Μετά την ορκωμοσία: πένθος, αβεβαιότητα και η τέχνη ως λύτρωση

Ακρόαση άρθρου......

Πρόσθεσε το Psychology.gr στις προτιμώμενες πηγές σου στη Google
Με αυτό τον τρόπο, θα βλέπεις περισσότερα νέα άρθρα ψυχολογίας και ψυχικής υγείας που δημοσιεύονται στο PSYCHOLOGY.GR

Τι συμβαίνει όταν η αυλαία ακουμπά το έδαφος για τελευταία φορά; Τι γίνεται όταν τα φώτα των προβολέων ξεψυχούν απότομα, έτσι όπως άναψαν; Τι ακολουθεί το τέλος;

Αυτές είναι μερικές ερωτήσεις που κατακλύζουν τις σκέψεις κάθε απόφοιτου, μόλις η χαρμόσυνη ημέρα της ορκωμοσίας λάβει τέλος και τα λουλούδια από τις ανθοδέσμες αρχίζουν να μαραίνονται. Πλέον, η φοιτητική ζωή δεν αποτελεί μια ακόμη ακαδημαϊκή μετάβαση αλλά έναν βαθύ υπαρξιακό αποχωρισμό.

Στο βιβλίο της ζωής, κλείνει ένα ακόμη κεφάλαιο - ένα κεφάλαιο ελευθερίας, ατέρμονης αναζήτησης, έντονων αλλαγών, διαμόρφωσης της ταυτότητας, αναζήτησης του εαυτού καθώς και συγκινήσεων.
Το πανεπιστήμιο -όχι μόνο ως χώρος- προσέφερε ένα οικείο, γνώριμο, ασφαλές λιμάνι, η φοιτητική πόλη λειτουργούσε ως ένα προστατευτικό φρούριο και το πρώτο σπίτι μακριά από την οικογένεια, έμελλε να φιλοξενήσει κάθε ρανίδα της νέας ζωής. 

• Ποιος είμαι τώρα;
• Πώς θα ανταπεξέλθω οικονομικά;
• Πώς θα δημιουργήσω μια ζωή πάλι από την αρχή; 

Με ταχύτατους ρυθμούς, το αίσθημα ανεμελιάς που συνήθως είναι συνώνυμο της φοιτητικής ζωής αντικαθίσταται από την πίεση ενός διαρκώς εξελισσόμενου κόσμου, που πλέον καθοδηγεί τα βήματά σου. Το συναίσθημα της αναγέννησης του εαυτού δίνει την θέση του στο πένθος- πενθείς βουβά μια από τις μεγαλύτερες ευτυχίες που απόλαυσες. 

Η λήξη της φοιτητικής ζωής αποτελεί μια ακόμη μετάβαση, η οποία προκύπτει μετά από μια περίοδο σταθερότητας.

Το τραύμα της μετάβασης προκαλεί συναισθήματα σύγχυσης, αβεβαιότητας και προσωπικού αποπροσανατολισμού.

Αν και συγκαταλέγεται στην λίστα των αναμενόμενων μεταβάσεων, δεν παύει να διαταράσσει και να ανατρέπει την ροή της ζωής, τους αποκτημένους ρόλους, τις διαπροσωπικές σχέσεις, την αίσθηση ρουτίνας που είχε δημιουργηθεί, την καθημερινότητα ακόμα και τις προσωπικές προσδοκίες για το μέλλον. Όπως κάθε αλλαγή, έτσι κι αυτή επιφέρει ένα αίσθημα αναστάτωσης και δυσφορίας. 

Σύμφωνα με την θεμελιώδη έρευνα του Arnett (2000), oι απόφοιτοι των βασικών ετών πανεπιστημιακής εκπαίδευσης, βρίσκονται στο στάδιο της «αναδυόμενης ενηλικίωσης», μιας περιόδου έντονης αστάθειας, ρευστότητας.

Η απώλεια της φοιτητικής ιδιότητας αναγκάζει το άτομο να αντιμετωπίσει το αίσθημα άγχους και πίεσης, χωρίς την σταθερά που είχε ως τότε. Ακόμη, βρίσκεται σε μια πάλη ανάμεσα στην ολοκλήρωση της εφηβείας και της αρχής της ενηλικίωσης.

