Η ψευδαίσθηση της ευτυχίας στο Instagram: Η αόρατη θλίψη πίσω από τα likes

Ακρόαση άρθρου......

Πρόσθεσε το Psychology.gr στις προτιμώμενες πηγές σου στη Google
Με αυτό τον τρόπο, θα βλέπεις περισσότερα νέα άρθρα ψυχολογίας και ψυχικής υγείας που δημοσιεύονται στο PSYCHOLOGY.GR

Η σύγχρονη ψηφιακή εποχή χαρακτηρίζεται από την καθολική διάδοση των κοινωνικών μέσων δικτύωσης (instagram, tik tok) τα οποία έχουν μετασχηματίσει ριζικά τόσο τις μορφές επικοινωνίας όσο και την παρουσία του εαυτού μας.

Η κατασκευή της διαδικτυακής ταυτότητας συχνά συνιστάται σε μια επιμελημένη προβολή της προσωπικής ζωής, η οποία αποσκοπεί στην ανάδειξη θετικών στιγμών και επιτευγμάτων. Η ψηφιακή αυτή παρουσία συχνά αποδίδει μια ιδεατή, εξωραϊσμένη εικόνα της ευτυχίας, η οποία απέχει σημαντικά απ' τις πολλές και αντιφατικές πραγματικότητες που βιώνει το κάθε άτομο. 

Η ψυχολογική επιβάρυνση που προκύπτει από τη συστηματική σύγκριση με αυτήν την ψηφιακή πραγματικότητα έχει μελετηθεί εκτενώς στη σύγχρονη ψυχολογία.

Σύμφωνα με την θεωρία της κοινωνικής σύγκρισης (Festinger, 1954), τα άτομα αξιόλογους τις ικανότητες και τις πεποιθήσεις τους μέσω της σύγκρισης με τους άλλους. Όταν αυτήν η σύγκριση πραγματοποιείται με ιδεατές και μη αντιπροσωπευτικές εικόνες, τα άτομα συχνά βιώνουν αρνητικά συναισθήματα, όπως μειωμένη αυτοεκτίμηση και απογοήτευση (Vogel et al., 2014).

Ωστόσο, η επιρροή των κοινωνικών δικτύων δεν περιορίζεται μόνο στη σύγκριση. Η αρχιτεκτονική τους είναι σχεδιασμένη με τέτοιο τρόπο ώστε να ενεργοποιεί τον νευροβιολογικό μηχανισμό της επιβράβευσης. Ο λόγος για τον αγαπημένο μας νευροδιαβιβαστή ντοπαμίνη.

Κάθε «like» ή σχόλιο διεγείρει το σύστημα ανταμοιβής του εγκεφάλου, απελευθερώνοντας ντοπαμίνη, ουσία που σχετίζεται με την ευχαρίστηση και την ενίσχυση συμπεριφοράς.

Η συνεχής προσδοκία για επιβεβαίωση προάγει ένα μόριο παρόμοιο με εκείνο που παρατηρείται σε συμπεριφορικούς εθισμούς, εγκλωβίζοντας τον χρήστη σε έναν κούκλο διαρκούς αναζήτησης εξωτερικής αποδοχής. Αυτό υπονομεύει την αυτονομία της ψυχικής λειτουργίας και συνδέει την προσωπική αξία με μεταβλητές που καθορίζονται από την «αγορά» της ψηφιακής προσοχής.

Επιπλέον, η υπερσύνδεση και η κοινωνικοποίηση που υπόσχονται και προάγουν τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης αποτελούν μια «ουτοπία». Αν και τα άτομα εκτίθενται σε ένα φαινομενικά αδιάκοπο ρεύμα επικοινωνίας, η ποιότητα αυτών των σχέσεων είναι στις πλείστες των περιπτώσεων επιφανειακή, στερούμενη της συναισθηματικής αυθεντικότητας που χαρακτηρίζει τις δια ζωής αλληλεπιδράσεις. Η μετέπειτα μοναξιά που προκύπτει είναι βαθύτερη, καθώς συνοδεύεται από το παράδοξο να περιβάλλεται κανείς από χιλιάδες φίλους ή ακόλουθους ενώ ταυτόχρονα βιώνει την απουσία του ουσιαστικού ανήκειν.

