Η Νευροβιολογία της Κατάθλιψης : Δείκτες, Νευροδιαβιβαστές και Νευρωνική Αναδιοργάνωση

Ακρόαση άρθρου......

Πρόσθεσε το Psychology.gr στις προτιμώμενες πηγές σου στη Google
Με αυτό τον τρόπο, θα βλέπεις περισσότερα νέα άρθρα ψυχολογίας και ψυχικής υγείας που δημοσιεύονται στο PSYCHOLOGY.GR

Η Κατάθλιψη ως Ψυχοπαθολογική Οντότητα
Είναι ευρέως παραδεκτό ότι η κατάθλιψη αποτελεί μια ψυχική διαταραχή που πλήττει τη διάθεση, την κρίση και την ευρύτερη λειτουργία του ατόμου.

Χαρακτηρίζεται από υπερβάλλουσα θλίψη, η οποία συνοδεύεται από απώλεια ενδιαφέροντος ή ηδονής, μειωμένη ενεργητικότητα, σωματική ατονία, αισθήματα κόπωσης, δυσχέρεια στην αποδοτικότητα καθώς και σκέψεις θανάτου ή ακόμη και αυτοκτονίας.

Διακρίνεται σε διάφορες μορφές, όπως η Μείζονα και η Επιμένουσα Καταθλιπτική Διαταραχή (American Psychiatric Association, 2013).

Ασυμμετρία Εγκεφαλικής Λειτουργίας 

Προκειμένου να κατανοηθεί εις βάθος, η φύση της διαταραχής, η επιστημονική κοινότητα έχει στραφεί στη μελέτη των νευροβιολογικών μηχανισμών που τη διέπουν. Μέσω της βιοψυχολογικής προσέγγισης, ερευνητές έχουν εστιάσει στις εγκεφαλικές λειτουργίες και τις βιολογικές διεργασίες που ενδέχεται να σχετίζονται με την εμφάνισή της (Bruder et al., 2017).  

Ως εκ' τούτου, η παρούσα έρευνα έδειξε ότι η μεταβολή στη λειτουργία του δεξιού ημισφαιρίου, σχετίζεται με την κατάθλιψη. Η ασυμμετρία του ηλεκτροεγκεφαλογραφήματος και τα ευρήματα της νευροαπεικόνισης συνάδουν με μειωμένη δραστηριότητα του δεξιού ημισφαιρίου σε καταθλιπτικούς ασθενείς. Τα αποτελέσματα από τεχνικές, όπως η διχοτομική ακρόαση και η παρατήρηση του οπτικού ημιπεδίου δείχνουν ότι τα άτομα με καταθλιπτικές διαταραχές δεν επεξεργάζονται τα μη λεκτικά ή τα συναισθηματικά ερεθίσματα. Παράλληλα, ηλεκτροφυσιολογικές μελέτες καταδεικνύουν ότι στα καταθλιπτικά άτομα υπάρχει μειωμένη δραστηριότητα του δεξιού ημισφαιρίου του εγκεφάλου, ειδικά σε περιοχές, όπως ο ινιοκροταφικός και ο βρεγματικός φλοιός, όταν αυτά τα άτομα επεξεργάζονται συναισθηματικά ερεθίσματα (Bruder et al., 2017).

Συμμετρική Επίδραση στα Εγκεφαλικά Ημισφαίρια 

Απεναντίας, η έρευνα των Jesulola (2015), δείχνει ότι και τα δύο ημισφαίρια επηρεάζονται εξίσου από την κατάθλιψη. Συγκεκριμένα η έρευνα έδειξε ότι η ανωτέρω ψυχική διαταραχή, αλλάζει τον τρόπο που τα δύο ημισφαίρια επεξεργάζονται τις συναισθηματικές πληροφορίες. Τα αποτελέσματα έδειξαν ότι μειώνεται η λειτουργία, τόσο του αριστερού φλοιού όσο και του δεξιού βρεγματικοκροταφικού φλοιού (Jesulola et al., 2015).

Η διαπίστωση μειωμένων όγκων του ιππόκαμπου - μίας εγκεφαλικής περιοχής κρίσιμης για τη λειτουργία της μνήμης – αποτελεί ένα από τα πιο σταθερά ευρήματα. Ειδικότερα, η θεωρία ότι τα υψηλά επίπεδα στρες και γλυκοκορτικοειδών (ορμονών του στρες) που προκαλεί η κατάθλιψη είναι επιβλαβή για τον εγκέφαλο επιβεβαιώνεται, από το γεγονός ότι ο εγκέφαλος είναι ευαίσθητος σε αυτές τις ορμόνες. Έτσι, η μακροχρόνια ενεργοποίηση του άξονα υποθαλάμου – υπόφυσης – επινεφριδίων, λόγω της κατάθλιψης, δύναται να προκαλέσει βλάβες που δυσχεραίνουν τη μνήμη.