Η απομάκρυνση από το εκπαιδευτικό πλαίσιο και από την ιδιότητα του προπτυχιακού φοιτητή βιώνεται συχνά ως ένα τραυματικό γεγονός, καθώς το άτομο αποκόπτεται από τον καθημερινό κύκλο δράσης του, διαταράσσονται οι σχέσεις που έχει αναπτύξει, έτσι προκύπτουν αρνητικά συναισθήματα όπως η μοναξιά, επηρεάζοντας αρνητικά την γενικότερη ψυχική υγεία. Πολλοί πρόσφατα απόφοιτοι συχνά έρχονται αντιμέτωποι με διάφορα συμπτώματα, τα οποία δυσχεραίνουν την καθημερινότητά τους. Τα συμπτώματα ποικίλουν και περιλαμβάνουν μια γενικότερη απαισιόδοξη οπτική, έλλειψη κινήτρων ή αίσθηση απελπισίας.

Ως το πιο σημαντικό βήμα προς την αντιμετώπιση και ομαλή διαχείριση αυτής της μετάβασης παρουσιάζεται η αναγνώριση του τραύματος – το να ονομάσει κανείς πως αυτό που νιώθει είναι μια μορφή πένθους.

Η αναδυόμενη ενηλικίωση δεν είναι μια περίοδος απαντήσεων, αλλά περισσότερων ερωτήσεων, αναδιαμόρφωσης της ταυτότητας, με διαφορετικό, προσωπικό χρονοδιάγραμμα για κάθε άτομο. Είναι σημαντικό να αναφερθεί πως η αποδοχή του πένθους, είναι μια αποδοχή της ζωής. Το άτομο που δεν έχει μάθει να πενθεί, αποκλείει τον εαυτό του από την πραγματικότητα, παραμένει εγκλωβισμένος σε έναν πλασματικό κόσμο, προσπαθώντας να αποφύγει το αναπόφευκτο.

Υπάρχουν ορισμένοι παράγοντες, οι οποίοι λειτουργούν επικουρικά στην διευκόλυνση της μετάβασης.

• Η διατήρηση φιλικών δεσμών και σχέσεων που δημιουργήθηκαν στα φοιτητικά χρόνια, ακόμα κι όταν η καθημερινή εγγύτητα εκλείπει μπορεί να προσδώσει ένα αίσθημα συνέχειας.
• Η σταδιακή αποδοχή ότι η αβεβαιότητα της περιόδου είναι ένα αναμενόμενο μέρος της διαδικασίας και σε καμία περίπτωση δεν είναι συνυφασμένη με την προσωπική αποτυχία.
• Η αναζήτηση νέων πλαισίων καθημερινότητας, η δημιουργία μιας καινούριας ρουτίνας, η διαμόρφωση ενός διαφορετικού κοινωνικού κύκλου, ενισχύει το αίσθημα του ανήκειν σε μια ένα σύνολο.

Ωστόσο, υπάρχουν περιπτώσεις όπου το πένθος αυτό ξεπερνά τα αναμενόμενα όρια μιας δύσκολης αλλά φυσιολογικής μετάβασης. Όταν τα συμπτώματα που αναφέρθηκαν —η απαισιοδοξία, η έλλειψη κινήτρων, η αίσθηση απελπισίας— παραμένουν έντονα για μεγάλο χρονικό διάστημα, επηρεάζουν σοβαρά την καθημερινή λειτουργικότητα ή συνοδεύονται από πλήρη κοινωνική απομόνωση, τότε είναι σημαντικό να αναζητηθεί η στήριξη ειδικού ψυχικής υγείας. Η αναζήτηση βοήθειας σε αυτές τις περιπτώσεις δεν αποτελεί ένδειξη αδυναμίας, αλλά ακριβώς το αντίθετο· μια πράξη αυτογνωσίας και φροντίδας του εαυτού.

Ανάμεσα στους τρόπους διαχείρισης του αποχωρισμού από την φοιτητική ζωή, η ενασχόληση με τον κόσμο της τέχνης κατέχει μια ξεχωριστή θέση. Η δημιουργική έκφραση- είτε μέσω της δημιουργικής γραφής, του θεάτρου, της μουσικής ή των εικαστικών- λειτουργεί ως ένας ασφαλής χώρος έκφρασης, όπου το άτομο αποδίδει ελεύθερα τα συναισθήματα του, πολλές φορές χωρίς την συνηθισμένη λεκτική έκφραση.

