Κρίση πανικού: Όταν το σώμα φωνάζει αυτό που το στόμα δεν τολμά να πει 

Ακρόαση άρθρου......

Πρόσθεσε το Psychology.gr στις προτιμώμενες πηγές σου στη Google
Με αυτό τον τρόπο, θα βλέπεις περισσότερα νέα άρθρα ψυχολογίας και ψυχικής υγείας που δημοσιεύονται στο PSYCHOLOGY.GR

Οι κρίσεις πανικού είναι κραυγές της ψυχής που ακούγονται από το σώμα. Δεν είναι αδυναμία, ούτε υπερβολή. Είναι ένα σύμπτωμα που αξίζει κατανόηση, αποδοχή και θεραπεία. Και όσο περισσότερο μιλάμε γι’ αυτό, τόσο λιγότεροι άνθρωποι θα αισθάνονται μόνοι μέσα στον πανικό τους.

Στις μέρες μας, όλο και συχνότερα ακούμε ανθρώπους να αναφέρουν ότι παθαίνουν κρίσεις πανικού. Είναι σημαντικό να υπάρξει ενημέρωση και ευαισθητοποίηση του πληθυσμού ώστε να διαχειρίζονται ευκολότερα μια μελλοντική κρίση δική τους ή κάποιου οικείου τους.

Σύμφωνα με το Διαγνωστικό και Στατιστικό Εγχειρίδιο Ψυχικών διαταραχών (DSM-5), η κρίση πανικού ορίζεται ως ένα αιφνίδιο επεισόδιο έντονου φόβου ή δυσφορίας, το οποίο κορυφώνεται μέσα σε λίγα λεπτά και συνοδεύεται από τουλάχιστον τέσσερα από τα ακόλουθα σωματικά και ψυχολογικά συμπτώματα: 

• Ταχυκαρδία ή έντονος καρδιακός παλμός
• Εφίδρωση
• Τρέμουλο ή ρίγος
• Αίσθημα δύσπνοιας ή πνιγμονής
• Αίσθημα ασφυξίας
• Πόνος ή ενόχληση στο στήθος
• Ναυτία ή κοιλιακή δυσφορία
• Ζάλη, αστάθεια ή λιποθυμική τάση
• Ρίγη ή εξάψεις
• Μούδιασμα ή μυρμήγκιασμα
• Αποπροσωποποίηση ή αποπραγματοποίηση
• Φόβος απώλειας ελέγχου ή «τρέλας»
• Φόβος θανάτου

Η σύγχρονη εποχή, με τον αυξανόμενο ρυθμό ζωής και την αβεβαιότητα, φαίνεται να λειτουργεί ως επιταχυντής στην εμφάνιση κρίσεων πανικού. Οι κρίσεις πανικού μπορεί να είναι αναμενόμενες (συνδεδεμένες με κάποιο ερέθισμα, π.χ. μια φοβία) ή απρόβλεπτες, χωρίς εμφανές εξωτερικό αίτιο.

Περίπου το 3% του γενικού πληθυσμού (~ 300 εκατομμύρια) αναπτύσσει διαταραχή πανικού ενώ στις ΗΠΑ το ποσοστό αυτό ανέρχεται στο 11%.

Στην Ελλάδα 1 στους 8 Έλληνες (13.2%) βιώνει κρίση πανικού τουλάχιστον μία φορά στη ζωή του.
Οι γυναίκες έχουν διπλάσιες πιθανότητες να εμφανίσουν κρίσεις πανικού σε σχέση με τους άνδρες. Η πρώιμη ενήλικη ζωή (20-30 ετών) είναι η συνηθέστερη περίοδος εμφάνισης των κρίσεων. Συχνά οι κρίσεις πανικού συνυπάρχουν με άλλες αγχώδεις διαταραχές.

Αιτίες και πυροδοτικοί παράγοντες των κρίσεων πανικού

Οι κρίσεις πανικού αποτελούν ξαφνικές εξάρσεις έντονου άγχους και σωματικής δυσφορίας που κορυφώνονται μέσα σε λίγα λεπτά όπως είδαμε και νωρίτερα. Παρόλο που εκδηλώνονται με σωματικά συμπτώματα, η προέλευσή τους είναι κατά κύριο λόγο ψυχογενής και πολυπαραγοντική.

