Αυτοάνοσα νοσήματα και ψυχική υγεία: Η ψυχολογική επιβάρυνση της ζωής με μια χρόνια ασθένεια

Ακρόαση άρθρου......

Πρόσθεσε το Psychology.gr στις προτιμώμενες πηγές σου στη Google
Με αυτό τον τρόπο, θα βλέπεις περισσότερα νέα άρθρα ψυχολογίας και ψυχικής υγείας που δημοσιεύονται στο PSYCHOLOGY.GR

Μια διάγνωση αυτοάνοσου νοσήματος δεν αλλάζει μόνο τον τρόπο με τον οποίο ένας άνθρωπος φροντίζει το σώμα του.

Μπορεί να αλλάξει και τον τρόπο με τον οποίο αντιλαμβάνεται τον εαυτό του, την καθημερινότητα του και το μέλλον του.

Για κάποιους ανθρώπους, η αλλαγή αυτή είναι σταδιακή. Για άλλους, ξεκινά από τη στιγμή της διάγνωσης. Ξαφνικά, εξετάσεις, ιατρικά ραντεβού, θεραπείες και συμπτώματα γίνονται μέρος της καθημερινότητας. Δραστηριότητες που μέχρι πρότινος θεωρούνταν αυτονόητες μπορεί να χρειάζονται περισσότερο προγραμματισμό, ενώ η σωματική ενέργεια και οι δυνατότητες του ατόμου μπορεί να μην είναι πλέον τόσο προβλέψιμες.

Αυτό που συχνά δεν φαίνεται από έξω είναι η ψυχολογική πλευρά αυτής της εμπειρίας.

Ένας άνθρωπος μπορεί να συνεχίζει να εργάζεται, να φροντίζει την οικογένεια του και να ανταποκρίνεται στις καθημερινές του υποχρεώσεις, ενώ ταυτόχρονα να προσπαθεί εσωτερικά να προσαρμοστεί σε μια πραγματικότητα που δεν επέλεξε.

Η χρόνια ασθένεια μπορεί να φέρει μαζί της φόβο, θλίψη, θυμό, ματαίωση, αίσθηση απώλειας ελέγχου και αβεβαιότητα για το μέλλον. Δεν σημαίνει ότι κάθε άνθρωπος με αυτοάνοσο θα αντιμετωπίσει ψυχολογική δυσκολία. Σημαίνει, όμως, ότι η ψυχική υγεία αποτελεί σημαντικό μέρος της συνολικής εμπειρίας της χρόνιας νόσου.

Μάλιστα, πρόσφατη συστηματική ανασκόπηση και μετα-ανάλυση 47 μελετών, με περισσότερους από 40 εκατομμύρια συμμετέχοντες, ανέδειξε αμφίδρομη συσχέτιση μεταξύ αυτοάνοσων νοσημάτων και κατάθλιψης, υπογραμμίζοντας τη σημασία της ψυχικής υγείας στη συνολική φροντίδα των ανθρώπων που ζουν με αυτοάνοση νόσο (Li et al., 2024).

Από την οπτική της ψυχολογίας, επομένως, το ενδιαφέρον δεν περιορίζεται στο ίδιο το αυτοάνοσο νόσημα. Εστιάζει στον άνθρωπο που καλείται να ζήσει μαζί του.

Όταν η ασθένεια αλλάζει την εικόνα που έχουμε για τον εαυτό μας

Η διάγνωση μιας χρόνιας ασθένειας μπορεί να δημιουργήσει ένα «πριν» και ένα «μετά» στη ζωή ενός ανθρώπου. Δεν αλλάζουν απαραίτητα όλα από τη μία ημέρα στην άλλη, όμως μπορεί να χρειαστεί να αλλάξει ο τρόπος με τον οποίο οργανώνει την καθημερινότητά του.

Κάποιος που μέχρι πρότινος θεωρούσε τον εαυτό του ιδιαίτερα δραστήριο μπορεί πλέον να χρειάζεται περισσότερη ξεκούραση. Κάποιος που ήταν πάντα διαθέσιμος για τους άλλους μπορεί να χρειάζεται να θέτει όρια. Ένας άνθρωπος που αισθανόταν ανεξάρτητος μπορεί να χρειαστεί να ζητήσει βοήθεια.

