότερα νέα άρθρα ψυχολογίας και ψυχικής υγείας που δημοσιεύονται στο PSYCHOLOGY.GR

Τα  πρώτα συμπτώματα, η διάγνωση και οι θεραπευτικές επιλογές που μπορούν να βελτιώσουν την ποιότητα ζωής του ασθενούς.

Ορισμός της Άνοιας

Η άνοια είναι ένα χρόνιο και εξελικτικό σύνδρομο που επηρεάζει πολλές εγκεφαλικές λειτουργίες όπως η μνήμη, η σκέψη, ο προσανατολισμός, η κατανόηση, η εκτέλεση αριθμητικών πράξεων, η ικανότητα για μάθηση, η γλώσσα και η κρίση. Συχνά συνυπάρχει μείωση του ελέγχου του συναισθήματος, της κοινωνικής συμπεριφοράς ή των κινήτρων.

Στην άνοια παρατηρείται σημαντική έκπτωση νοητικών λειτουργιών, επηρεάζοντας τις προσωπικές δραστηριότητες της καθημερινής ζωής, όπως το πλύσιμο, το ντύσιμο, η λήψη τροφής, η προσωπική υγιεινή.

Πού οφείλεται η άνοια;

Η νόσος Alzheimer είναι η πιο συχνή αιτία άνοιας στο δυτικό κόσμο και ευθύνεται για το 50% των ασθενών με άνοια. Έχει χαρακτηριστικά νευροπαθολογικά και νευροχημικά ευρήματα. Υπάρχει έντονη μείωση του πληθυσμού των νευρώνων, ιδιαίτερα στην περιοχή του ιπποκάμπου, και του μετωπιαίου και κροταφοβρεγματικού φλοιού.  Παρατηρούνται αργυρόφιλες πλάκες, οι οποίες αποτελούνται κυρίως από αμυλοειδές.

Η άνοια αγγειακής αιτιολογίας είναι η δεύτερη συχνότερη, ευθύνεται για το 10%- 20%. Η άνοια μπορεί επίσης να οφείλεται σε αλκοολισμό, σε φάρμακα ή να αναπτύσσεται δευτερογενώς της νόσου του Parkinson.

Κάποια λιγότερο συχνά αίτια είναι τα εξής:

• Ενδοκρινικά: υποθυρεοειδισμός, σύνδρομο Cushing
• Ελλείψεις βιταμινών (Β1, Β12)
• Ανεπάρκειες οργάνων: Hπατική και νεφρική
• Χρόνιες λοιμώξεις: HIV, Creutzfeldt Jacob, τοξοπλάσμωση
• Τραύμα κεφαλής ή εγκεφαλική βλάβη: χρόνιο υποσκληρίδιο αιμάτωμα, υδροκέφαλος φυσιολογικής πίεσης
• Νεοπλάσματα (όγκοι)
• Τοξικοί παράγοντες: τοξικές ουσίες, βαρέα μέταλλα
• Εκφυλιστικές διαταραχές: νόσος του Pick, νόσος Huntingdon
• Διάφορα άλλα, όπως αγγειϊτιδα, οξεία διαλείπουσα πορφυρία

Ποια είναι τα πρώτα σημάδια της άνοιας και πού να απευθυνθεί κανείς αν τα παρατηρήσει;

Τα πρώιμα σημάδια της άνοιας περιλαμβάνουν διαταραχές μνήμης (πρόσφατα γεγονότα), δυσκολία στην εύρεση σωστών λέξεων, απώλεια προσανατολισμού στο χώρο ή στο χρόνο και αλλαγές στη διάθεση ή στην προσωπικότητα.

Το άτομο, υποστηριζόμενο από το περιβάλλον του, μπορεί να απευθυνθεί το συντομότερο δυνατό σε νευρολόγο ή ψυχίατρο, ή να επισκεφτεί το γενικό γιατρό για να παραπεμφθεί σε εξειδικευμένο Ιατρείο Μνήμης Νοσοκομείου.

Κλινικές εκδηλώσεις:

Το είδος των συμπτωμάτων εξαρτάται από την περιοχή του εγκεφάλου που προσβάλλεται:

• Η απώλεια πρόσφατης μνήμης οφείλεται σε προσβολή του ιππόκαμπου
• Δυσκολία εύρεσης της κατάλληλης λέξης, αδυναμία να θυμηθούν ονόματα ανθρώπων, τόπων ή αντικειμένων, οφείλεται σε προσβολή της κροταφοβρεγματικής περιοχής.
• Οπτικο-τοπική δυσλειτουργία χαρακτηρίζεται όταν το άτομο αρχίζει να αποπροσανατολίζεται και να χάνεται σε γνωστούς χώρους, να έχει δυσκολία στην ανάγνωση προσώπων. Πάσχει ο δεξιός βρεγματικός λοβός.
• Διαταραχή στην εκτέλεση πράξεων συμβαίνει όταν το άτομο παρουσιάζει διαταραχή στο σχεδιασμό και στην οργάνωση. Οι περιοχές που πάσχουν εντοπίζονται στα βασικά γάγγλια και την παρεγκεφαλίδα. Άλλες διαταραχές που παρατηρούνται είναι απάθεια, αδιαφορία, απραξία, ή απώλεια κινητικών δεξιοτήτων λόγω προσβολής του μετωπιαίου ή του κροταφικού λοβού.

