Περιγεννητική απώλεια: το βουβό πένθος

Ακρόαση άρθρου......

Πρόσθεσε το Psychology.gr στις προτιμώμενες πηγές σου στη Google
Με αυτό τον τρόπο, θα βλέπεις περισσότερα νέα άρθρα ψυχολογίας και ψυχικής υγείας που δημοσιεύονται στο PSYCHOLOGY.GR

Υπάρχουν απώλειες για τις οποίες η κοινωνία ξέρει αμέσως τι να πει. Και υπάρχουν απώλειες μπροστά στις οποίες οι άνθρωποι σιωπούν. Η περιγεννητική απώλεια ανήκει συχνά στη δεύτερη κατηγορία.

Μια εγκυμοσύνη που δεν ολοκληρώθηκε, ένα μωρό που πέθανε πριν ή κατά τη γέννηση, ένας νεογνικός θάνατος, μπορεί να αφήσει πίσω του ένα βαθύ πένθος. Ένα πένθος που δεν αφορά μόνο αυτό που συνέβη, αλλά και όλα όσα είχαν ήδη αρχίσει να δημιουργούνται μέσα στη φαντασία των γονέων: ένα όνομα, ένα δωμάτιο, μια οικογένεια, μια καθημερινότητα, ένα μέλλον.

Και παρότι η απώλεια αφορά το παιδί, αφορά ταυτόχρονα και την ταυτότητα των γονιών, τη σχέση τους, την οικογένειά τους και την εικόνα που είχαν για το μέλλον.

Τι εννοούμε με τον όρο περιγεννητική απώλεια;

Ο όρος χρησιμοποιείται για να περιγράψει απώλειες που συμβαίνουν κατά την εγκυμοσύνη, γύρω από τον τοκετό ή λίγο μετά τη γέννηση. Ανάλογα με το επιστημονικό ή κλινικό πλαίσιο, μπορεί να περιλαμβάνει την αποβολή, την ενδομήτρια απώλεια, τη θνησιγένεια και τον νεογνικό θάνατο.

Δεν υπάρχει όμως μία και μοναδική εμπειρία περιγεννητικής απώλειας.

Η εβδομάδα της κύησης, ο τρόπος με τον οποίο συνέβη η απώλεια, αν είχε προηγηθεί προσπάθεια σύλληψης για μεγάλο χρονικό διάστημα, αν ήταν η πρώτη εγκυμοσύνη, αν υπάρχουν άλλα παιδιά, η σχέση των γονέων με το μωρό, οι προηγούμενες απώλειες και ο τρόπος με τον οποίο αντιμετωπίστηκαν από το περιβάλλον μπορούν να κάνουν κάθε πένθος διαφορετικό.

Γι' αυτό και δεν υπάρχει «σωστό» μέγεθος πένθους.

Το πένθος που δεν αναγνωρίζεται

Ένα από τα πιο δύσκολα στοιχεία της περιγεννητικής απώλειας είναι ότι το πένθος μπορεί να μην αναγνωρίζεται από το περιβάλλον.

Οι γονείς μπορεί να ακούσουν:

• «Ήταν νωρίς.»
• «Μπορείτε να κάνετε άλλο παιδί.»
• «Τουλάχιστον δεν το γνώρισες.»
• «Έχεις ήδη ένα παιδί.»
• «Μην το σκέφτεσαι συνέχεια.»

Συνήθως αυτές οι φράσεις λέγονται με πρόθεση να απαλύνουν τον πόνο. Συχνά όμως κάνουν το αντίθετο, μεταφέρουν στον γονέα το μήνυμα ότι ο πόνος του είναι μεγαλύτερος από όσο δικαιολογείται. Αυτό έχει περιγραφεί ως μη αναγνωρισμένο ή κοινωνικά στερημένο πένθος. Ένα πένθος που υπάρχει, αλλά δεν παίρνει πάντοτε την κοινωνική αναγνώριση που χρειάζεται.

Η WHO επισημαίνει ότι το στίγμα και η απομόνωση μπορούν να επιβαρύνουν σημαντικά την εμπειρία της απώλειας.

Το παιδί μπορεί να μην πρόλαβε να ζήσει έξω από το σώμα της μητέρας. Αυτό δεν σημαίνει ότι δεν πρόλαβε να υπάρξει στη ζωή των γονιών του.