Αυτή, η νευροτοξική επίδραση, θεωρείται ότι είναι εντονότερη στην κατάθλιψη που ξεκινά σε όψιμο χρόνο (Droppa et al., 2017).

Ο Άξονας HPA και η Νευροφλεγμονή 

Στα ίδια συμπεράσματα κατέληξε και η έρευνα του Dudek (2021). Κοινό σημείο ανάμεσα στις δύο μελέτες αποτελεί η ανάδειξη του άξονα υποθαλάμου – υπόφυσης- επινεφριδίων (HPA), ως πρωταρχικού παράγοντα στη σύνδεση μεταξύ της κατάθλιψης και των εγκεφαλικών αλλοιώσεων.

Η παρούσα έρευνα, καταδεικνύει ότι η υπερδιέγερση του άξονα (HPA) εντείνει τα επίπεδα των ορμονών του στρες και άλλων φλεγμονωδών ουσιών. Αυτές οι ουσίες, δύναται να διαπεράσουν τον αιματοεγκεφαλικό φραγμό και να προκαλέσουν φλεγμονή στον εγκέφαλο δυσχεραίνοντας τα νευρικά κύτταρα και τη χημική ισορροπία του εγκέφαλου. Η νευροφλεγμονή αυτή διαταράσσει τη λειτουργία των κυττάρων, όπως τα μικρογλοιακά κύτταρα, συμβάλλοντας έτσι στην εμφάνιση των καταθλιπτικών συμπτωμάτων.

Με αυτόν τον τρόπο η κατάθλιψη παρουσιάζεται ως αποτελέσματα δυσλειτουργιών του νευροενδροκρινικού και του ανοσοποιητικού συστήματος που πλήττουν άμεσα τον εγκέφαλο (Dudek et al., 2021).

Δομικές Αλλοιώσεις στη Φαιά Ουσία 

Από την άλλη, η έρευνα του Diniz (2015), εστιάζει στη φαιά ουσία – και όχι στον άξονα (HPA) - που αποτελεί το κέντρο επεξεργασίας στον εγκέφαλο και τη σύνδεσή της με την κατάθλιψη. Η έρευνα έδειξε ότι η αυξημένη βαρύτητα των καταθλιπτικών συμπτωμάτων σχετίζεται με αλλοιώσεις στους όγκους της εγκεφαλικής ύλης. Δεδομένου ότι οι δομικές τροποποιήσεις αφορούν κυρίως στη φαιά ουσία – η οποία αποτελείται από σώματα των νευρικών κυττάρων και είναι κρίσιμη για λειτουργίες όπως η μνήμη, η συναισθηματική ρύθμιση και η εκτελεστική λειτουργία. Έτσι, η φαιά ουσία λειτουργεί ως βασικός νευροβιολογικός δείκτης των επιπτώσεων της ανωτέρω ψυχικής διαταραχής (Diniz et al., 2017; Manard et al., 2016).

Μονοαμίνες: Σεροτονίνη, Νορεπινεφρίνη και Ντοπαμίνη

Οι μονοαμίνες αποτελούν κατηγορία νευροδιαβιβαστών (χημικών ουσιών που μεταφέρουν σήματα ανάμεσα στα νευρικά κύτταρα). Ειδικότερα στην καταθλιπτική διαταραχή, οι μονοαμίνες, όπως η σεροτονίνη, η νορεπινεφρίνη και η ντοπαμίνη εμπλέκονται στην παθογένεση της ανωτέρω ψυχικής διαταραχής, μέσω μειωμένης σύνθεσης, επαναπρόσληψης ή λειτουργικότητας των υποδοχέων τους.

Η μειωμένη σεροτονίνη, συνδέεται με καταθλιπτική διάθεση και αυξημένο κίνδυνο αυτοκτονίας, ενώ η έλλειψη νορεπινεφρίνης, επηρεάζει την προσοχή και την ενεργητικότητα (Moret & Briley, 2011).

Συμπεράσματα

Ευρύτερα, η καταθλιπτική διαταραχή συνιστά μια πολυδιάστατη ψυχοπαθολογική κατάσταση, η οποία εκδηλώνεται μέσα από ένα ευρύ φάσμα δυσλειτουργιών σε γνωστικό, συναισθηματικό και συμπεριφορικό επίπεδο.

Οι ασθενείς με κατάθλιψη, συχνά βιώνουν ανηδονία, δηλαδή αδυναμία να αντλήσουν ευχαρίστηση από δραστηριότητες που παλαιότερα θεωρούσαν ευχάριστες, καθώς και επίμονη και έντονη θλίψη που διαπερνά την καθημερινότητά τους. Το συναισθηματικό τους βίωμα χαρακτηρίζεται από ελαχιστοποιημένη εμπειρία θετικών συναισθημάτων, γεγονός που οδηγεί σε περιορισμένη ικανότητα απόλαυσης και σύνδεσης με το περιβάλλον.