Ποιες είναι οι βασικές κατηγορίες της άνοιας;

• Άνοια επί νόσου Alzheimer (υποκατηγορίες πρώιμης ή όψιμης έναρξης)
• Αγγειακή άνοια
• Άνοια επί νόσου του Pick, νόσου Creutzfeldt Jacob, νόσου Huntingdon, νόσου Parkinson
• Άνοια οφειλόμενη σε HIV
• Αλκοολική άνοια
• Άνοια μη καθοριζόμενη

Πώς γίνεται η διάγνωση της άνοιας;

Η διάγνωση της άνοιας βασίζεται στην κλινική εξέταση και τις απεικονιστικές μεθόδους του εγκεφάλου. Ένα ευρέως χρησιμοποιούμενο διαγνωστικό γνωστικό τεστ είναι το Montreal Cognitive Assessment (MoCA), στο οποίο ένα συνολικό σκορ ίσο ή μικρότερο από 25/30 είναι ενδεικτικό γνωστικής δυσλειτουργίας.

Στη νόσο Alzheimer η νευρο-απεικόνιση μπορεί να ανιχνεύσει φλοιώδη ατροφία και ατροφία του ιπποκάμπου. Στη μετωποκροταφική άνοια, μετωπιαία ή πρόσθια κροταφική ατροφία. Οι απεικονιστικές μέθοδοι θα αναδείξουν επίσης τις πρωτοπαθείς και δευτεροπαθείς νεοπλασίες, τα έμφρακτα, τα υποσκληρίδια αιματώματα, τον υδροκέφαλο, και τη διάχυτη νόσο της λευκής ουσίας.

Τι ακολουθεί μια διάγνωση με άνοια;

Μια διάγνωση με άνοια έχει σοβαρό αντίκτυπο στην ψυχολογία και την ποιότητα ζωής του ατόμου και των οικείων του. Απαιτείται τακτική ιατρική παρακολούθηση του ασθενούς για παρατήρηση της πορείας της νόσου, ψυχολογική υποστήριξη του ασθενούς και του περιβάλλοντός του, παρεμβάσεις του τρόπου ζωής (για παράδειγμα εργοθεραπεία και ήπια φυσική άσκηση), έναρξη φαρμακευτικής αγωγής (αναστολείς χολινεστεράσης/ μεμαντίνη), παραπομπή σε ειδικά κέντρα ημέρας/ κλιμάκια για άτομα με άνοια, ψυχοεκπαίδευση των φροντιστών.

Διαφορική διάγνωση: ποιες άλλες παθήσεις εμφανίζονται με όμοια συμπτώματα:

• Στην κατάθλιψη, μπορεί να εκδηλωθούν αρκετά χαρακτηριστικά της άνοιας, όπως οι διαταραχές συγκέντρωσης και μνήμης, η επιβράδυνση της σκέψης και η έλλειψη αυθορμητισμού.
• Ψύχωση/Σχιζοφρένεια: στην ψύχωση επίσης παρατηρείται έκπτωση των γνωστικών λειτουργιών ποικίλης βαρύτητας.
• Η ελαφριά ή μέτρια νοητική καθυστέρηση μπορεί να παρερμηνευτεί ως άνοια.
• Οξύ οργανικό ψυχοσύνδρομο (ντελίριο): είναι μια αιφνίδια διαταραχή των νοητικών λειτουργιών και της αντίληψης που προκαλείται από κάποιο υποκείμενο σωματικό πρόβλημα, όπως κάποια λοίμωξη, ή η λήψη φαρμάκων/ ουσιών.

Είναι η άνοια μια νόσος της τρίτης ηλικίας;

Όχι μόνο. Η άνοια μπορεί να έχει πρώιμη έναρξη. Με αυτό αναφερόμαστε σε μορφές άνοιας που εκδηλώνονται σε άτομα ηλικίας κάτω των 65. Οι συχνότερες μορφές άνοιας με πρώιμη έναρξη που παρατηρούνται είναι οι εξής:

• Μετωποκροταφική άνοια: πλήττει συνήθως άτομα ηλικίας 45-65. Προεξάρχουν αλλαγές στην προσωπικότητα, τη συμπεριφορά και το λόγο.
• Αγγειακή άνοια: συχνά υπάρχει ιστορικό παροδικών ισχαιμικών προσβολών, με βραχείας διάρκειας διαταραχή της συνείδησης, παροδικές παρέσεις, ή απώλεια της όρασης. Μπορεί να προηγείται ένα αγγειακό εγκεφαλικό επεισόδιο.
• Άνοια με σωμάτια Lewy: οφείλεται σε συσσωρεύσεις πρωτεϊνών στον εγκέφαλο (σωμάτια Lewy) και μπορεί να προκαλέσει σημαντικές αλλαγές στην εγρήγορση και την προσοχή, οπτικές ψευδαισθήσεις, κινητικά προβλήματα και διαταραχές ύπνου.
• Νόσος Alzheimer πρώιμης έναρξης: ταχεία επιδείνωση, έντονες και πολλαπλές διαταραχές εγκεφαλικών λειτουργιών, συχνά συνυπάρχουσες αλεξία, αγραψία, αφασία και απραξία.