1. Βιολογικοί και νευροχημικοί παράγοντες

Σημαντικό ρόλο στην εμφάνιση κρίσεων πανικού διαδραματίζει η δυσλειτουργία του αυτόνομου νευρικού συστήματος και συγκεκριμένα του συμπαθητικού σκέλους, που ενεργοποιείται υπερβολικά και απότομα. Ερευνητικά δεδομένα υποδεικνύουν ότι άτομα με κρίσεις πανικού παρουσιάζουν υπεραντιδραστικότητα στο στρες, με πιθανή δυσρρύθμιση νευροδιαβιβαστών όπως η σεροτονίνη, η νορεπινεφρίνη και το γαμα-αμινοβουτυρικό οξύ (GABA).

Ορισμένοι ερευνητές υποστηρίζουν πως η κρίση πανικού ενδέχεται να αποτελεί ένα αρχέγονο «ψευδώς θετικό» συναγερμό κινδύνου, όπου ο εγκέφαλος αντιλαμβάνεται σήματα απειλής ακόμη κι όταν δεν υπάρχει πραγματικός κίνδυνος. Εδώ εμπλέκονται δομές όπως η αμυγδαλή και ο προμετωπιαίος φλοιός, οι οποίες ρυθμίζουν την επεξεργασία φόβου και απειλής.

2. Γενετική προδιάθεση

Η ύπαρξη οικογενειακού ιστορικού αγχώδους διαταραχής ή κρίσεων πανικού αυξάνει την πιθανότητα εμφάνισης της διαταραχής. Μελέτες σε δίδυμα και οικογένειες δείχνουν ότι οι κρίσεις πανικού έχουν σημαντικό κληρονομικό υπόβαθρο, αν και δεν είναι ξεκάθαρο ποιοι γονιδιακοί παράγοντες εμπλέκονται.

3. Ψυχολογικοί παράγοντες

Το γνωστικό μοντέλο των κρίσεων πανικού αναφέρει ότι άτομα με αυξημένο γνωστικό άγχος τείνουν να παρερμηνεύουν φυσιολογικές σωματικές αισθήσεις ως απειλητικές. Για παράδειγμα, ένα αίσθημα ταχυπαλμίας μπορεί να εκληφθεί ως «παθαίνω καρδιακή προσβολή», γεγονός που ενισχύει τον φαύλο κύκλο του πανικού.

Επιπλέον, οι πρώιμες εμπειρίες ζωής, όπως παιδικά τραύματα, παραμέληση ή υπερπροστατευτικό περιβάλλον, μπορούν να συμβάλουν στη διαμόρφωση ενός ψυχισμού επιρρεπούς στο άγχος και τον φόβο απώλειας ελέγχου.

4. Περιβαλλοντικοί και πυροδοτικοί παράγοντες

Αν και οι κρίσεις πανικού μπορεί να εμφανιστούν "από το πουθενά", συχνά προηγούνται αγχογόνες ή τραυματικές καταστάσεις, όπως:

• Απώλειες (θάνατος αγαπημένου προσώπου, χωρισμός, αποβολή)
• Αλλαγές ζωής (έναρξη εργασίας, μετακόμιση, γέννηση παιδιού)
• Χρόνιο στρες (οικονομικά προβλήματα, πίεση στην εργασία)
• Σωματική κόπωση ή έλλειψη ύπνου
• Κατάχρηση ουσιών (π.χ. καφεΐνη, αλκοόλ, ναρκωτικά)
• Ασθένειες ή φόβος για την υγεία (υποχονδρίαση)

Μπορώ να γίνω καλά;

Η απάντηση είναι ναι! Οι κρίσεις πανικού θεραπεύονται και η ζωή μπορεί να ξαναγίνει φωτεινή και ελεύθερη από φόβο. Η θεραπεία των κρίσεων πανικού μπορεί να είναι εξαιρετικά αποτελεσματική, ειδικά όταν συνδυάζει ψυχοθεραπευτική παρέμβαση με φαρμακολογική υποστήριξη όπου κρίνεται απαραίτητο.