Η ψυχολογία της γυναίκας

Για τη γυναίκα, η απώλεια μπορεί να έχει ταυτόχρονα σωματική και ψυχική διάσταση.

Το σώμα της έχει περάσει μια εγκυμοσύνη, έναν τοκετό ή μια ιατρική διαδικασία, ενώ η ψυχολογική πραγματικότητα μπορεί να λέει κάτι εντελώς διαφορετικό: «Περίμενα να φύγω από εδώ με το μωρό μου».

Μπορεί να εμφανιστούν θλίψη, θυμός, ενοχή, αίσθηση αποτυχίας, φόβος, κενό, δυσκολία συγκέντρωσης, προβλήματα ύπνου ή έντονη ανάγκη να βρεθεί μια εξήγηση. Η ενοχή είναι ιδιαίτερα συχνή. «Μήπως έκανα κάτι;», «Μήπως δεν πρόσεξα αρκετά;», «Μήπως έπρεπε να έχω καταλάβει νωρίτερα;»

Στις περισσότερες περιπτώσεις, η απώλεια δεν είναι αποτέλεσμα κάποιας πράξης ή παράλειψης της γυναίκας. Η ACOG αναφέρει ρητά ότι η αντίληψη πως «έφταιξα εγώ» αποτελεί συχνή παρανόηση μετά την απώλεια εγκυμοσύνης.

Μπορεί επίσης να υπάρξει ένας ιδιαίτερος φόβος για μια επόμενη εγκυμοσύνη. Η χαρά μπορεί να συνυπάρχει με τρόμο. Η θετική εξέταση μπορεί να μη σημαίνει πλέον μόνο «είμαι έγκυος», αλλά και «κι αν ξανασυμβεί;».

Και ο άντρας;

Ο πατέρας συχνά πενθεί λιγότερο φανερά. Αυτό δεν σημαίνει απαραίτητα ότι πονά λιγότερο. Μπορεί να προσπαθεί να είναι «ο δυνατός», να φροντίσει τη σύντροφό του, να ασχοληθεί με τα πρακτικά, να επιστρέψει στη δουλειά ή να αποφύγει να μιλήσει για να μην την επιβαρύνει.

Και έτσι μπορεί να δημιουργηθεί ένα παράδοξο: δύο άνθρωποι πενθούν το ίδιο παιδί, αλλά ο καθένας πενθεί με διαφορετικό τρόπο. Οι ανάγκες τους μπορεί να διαφέρουν. Ο ένας μπορεί να χρειάζεται να μιλάει συνεχώς, ενώ ο άλλος να χρειάζεται σιωπή. Ο ένας μπορεί να θέλει να κρατήσει φωτογραφίες και αναμνήσεις, ενώ ο άλλος να μην αντέχει ακόμη να τις βλέπει. Αυτό δε σημαίνει ότι ο ένας αγαπούσε περισσότερο.

Η απώλεια μπορεί να επηρεάσει και τους δύο γονείς, αλλά με διαφορετικό τρόπο και διαφορετική ένταση.

Όταν το πένθος μπαίνει μέσα στη σχέση

Μετά από μια τέτοια απώλεια, το ζευγάρι δεν χρειάζεται μόνο να διαχειριστεί το πένθος. Χρειάζεται να διαχειριστεί το πένθος του άλλου. Και αυτό μπορεί να είναι δύσκολο.

Μπορεί να δημιουργηθούν παρεξηγήσεις, όπως «Δεν καταλαβαίνει πόσο πονάω.», «Έχει προχωρήσει ήδη.», «Δεν θέλει να μιλάμε για το μωρό.», «Μόνο εγώ το θυμάμαι.», «Δεν ξέρω πώς να τη βοηθήσω.»

Μερικές φορές ο ένας γονέας απομακρύνεται για να προστατευθεί και ο άλλος ερμηνεύει την απόσταση ως αδιαφορία. Άλλες φορές και οι δύο προσπαθούν τόσο πολύ να προστατεύσουν ο ένας τον άλλον, ώστε τελικά κανείς δεν μιλά. Το ζητούμενο δεν είναι να πενθούν με τον ίδιο τρόπο. Είναι να μπορούν να αναγνωρίζουν ότι και οι δύο πενθούν.