Πώς αντιμετωπίζεται η άνοια φαρμακευτικα/θεραπευτικά;

Οι γνωσιακές διαταραχές στη νόσο Alzheimer και την άνοια με σωμάτια Lewy αντιμετωπίζονται με αναστολείς της χολινεστεράσης, όπως donepezil, rivastigmine, galantamine για την ήπια ή μέτρια μορφή, και μεμαντίνη (memantine) για τη μέτρια ή σοβαρή μορφή της νόσου.

Οι διαταραχές συμπεριφοράς και διάθεσης (άγχος, κατάθλιψη, διέγερση), μπορεί να αντιμετωπιστούν με αναστολείς υποδοχέων σεροτονίνης όπως η σερτραλίνη (Zoloft), ή σεροτονίνης/ νοραδρεναλίνης όπως η βενλαφαξίνη (efexor), ενώ για την αϋπνία μπορεί να χορηγηθεί το άτυπο νευροληπτικό quetiapine σε χαμηλές δόσεις. Αποφεύγονται τα αντιϊσταμινικά και οι βενζοδιαζεπίνες, γιατί μπορεί να προκαλέσουν σύγχυση και υπνηλία.

Η μη φαρμακευτική προσέγγιση συνιστά καθημερινή ήπια σωματική άσκηση, καθημερινές δραστηριότητες, ψυχολογική υποστήριξη, εργοθεραπεία, διατήρηση ενεργού ρόλου στην οικογένεια και την κοινωνία. Επίσης ο ποιοτικός ύπνος, η ηρεμία, η καθημερινή φροντίδα και η διανοητική εργασία επιδρούν θετικά. Στόχος είναι να διατηρηθεί η αυτονομία του ατόμου στο μέγιστο δυνατό βαθμό.

Ποια είναι η πρόγνωση της άνοιας;

Με εξαίρεση τις δευτεροπαθείς αιτίες άνοιας, η άνοια γενικά επιδεινώνεται προϊόντος του χρόνου και μετατρέπεται από ήπια σε σοβαρή. Ο ρυθμός της νοητικής έκπτωσης ποικίλλει αναλόγως του ατόμου και της μορφής της νόσου, αν το άτομο τελεί υπό αγωγή, αν η νόσος έχει ανιχνευτεί και αντιμετωπιστεί έγκαιρα, αν υπάρχει υποστηρικτικό περιβάλλον. Η ενημέρωση και η ευαισθητοποίηση για την άνοια αποτελούν βασικούς πυλώνες μιας ευρύτερης στρατηγικής πρόληψης.

Συγγραφή - Επιμέλεια Άρθρου

Ολυμπία Αγαλιώτη - Ψυχίατρος

Ολυμπία Αγαλιώτη: έχει επιβεβαιωθεί από το Psychology

Οι πληροφορίες που αναφέρονται στον επαγγελματικό κατάλογο ειδικών παρέχονται από τους ίδιους τους ειδικούς, κατά την εγγραφή τους στο σύστημα. Όταν βλέπετε την ένδειξη «έχει επιβεβαιωθεί από το Psychology”, σημαίνει ότι το Psychology έχει ελέγξει, με email, τηλεφωνικά ή/και με λήψη των σχετικών εγγράφων, τα ακόλουθα στοιχεία:

• Ότι ο ειδικός είναι υπαρκτό πρόσωπο.
• Ότι τα πτυχία οι τίτλοι και οι εξειδικεύσεις που αναφέρει είναι αληθινά.
• Ότι οι πληροφορίες που αναφέρει ισχύουν.

Ψυχίατρος / Ψυχοδυναμική Ψυχοθεραπεύτρια. Συνεργάζεται με το κέντρο ψυχικής υγείας Arkesis παρέχει ψυχιατρική υποστήριξη και ψυχοθεραπευτικές συνεδρίες Ψυχοδυναμικής Προσέγγισης σε ενήλικες

2170005353

Δείτε όλα τα άρθρα Σελίδα ειδικού

THERAPY.PSYCHOLOGY - ΠΛΑΤΦΟΡΜΑ ONLINE ΨΥΧΟΘΕΡΑΠΕΙΑΣ
Μια ολοκληρωμένη εμπειρία σύνδεσης Ειδικών Ψυχικής Υγείας και Θεραπευόμενων | Ξεκίνα εδώ το Θεραπευτικό ταξίδι σου με Δωρεάν 1η συνεδρία.