Στόχος της θεραπείας είναι όχι μόνο η μείωση της έντασης και της συχνότητας των κρίσεων, αλλά και η ενίσχυση της αίσθησης ελέγχου και ασφάλειας του ατόμου.

1. Ψυχοθεραπεία

Η γνωσιακή-συμπεριφορική θεραπεία (CBT) αποτελεί τη θεραπεία πρώτης επιλογής για τις κρίσεις πανικού και έχει τεκμηριωθεί ως η πιο αποτελεσματική μέθοδος αντιμετώπισης.

Βασικές τεχνικές της CBT περιλαμβάνουν:

• Γνωσιακή αναδόμηση: Εντοπισμός και αλλαγή των δυσλειτουργικών σκέψεων που συνδέονται με τον πανικό (π.χ. «θα πεθάνω», «θα τρελαθώ», «δεν θα μπορώ να αναπνεύσω»).
• Έκθεση σε σωματικές αισθήσεις: Το άτομο ενθαρρύνεται να εκτεθεί προοδευτικά σε ελεγχόμενα ερεθίσματα που θυμίζουν τα συμπτώματα πανικού (π.χ. επιτάχυνση καρδιακού ρυθμού μέσω άσκησης), ώστε να μειωθεί ο φόβος για αυτά.
• Συμπεριφορική έκθεση σε καταστάσεις αποφυγής: Αν το άτομο έχει αρχίσει να αποφεύγει μέρη ή καταστάσεις λόγω πανικού (π.χ. μέσα μαζικής μεταφοράς, σούπερ μάρκετ), η θεραπεία στοχεύει στη σταδιακή επανέκθεση με ασφάλεια.
• Εκπαίδευση στη χαλάρωση και στην αναπνοή: Η εκμάθηση τεχνικών αναπνοής και χαλάρωσης βοηθά στη μείωση της φυσιολογικής έντασης που συνοδεύει τις κρίσεις.

Η CBT μπορεί να εφαρμοστεί είτε ατομικά, είτε σε ομαδικό πλαίσιο, και τα αποτελέσματά της είναι συχνά διαρκή, ακόμη και μετά τη λήξη της θεραπείας.

2. Φαρμακοθεραπεία 

Σε κάποιες περιπτώσεις, και ειδικά όταν τα συμπτώματα είναι έντονα ή συνοδεύονται από άλλες αγχώδεις ή καταθλιπτικές διαταραχές, ενδείκνυται η φαρμακολογική υποστήριξη. Συνήθως χορηγούνται:

• Εκλεκτικοί αναστολείς επαναπρόσληψης σεροτονίνης (SSRIs) όπως η σερτραλίνη, η παροξετίνη ή η φλουοξετίνη – θεωρούνται πρώτης γραμμής φάρμακα.
• Σκευάσματα βραχείας δράσης όπως οι βενζοδιαζεπίνες (π.χ. αλπραζολάμη, λοραζεπάμη) μπορεί να χρησιμοποιηθούν για άμεση ανακούφιση σε οξέα επεισόδια, αλλά δεν συνιστώνται για μακροχρόνια χρήση λόγω κινδύνου εξάρτησης.
• Αναστολείς επαναπρόσληψης σεροτονίνης-νορεπινεφρίνης (SNRIs) ή άλλα αντικαταθλιπτικά μπορεί να χρησιμοποιηθούν αν οι SSRIs δεν είναι ανεκτοί.

Η φαρμακευτική αγωγή πρέπει πάντα να χορηγείται από ψυχίατρο, με τακτική παρακολούθηση και εξατομικευμένη εκτίμηση αναγκών και ανεπιθύμητων ενεργειών.

3. Συνδυαστική προσέγγιση

Ο συνδυασμός ψυχοθεραπείας και φαρμακευτικής αγωγής μπορεί να προσφέρει τα βέλτιστα αποτελέσματα, ειδικά στα αρχικά στάδια ή σε πιο σοβαρές περιπτώσεις. Η φαρμακοθεραπεία μπορεί να σταθεροποιήσει το άτομο ώστε να είναι σε θέση να επεξεργαστεί βαθύτερα θέματα μέσα από την ψυχοθεραπεία.