Και κάπου εδώ μπορεί να εμφανιστεί ένα βαθύτερο ερώτημα:

«Ποιος είμαι τώρα;»

Η ταυτότητα δεν αποτελείται μόνο από το επάγγελμα ή τους κοινωνικούς μας ρόλους. Περιλαμβάνει τον τρόπο με τον οποίο αντιλαμβανόμαστε τις δυνατότητες μας, τις αξίες μας, το σώμα μας και το μέλλον μας.

Η έρευνα έχει δείξει ότι η χρόνια ασθένεια μπορεί να αποτελέσει πρόκληση για την προσωπική ταυτότητα, την αίσθηση συνοχής και την αντίληψη που έχει το άτομο για τις δυνατότητες του.

Παράλληλα, η διαδικασία προσαρμογής δεν αφορά μόνο τους περιορισμούς που επιφέρει η ασθένεια, αλλά μπορεί να αποτελέσει και μια διαδικασία επαναπροσδιορισμού και ψυχολογικής ανάπτυξης (Bonino et al., 2025). Η ταυτότητα υγείας και ασθένειας συνδέεται, επίσης, με τον τρόπο με τον οποίο το άτομο αντιλαμβάνεται τον εαυτό του σε σχέση με την υγεία και την ασθένεια, αλλά και με τον τρόπο που αισθάνεται ότι αξιολογείται από τους άλλους (Pelters, 2024).

Η πρόκληση, επομένως, δεν είναι να αρνηθεί κάποιος την ασθένεια. Είναι να μπορέσει να την ενσωματώσει στη ζωή του χωρίς αυτή να γίνει ολόκληρη η ταυτότητα του.

Το πένθος για τη ζωή που άλλαξε

Η χρόνια ασθένεια μπορεί να φέρει απώλειες που δεν είναι πάντα ορατές.

Μπορεί κανείς να πενθεί την προηγούμενη καθημερινότητά του, τη σωματική λειτουργικότητα που θεωρούσε δεδομένη, την ανεξαρτησία του ή δραστηριότητες που πλέον δεν μπορεί να κάνει με τον ίδιο τρόπο.

Μπορεί ακόμη να πενθεί μια εικόνα για το μέλλον που δεν μοιάζει πλέον τόσο βέβαιη.

Το πένθος αυτό είναι ιδιαίτερα δύσκολο όταν η ασθένεια είναι αόρατη. Οι άλλοι μπορεί να βλέπουν έναν άνθρωπο που «φαίνεται καλά», ενώ ο ίδιος γνωρίζει πόση προσπάθεια χρειάζεται για να ανταποκριθεί στην καθημερινότητά του.

Σε ποιοτική μελέτη του 2024, οι Taladay-Carter και Gunning περιέγραψαν την εμπειρία του «living grief» σε νέους ενήλικες με αόρατες χρόνιες ασθένειες, μεταξύ των οποίων και αυτοάνοσα νοσήματα. Οι συγγραφείς ανέδειξαν το πένθος ως μια εμπειρία που μπορεί να επανέρχεται σε διαφορετικές στιγμές, καθώς το άτομο προσπαθεί να προσαρμοστεί στις αλλαγές που έφερε η ασθένεια.

Η ζωή μπορεί να συνεχίζεται και ταυτόχρονα να έχει αλλάξει.

Ένας άνθρωπος μπορεί να αγαπά τη ζωή του και παράλληλα να λυπάται για όσα έχασε. Μπορεί να έχει αποδεχτεί τη διάγνωσή του και κάποιες ημέρες να θυμώνει ξανά. Αυτές οι εμπειρίες δεν είναι απαραίτητα αντιφατικές.

Η αβεβαιότητα και ο φόβος για το μέλλον

Ένα αυτοάνοσο νόσημα δεν αφορά μόνο το παρόν. Μπορεί να δημιουργήσει ερωτήματα για το μέλλον:

«Θα μπορώ να εργάζομαι όπως πριν;»
«Θα μπορώ να κάνω αυτά που θέλω;»
«Θα αλλάξει η κατάσταση της υγείας μου;»

Η αβεβαιότητα μπορεί να αποτελέσει σημαντική πηγή ψυχολογικής πίεσης, ιδιαίτερα όταν ο άνθρωπος αισθάνεται ότι δεν μπορεί να προβλέψει τι θα συμβεί.