Παράλληλα, παρατηρείται γνωστική δυσλειτουργία, η οποία εκφράζεται μέσα από μειωμένη ικανότητα λήψης αποφάσεων, διαταραχές συγκέντρωσης και μνήμης, καθώς και δυσχέρεια στην ανάκληση των πληροφοριών (Dehn et al., 2019). 

Εν κατακλείδι, η κατάθλιψη αποτελεί ένα καίριο και ιδιαίτερα σημαντικό ζήτημα, καθώς δεν πλήττει μόνο την ευρύτερη ψυχοπαθολογία του εκάστοτε ατόμου, αλλά ολόκληρη τη λειτουργικότητά του. Συχνά, υπάρχει συννοσηρότητα της ανωτέρω ψυχικής διαταραχής με άλλες χρόνιες νόσους, ενώ έχει αποδειχθεί ότι η κατάθλιψη σχετίζεται με αυξημένο κίνδυνο θνησιμότητας, λόγω της συσχέτισής της με την αυτοκτονική συμπεριφορά (Walker et al., 2015).

Βιβλιογραφικές Αναφορές

American Psychiatric Association. (2013). Diagnostic and statistical  manual of    mental disorders (5th ed)

Bruder, G. E., Stewart, J. W., & McGrath, P. J. (2017). Right brain, left brain in depressive disorders: clinical and theoretical implications of behavioral, electrophysiological and neuroimaging findings. Neuroscience & Biobehavioral Reviews, 78, 178-191. doi.org/10.1016/j.neubiorev.2017.04.021 

Dehn, L. B., & Beblo, T. (2019). Depressed, biased, forgetful: the interaction of emotional and cognitive dysfunctions in depression. Neuropsychiatrie: Klinik, Diagnostik, Therapie und Rehabilitation: Organ der Gesellschaft Osterreichischer Nervenarzte und Psychiater, 33(3), 123-130. doi: 10.1007/s40211-019-0307-4.

Diniz, B. S., Reynolds III, C. F., Sibille, E., Lin, C. W., Tseng, G., Lotrich, F., ... & Butters, M. A. (2017). Enhanced molecular aging in late-life depression: the senescent-associated secretory phenotype. The American Journal of Geriatric Psychiatry, 25(1), 64-72. doi.org/10.1016/j.jagp.2016.08.018 

Droppa, K., Karim, H. T., Tudorascu, D. L., Karp, J. F., Reynolds III, C. F., Aizenstein, H. J., & Butters, M. A. (2017). Association between change in brain gray matter volume, cognition, and depression severity: Pre-and post-antidepressant pharmacotherapy for late-life depression. Journal of psychiatric research, 95, 129-134. doi.org/10.1016/j.jpsychires.2017.08.002 

Dudek, K. A., Dion‐Albert, L., Kaufmann, F. N., Tuck, E., Lebel, M., & Menard, C. (2021). Neurobiology of resilience in depression: immune and vascular insights from human and animal studies. European Journal of Neuroscience, 53(1), 183-221.doi: 10.1111/ejn.14547

Jesulola, E., Sharpley, C. F., Bitsika, V., Agnew, L. L., & Wilson, P. (2015). Frontal alpha asymmetry as a pathway to behavioural withdrawal in depression: Research findings and issues. Behavioural brain research, 292, 56-67. doi.org/10.1016/j.bbr.2015.05.058  

Manard, M., Bahri, M. A., Salmon, E., & Collette, F. (2016). Relationship between grey matter integrity and executive abilities in aging. Brain Research, 1642, 562-580. doi.org/10.1016/j.brainres.2016.04.045 

Moret, C., & Briley, M. (2011). The importance of norepinephrine in depression. Neuropsychiatric Disease and Treatment, 7(Suppl 1), 9–13. doi.org/10.2147/NDT.S19619

Walker, E. R., McGee, R. E., & Druss, B. G. (2015). Mortality in mental disorders and global disease burden implications: a systematic review and meta-analysis. JAMA psychiatry, 72(4), 334-341. doi:10.1001/jamapsychiatry.2014.2502

THERAPY.PSYCHOLOGY - ΠΛΑΤΦΟΡΜΑ ONLINE ΨΥΧΟΘΕΡΑΠΕΙΑΣ
Μια ολοκληρωμένη εμπειρία σύνδεσης Ειδικών Ψυχικής Υγείας και Θεραπευόμενων | Ξεκίνα εδώ το Θεραπευτικό ταξίδι σου...