Ειδικότερα, η δραματική τέχνη προσφέρει την δυνατότητα ενσάρκωσης –έστω συμβολικά- της μετάβασης που αισθάνεται πως βιώνει. Ακόμη, ο απόφοιτος αποδομεί σταδιακά την φοιτητική ταυτότητα, προετοιμάζοντας τον για έναν ρόλο. Η δραματοποίηση της προσωπικής ιστορίας προσφέρει μια συναισθηματική λύτρωση.

Είναι σημαντικό να αναφερθεί πως η ενασχόληση με την δημιουργική γραφή λειτουργεί ως ένας αποτελεσματικός μηχανισμός συναισθηματικής αποσυμπίεσης. Δηλαδή, η καταγραφή των φόβων ή της θλίψης βοηθά στην μείωση του αισθήματος αβεβαιότητας ή άγχους. Η γραφή παρέχει έναν ασφαλή χώρο εκτόνωσης των αντιφατικών συναισθημάτων που εντοπίζονται σε αυτό το στάδιο ζωής. Τέλος, η συστηματική καταγραφή σκέψεων ή ιδεών, δημιουργεί μια προσωπική συνήθεια γραφής, προσφέροντας σταθερότητα, αίσθημα αυτό-αποτελεσματικότητας καθώς και νοηματοδότησης της νέας καθημερινότητας.

Πέρα από τις επιμέρους αυτές μορφές τέχνης, η ίδια η διαδικασία δημιουργίας οποιουδήποτε καλλιτεχνικού έργου φέρνει το άτομο σε επαφή με καταπιεσμένα συναισθήματα. Προσφέρει μια δυνατότητα συναισθηματικής εκτόνωσης και ψυχικής αποφόρτισης. Αποτυπώνει εικόνες, καταστάσεις, οι οποίες είναι δύσκολο να συμπτυχθούν γύρω από τα αυστηρά όρια των προτάσεων και των λέξεων. Το καλλιτεχνικό δημιούργημα δίνει την ελευθερία να ταξιδέψεις, να αναπολήσεις, να στοχαστείς, έστω για λίγο, κατά την στιγμή της εκτέλεσής του αλλά και να το θυμάσαι για πάντα μετά την ολοκλήρωσή του.

Τελικά, καμία αυλαία δεν πέφτει για πάντα — απλώς προαναγγέλλει μια νέα παράσταση. Το πένθος για ό,τι χάθηκε δεν αναιρεί την υπόσχεση για ό,τι έρχεται.

Βιβλιογραφικές αναφορές:

Arnett, J. J. (2000). Emerging adulthood: A theory of development from the late teens through the twenties. American psychologist, 55(5), 469.

Barak, A., & Leichtentritt, R. D. (2017). Creative writing after traumatic loss: Towards a generative writing approach. British Journal of Social Work, 47(3), 936-954.

Ivins,T., Copenhaver, K., & Koclanes, A. (2017). Adult transitional theory and transfer shock in higher education practices from the literature. Reference Services Review, 45(2),244-257. doi.org/10.1108/RSR-08-2016-0048

Landy, R. J. (2010). Drama as a means of preventing post-traumatic stress following trauma within a community. Journal of Applied Arts & Health, 1(1), 7-18.

Schlossberg, N. K. (2011). The challenge of change: The transition model and its applications. Journal of employment counseling, 48(4), 159. DOI:10.1002/j.2161-1920.2011. tb01102.x

Sundqvist, A. J. E., Nyman-Kurkiala, P., Ness, O., & Hemberg, J. (2024). The influence of educational transitions on loneliness and mental health from emerging adults’ perspectives. International Journal of Qualitative Studies on Health and Well-Being, 19(1), 2422142. doi.org/10.1080/17482631.2024.2422142

Yurkovich, C. E. (2022). Poetry and healing: Addressing trauma through creative-writing workshops.

Σιδέρης ,Ν.,& Σιδέρης, Α.(2020). Απώλεια, πένθος, κατάθλιψη, Πάθος και λύτρωση. Μεταίχμιο

THERAPY.PSYCHOLOGY - ΠΛΑΤΦΟΡΜΑ ΨΥΧΟΘΕΡΑΠΕΙΑΣ - Online & Διά ζώσης
Βρες τον Θεραπευτή που είναι κατάλληλος για εσένα | Ξεκίνα εδώ το Θεραπευτικό ταξίδι σου με Δωρεάν 1η συνεδρία.