4. Ενίσχυση μέσω αλλαγών στον τρόπο ζωής

Η αντιμετώπιση των κρίσεων πανικού υποστηρίζεται και από αλλαγές στον καθημερινό τρόπο ζωής:

• Καλή ποιότητα ύπνου και σταθερό ωράριο
• Τακτική σωματική άσκηση, που βοηθά στη ρύθμιση του άγχους
• Αποφυγή διεγερτικών ουσιών, όπως η καφεΐνη, το αλκοόλ ή τα ναρκωτικά
• Ενίσχυση κοινωνικής υποστήριξης – σύνδεση με ανθρώπους που προσφέρουν ασφάλεια και κατανόηση
• Πρακτικές ενσυνειδητότητας (mindfulness) και διαλογισμού, οι οποίες ενισχύουν την εστίαση στο παρόν και μειώνουν την υπερεπαγρύπνηση

Οι κρίσεις πανικού δεν είναι εχθρός. Είναι ένα σήμα συναγερμού που μας καλεί να φροντίσουμε τον εαυτό μας. Με υποστήριξη, γνώση και κατανόηση, μπορούμε να απελευθερωθούμε από τον κύκλο του φόβου και να ξαναβρούμε την ηρεμία μας. Αν βιώνεις κάτι παρόμοιο, μίλησε. Δεν είσαι μόνος/η – και μπορείς να γίνεις καλά!

Βιβλιογραφία:

American Psychiatric Association (2013). Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders (5th ed.). Arlington, VA: American Psychiatric Publishing.

Barlow, D. H. (2002). Anxiety and Its Disorders: The Nature and Treatment of Anxiety and Panic (2nd ed.). New York: Guilford Press.

Craske, M. G., & Barlow, D. H. (2007). Mastery of Your Anxiety and Panic: Therapist Guide (4th ed.). Oxford University Press.

Roy-Byrne, P. P., Craske, M. G., & Stein, M. B. (2006). Panic disorder. The Lancet, 368(9540), 1023–1032.

National Institute for Health and Care Excellence (NICE, UK). (2011). Generalised anxiety disorder and panic disorder in adults: management. NICE Clinical Guideline [CG113].

Kessler, R. C., Chiu, W. T., Jin, R., Ruscio, A. M., Shear, K., & Walters, E. E. (2006). The epidemiology of panic attacks, panic disorder, and agoraphobia in the National Comorbidity Survey Replication. Archives of General Psychiatry, 63(4), 415–424.

Συγγραφή - Επιμέλεια Άρθρου

Τσομπάνη Θεοδώρα - Σύμβουλος Ψ.Υγείας

Τσομπάνη Θεοδώρα: έχει επιβεβαιωθεί από το Psychology

Οι πληροφορίες που αναφέρονται στον επαγγελματικό κατάλογο ειδικών παρέχονται από τους ίδιους τους ειδικούς, κατά την εγγραφή τους στο σύστημα. Όταν βλέπετε την ένδειξη «έχει επιβεβαιωθεί από το Psychology”, σημαίνει ότι το Psychology έχει ελέγξει, με email, τηλεφωνικά ή/και με λήψη των σχετικών εγγράφων, τα ακόλουθα στοιχεία:

• Ότι ο ειδικός είναι υπαρκτό πρόσωπο.
• Ότι τα πτυχία οι τίτλοι και οι εξειδικεύσεις που αναφέρει είναι αληθινά.
• Ότι οι πληροφορίες που αναφέρει ισχύουν.

Η Θεοδώρα Τσομπάνη είναι σύμβουλος ψυχικής υγείας , απόφοιτη του προγράμματος Εφαρμοσμένης Ψυχολογίας (Diploma of higher Education in Psychology) και συνεργάτιδα του πολυχώρου ευεξίας και αυτοβελτιωσης Be With You. 

6945773883

Δείτε όλα τα άρθρα Σελίδα ειδικού

THERAPY.PSYCHOLOGY - ΠΛΑΤΦΟΡΜΑ ONLINE ΨΥΧΟΘΕΡΑΠΕΙΑΣ
Μια ολοκληρωμένη εμπειρία σύνδεσης Ειδικών Ψυχικής Υγείας και Θεραπευόμενων | Ξεκίνα εδώ το Θεραπευτικό ταξίδι σου...