Η ψυχολογική προσαρμογή δεν σημαίνει ότι πρέπει να εξαφανιστεί η αβεβαιότητα. Σημαίνει να μπορεί κανείς σταδιακά να διαχωρίζει αυτό που μπορεί να επηρεάσει από αυτό που δεν μπορεί να ελέγξει.

Τι σχέση έχει το άγχος με τα αυτοάνοσα;

Η σχέση ανάμεσα στο χρόνιο στρες και στη λειτουργία του ανοσοποιητικού συστήματος έχει μελετηθεί εκτενώς. Το χρόνιο στρες μπορεί να επηρεάσει μηχανισμούς που σχετίζονται με την ανοσολογική λειτουργία και τη φλεγμονή (Dhabhar, 2014). Νεότερες ανασκοπήσεις εξετάζουν ειδικότερα τον ρόλο της δυσρύθμισης του άξονα υποθαλάμου–υπόφυσης–επινεφριδίων και της κορτιζόλης στη σύνδεση μεταξύ χρόνιου στρες, ανοσολογικής δυσρύθμισης και αυτοανοσίας (Gutierrez Nunez et al., 2025).

Παράλληλα, μεγάλη μελέτη των Song και συνεργατών (2018) βρήκε συσχέτιση ανάμεσα σε διαταραχές που σχετίζονται με σοβαρό στρες και αυξημένο κίνδυνο μεταγενέστερης εμφάνισης αυτοάνοσων νοσημάτων.

Αυτό, όμως, δεν σημαίνει ότι «το άγχος προκαλεί αυτοάνοσα». Τα αυτοάνοσα νοσήματα είναι σύνθετες καταστάσεις στις οποίες εμπλέκονται πολλοί βιολογικοί και περιβαλλοντικοί παράγοντες.

Αυτό που μπορούμε να πούμε είναι ότι σώμα και ψυχισμός βρίσκονται σε συνεχή αλληλεπίδραση. Όταν κάποιος ήδη ζει με ένα αυτοάνοσο, η ίδια η ασθένεια μπορεί να αποτελεί πηγή στρες, ενώ η παρατεταμένη ψυχολογική πίεση μπορεί να επηρεάσει τον ύπνο, τη διάθεση, την καθημερινή λειτουργικότητα και την ικανότητα διαχείρισης της νόσου.

Ο ρόλος της ψυχολογικής υποστήριξης

Η ψυχολογική υποστήριξη δεν αντικαθιστά την απαραίτητη ιατρική παρακολούθηση. Μπορεί, όμως, να λειτουργήσει συμπληρωματικά, βοηθώντας τον άνθρωπο να διαχειριστεί το ψυχολογικό βάρος της χρόνιας ασθένειας.

Να επεξεργαστεί τον φόβο, τον θυμό και τη θλίψη. Να αναγνωρίσει τις απώλειες που έχει βιώσει. Να διαχειριστεί την αβεβαιότητα. Να επαναπροσδιορίσει τα όρια του και να βρει τρόπους να συνεχίσει δραστηριότητες που έχουν νόημα για εκείνον.

Κυρίως, μπορεί να τον βοηθήσει να δημιουργήσει μια νέα εικόνα του εαυτού του, στην οποία η ασθένεια υπάρχει αλλά δεν τον ορίζει ολοκληρωτικά.

Δεν χρειάζεται να ξαναγίνεις ακριβώς αυτός που ήσουν

Ίσως η μεγαλύτερη πρόκληση δεν είναι να προσπαθήσει κανείς να γίνει ξανά ακριβώς ο άνθρωπος που ήταν πριν από τη διάγνωση.
Ίσως είναι να ανακαλύψει ποιος μπορεί να γίνει μέσα στη νέα πραγματικότητα.

Να μάθει να σέβεται τα όρια του χωρίς να ταυτίζει τα όρια με αδυναμία.
Να ζητά βοήθεια χωρίς να αισθάνεται ότι χάνει την ανεξαρτησία του.
Να συνεχίζει να έχει σχέδια, ακόμη κι αν χρειάζεται να τα προσαρμόσει.

Και να μπορεί να πει: Έχω ένα αυτοάνοσο νόσημα, αλλά δεν είμαι μόνο αυτό.»

Η ασθένεια μπορεί να αλλάξει το σώμα, την καθημερινότητα, τα σχέδια και την εικόνα που είχαμε για το μέλλον. Δεν χρειάζεται όμως να αποφασίσει ποιοι είμαστε.