Βοηθά να υπάρχει χώρος για ερωτήσεις όπως:

• «Πώς είσαι σήμερα;»
• «Θέλεις να μιλήσουμε ή θέλεις απλώς να είμαι εδώ;»
• «Υπάρχει κάτι που χρειάζεσαι από εμένα;»

Και κυρίως:

• «Δεν χρειάζεται να το περάσουμε με τον ίδιο τρόπο για να το περάσουμε μαζί.»

Τι γίνεται με τη σεξουαλική ζωή και μια επόμενη εγκυμοσύνη;

Και αυτά είναι κομμάτια του πένθους. Η σεξουαλική επαφή μπορεί να συνδεθεί με φόβο, ενοχή, ανασφάλεια ή ακόμη και με την αίσθηση ότι «προδίδεται» το μωρό που χάθηκε.

Μια επόμενη εγκυμοσύνη μπορεί να φέρει ταυτόχρονα ελπίδα και άγχος. Δεν υπάρχει υποχρέωση να υπάρχει συγκεκριμένο χρονοδιάγραμμα για το πότε ένα ζευγάρι «πρέπει» να προσπαθήσει ξανά.Η απόφαση χρειάζεται να λαμβάνει υπόψη την ιατρική κατάσταση αλλά και την ψυχολογική ετοιμότητα των γονέων.

Και μια νέα εγκυμοσύνη δεν διαγράφει την προηγούμενη. Μπορεί κάποιος να αγαπήσει ένα επόμενο παιδί βαθιά και ταυτόχρονα να συνεχίσει να πενθεί ένα παιδί που έχασε.

Όταν υπάρχουν ήδη αδέλφια

Τα παιδιά καταλαβαίνουν περισσότερα από όσα συχνά νομίζουμε. Ακόμη κι αν δεν κατανοούν πλήρως τι έχει συμβεί, αντιλαμβάνονται την αλλαγή στη διάθεση των γονιών, την απουσία, τη σιωπή, το άγχος. Μπορεί να εμφανίσουν ερωτήσεις, φόβο, προσκόλληση, θυμό ή αλλαγές στη συμπεριφορά τους.

Το παιδί χρειάζεται μια εξήγηση προσαρμοσμένη στην ηλικία του. Χρειάζεται να ξέρει ότι: δε φταίει εκείνο, δεν προκάλεσε την απώλεια και οι γονείς του εξακολουθούν να είναι εκεί για εκείνο.

Δε χρειάζεται να το προστατεύσουμε με απόλυτη σιωπή. Χρειάζεται να το προστατεύσουμε από την αίσθηση ότι πρέπει να προστατεύσει εκείνο τους γονείς του.

Τι βοηθά πραγματικά τους γονείς;

Δεν υπάρχει μία φράση που θα εξαφανίσει τον πόνο. Υπάρχουν όμως πράγματα που μπορούν να κάνουν τον πόνο λιγότερο μοναχικό.

Να αναγνωρίσουμε την απώλεια

Να πούμε το όνομα του μωρού, εφόσον οι γονείς το χρησιμοποιούν. Να ρωτήσουμε αν θέλουν να μιλήσουν. Να θυμηθούμε μια σημαντική ημερομηνία. Να μη συμπεριφερόμαστε σαν να μη συνέβη.

Να μην προσπαθούμε να «διορθώσουμε» το πένθος

Το πένθος δεν είναι πρόβλημα προς επίλυση. Ο άνθρωπος που πενθεί δε χρειάζεται πάντοτε συμβουλές. Χρειάζεται κάποιον που μπορεί να αντέξει να ακούσει.

Να προσφέρουμε συγκεκριμένη βοήθεια

Αντί για «Πες μου αν χρειαστείς κάτι.», μπορούμε να πούμε «Θα σου φέρω φαγητό αύριο.», «Θέλεις να πάρω εγώ τα παιδιά από το σχολείο;», «Θα σε πάρω τηλέφωνο την επόμενη εβδομάδα.»

Η πρακτική υποστήριξη είναι ιδιαίτερα σημαντική, γιατί το πένθος δεν σταματά τις καθημερινές υποχρεώσεις.

Να συνεχίσουμε να είμαστε παρόντες

Πολλοί άνθρωποι δέχονται μεγάλη υποστήριξη τις πρώτες ημέρες. Και μετά η ζωή των υπολοίπων συνεχίζεται. Για τους γονείς όμως, το πένθος μπορεί να συνεχίζεται για μήνες ή και χρόνια. Ένα μήνυμα μετά από έναν μήνα μπορεί να σημαίνει πολύ περισσότερα από όσο φανταζόμαστε.