Η ψηφιακή κουλτούρα της επιφανειακής ευτυχίας του 21ου αιώνα προωθεί την απόκρυψη «αρνητικών» συναισθημάτων και την επιβεβαίωση μόνο «θετικών» εικόνων. Η τοξική θετικότητα που επικρατεί στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης δυσχεραίνει την αυθεντική έκφραση και αποδοχή των συναισθημάτων,συμβάλλοντας στην ανάπτυξη εσωτερικών συγκρούσεων και ψυχικής κόπωσης.

Αυτή η επιδερμική ευτυχία λειτουργεί ως μηχανισμός άμυνας στην πολυπλοκότητα των αληθινών βιωμάτων.

Επιπροσθέτως, η παρατεταμένη χρήση φίλτρων και επεξεργασίας της εκάστοτε εικόνας επηρεάζει ενδημικά την αυτόεικόνα και συμβάλει στην εμφάνιση φαινομένων όπως η «ψηφιακή δυσμορφία»,όπου το ιδανικό ψηφιακό πρότυπο αντικαθιστά την αποδοχή της πραγματικής εμφάνισης. Αυτή η «αποξένωση» από τον πραγματικό κόσμο συνδέεται με αυξημένο κίνδυνο ανάπτυξης ψυχολογικών διαταραχών, όπως το άγχος και η κατάθλιψη .

Ακόμη, η παρατεταμένη έκθεση σε αυτήν την κατασκευασμένη εικόνα ευτυχίας και η πίεση για συνεχή κοινωνική επιβεβαίωση οδηγούν σε αυξημένα επίπεδα άγχους και ψυχικής κόπωσης, ιδιαίτερα σε ευάλωτες ηλικιακές ομάδες όπως οι έφηβοι και οι νέοι ενήλικες.

Αντιμετωπίζοντας αυτά τα φαινόμενα, καθίσταται αδήριτη ανάγκη η καλλιέργεια της ψηφιακής παιδείας και της κριτικής σκέψης προκειμένου τα άτομα να μπορούν να αναγνωρίζουν την ψευδαισθητική φύση του ψηφιακού περιεχομένου. Η ενίσχυση της αυτοσυμπόνιας και της αυθεντικής αυτοεκτίμησης προάγουν την ψυχική ανθεκτικότητα και μειώνουν την ανάγκη για εξωτερική επιβεβαίωση και επιβράβευση. 

Παράλληλα, η οριοθέτηση των κοινωνικών μέσων δικτύωσης και η εστίαση στην ουσιαστική καλλιέργεια πραγματικών διαπροσωπικών σχέσεων συμβάλλουν ουσιαστικά στη βελτίωση της ψυχικής ευεξίας και ευημερίας (Lin et al., 2016). Η αποδοχή της ψυχικής πολυπλοκότητας, με όλα τα θετικά και αρνητικά της στοιχεία, αποτελεί βασικό παράγοντα ψυχικής ισορροπίας και υγείας.

Συνοψίζοντας, η ψευδής ευτυχία που προβάλλεται καθημερινά από τα social media, αποτελεί μια πολυδιάστατη ψυχολογική πρόκληση της σύγχρονης εποχής. Η κατανόηση και η αντιμετώπιση των ψυχολογικών επιπτώσεων της ψηφιακής αυτο-παρουσίασης είναι απαραίτητες για την διασφάλιση της ψυχικής ευημερίας στην σύγχρονη κοινωνία η οποία ζει μέσα από το κινητό.

Βιβλιογραφία 

Festinger, L. (1954).A theory of social comparison processes.Human relations, 7 (2),117-140 

Lin, L. Y., Sidanu, J. E.. Shensa, A., Radovic,A., Miller, E., Colditz, J. B., & Primark,B.A.(2016).Association between social media use and depression among U.S young adults.Depression and Anxiety, 33(4),323-331.

Meshi,D. Morawetz, C., & Heekeren, H. R. (2013).Nucleus accumbens response to gains in reputation for the self relative to gains for others predicts social media use.Frontier in Human Neuroscience,7,439

THERAPY.PSYCHOLOGY - ΠΛΑΤΦΟΡΜΑ ONLINE ΨΥΧΟΘΕΡΑΠΕΙΑΣ
Μια ολοκληρωμένη εμπειρία σύνδεσης Ειδικών Ψυχικής Υγείας και Θεραπευόμενων | Ξεκίνα εδώ το Θεραπευτικό ταξίδι σου...