Η ψυχολογική προσαρμογή δεν σημαίνει απαραίτητα ότι επιστρέφουμε στον άνθρωπο που ήμασταν πριν από τη διάγνωση. Μπορεί να σημαίνει ότι μαθαίνουμε να ζούμε στη νέα πραγματικότητα, αναγνωρίζοντας τις αλλαγές, τα όρια μας αλλά και όσα εξακολουθούν να μας δίνουν νόημα.

Βιβλιογραφία

Bonino, S., Calandri, E., & Cattelino, E. (2025). Living with a chronic illness as a challenge to psychological development: The role of personal identity, sense of coherence and perceived self-efficacy. Social Sciences & Humanities Open, 11, 101620. doi.org/10.1016/j.ssaho.2025.101620

Dhabhar, F. S. (2014). Effects of stress on immune function: The good, the bad, and the beautiful. Immunologic Research, 58(2–3), 193–210. doi.org/10.1007/s12026-014-8517-0

Gutierrez Nunez, S., Rabelo, S. P., Subotic, N., Caruso, J. W., & Knezevic, N. N. (2025). Chronic stress and autoimmunity: The role of HPA axis and cortisol dysregulation. International Journal of Molecular Sciences, 26(20), 9994. doi.org/10.3390/ijms26209994

Li, Y., Zhao, C., Sun, S., Mi, G., Liu, C., Ding, G., Wang, C., & Tang, F. (2024). Elucidating the bidirectional association between autoimmune diseases and depression: A systematic review and meta-analysis. General Psychiatry, 37(1), e301252. doi.org/10.1136/bmjment-2024-301252

Pelters, P. (2024). I am what I am?—An integrative review of understandings of “health identity” and “illness identity” in scientific literature. Sociology of Health & Illness, 46(6), 1169–1191. doi.org/10.1111/1467-9566.13771

Shneider, C. E., Robbertz, A. S., & Cohen, L. L. (2024). A systematic review of relationships between illness identity and health-related outcomes in individuals with chronic illnesses. Journal of Clinical Psychology in Medical Settings, 31(1), 130–142. doi.org/10.1007/s10880-023-09973-1

Song, H., Fang, F., Tomasson, G., et al. (2018). Association of stress-related disorders with subsequent autoimmune disease. JAMA, 319(23), 2388–2400. doi.org/10.1001/jama.2018.7028

Taladay-Carter, C., & Gunning, J. N. (2024). “It comes in waves”: A relational dialectics approach to exploring living grief in U.S. emerging adults with invisible illness. Journal of Social and Personal Relationships, 41(10), 2844–2867. doi.org/10.1177/02654075241257189

Συγγραφή - Επιμέλεια Άρθρου

Γκίνη Κατερίνα Αρτιόλα - Ψυχολόγος

Γκίνη Κατερίνα Αρτιόλα: έχει επιβεβαιωθεί από το Psychology

Οι πληροφορίες που αναφέρονται στον επαγγελματικό κατάλογο ειδικών παρέχονται από τους ίδιους τους ειδικούς, κατά την εγγραφή τους στο σύστημα. Όταν βλέπετε την ένδειξη «έχει επιβεβαιωθεί από το Psychology”, σημαίνει ότι το Psychology έχει ελέγξει, με email, τηλεφωνικά ή/και με λήψη των σχετικών εγγράφων, τα ακόλουθα στοιχεία:

• Ότι ο ειδικός είναι υπαρκτό πρόσωπο.
• Ότι τα πτυχία οι τίτλοι και οι εξειδικεύσεις που αναφέρει είναι αληθινά.
• Ότι οι πληροφορίες που αναφέρει ισχύουν.

Ψυχολόγος/Ψυχοθεραπεύτρια με εξειδίκευση στη Γνωσιακή Συμπεριφορική Θεραπεία και Συμβουλευτική γονέων. 

6931769212

Δείτε όλα τα άρθρα Σελίδα ειδικού

THERAPY.PSYCHOLOGY - ΠΛΑΤΦΟΡΜΑ ΨΥΧΟΘΕΡΑΠΕΙΑΣ - Online & Διά ζώσης
Βρες τον Θεραπευτή που είναι κατάλληλος για εσένα | Ξεκίνα εδώ το Θεραπευτικό ταξίδι σου με Δωρεάν 1η συνεδρία.