Τι καλό είναι να αποφεύγει ο ευρύτερος κύκλος;

Αποφεύγουμε τις συγκρίσεις. «Η ξαδέλφη μου το ξεπέρασε.»

Αποφεύγουμε τις προβλέψεις. «Θα κάνετε άλλο παιδί.»

Αποφεύγουμε την ελαχιστοποίηση. «Ήταν πολύ νωρίς.»

Αποφεύγουμε την αναζήτηση ενόχου. «Μήπως έπρεπε να…;»

Και αποφεύγουμε να αποφασίζουμε εμείς πότε τελείωσε το πένθος..Το «προχώρα» δεν είναι πάντα βοήθεια. Μερικές φορές είναι ένας τρόπος να πούμε στον άνθρωπο ότι ο δικός μας κόσμος δυσκολεύεται να αντέξει τον δικό του πόνο.

Και τι μπορούμε να αλλάξουμε ως κοινωνία;

Ίσως χρειάζεται να σταματήσουμε να αντιμετωπίζουμε την περιγεννητική απώλεια ως κάτι για το οποίο «καλύτερα να μη μιλάμε».

Χρειάζεται περισσότερη ενημέρωση των επαγγελματιών υγείας, καλύτερη επικοινωνία με τους γονείς, συνέχεια στη φροντίδα μετά την έξοδο από το νοσοκομείο και πρόσβαση σε ψυχολογική και κοινωνική υποστήριξη όταν χρειάζεται. Οι σύγχρονες κατευθυντήριες οδηγίες δίνουν ιδιαίτερη έμφαση στην εξατομικευμένη φροντίδα, στην αναγνώριση και των δύο γονέων, στην επικοινωνία, στη συνέχεια της υποστήριξης και στην παραπομπή σε ειδικούς όταν χρειάζεται.

Χρειάζεται επίσης να δημιουργήσουμε έναν πολιτισμό στον οποίο οι γονείς θα μπορούν να πουν «Έχασα το παιδί μου», χωρίς να αισθανθούν ότι πρέπει αμέσως να εξηγήσουν γιατί ακόμη πονάνε.

Ίσως το σημαντικότερο

Δεν χρειάζεται να ξεπεράσουμε ένα παιδί για να συνεχίσουμε τη ζωή μας.Το ζητούμενο του πένθους δεν είναι να ξεχάσουμε. Είναι να μπορέσουμε, με το χρόνο και με τον τρόπο που ταιριάζει στον καθένα, να δημιουργήσουμε έναν τρόπο να ζούμε μαζί με αυτό που συνέβη.

Κάποια στιγμή μπορεί να υπάρξει ξανά χαρά. Και η χαρά δεν ακυρώνει το πένθος. Μπορεί να υπάρξει μια επόμενη εγκυμοσύνη. Και η επόμενη εγκυμοσύνη δεν αντικαθιστά την προηγούμενη. Μπορεί να γελάσει ένας γονιός. Και αυτό δεν σημαίνει ότι ξέχασε. Μπορεί να συνεχίσει τη ζωή του. Και αυτό δε σημαίνει ότι το παιδί που έχασε έπαψε να έχει θέση στην ιστορία του.

Ίσως αυτό είναι ένα από τα πιο σημαντικά πράγματα που μπορούμε να προσφέρουμε σε ένανγονιό που έχει βιώσει περιγεννητική απώλεια, να μην του ζητήσουμε να αποδείξει ότι πονάει και να μην του ζητήσουμε να πάψει να πονάει για να συνεχίσει να ζει.

Η απώλεια χρειάζεται χώρο. Χρειάζεται αναγνώριση. Χρειάζεται ανθρώπους που δε φοβούνται τη σιωπή. Και, όταν χρειάζεται, χρειάζεται και επαγγελματική φροντίδα.

THERAPY.PSYCHOLOGY - ΠΛΑΤΦΟΡΜΑ ΨΥΧΟΘΕΡΑΠΕΙΑΣ - Online & Διά ζώσης
Βρες τον Θεραπευτή που είναι κατάλληλος για εσένα | Ξεκίνα εδώ το Θεραπευτικό ταξίδι σου με Δωρεάν 1η συνεδρία.