Όταν όλοι σε κοιτάζουν, αλλά κανείς δεν σε βλέπει

Ακρόαση άρθρου......

Πρόσθεσε το Psychology.gr στις προτιμώμενες πηγές σου στη Google
Με αυτό τον τρόπο, θα βλέπεις περισσότερα νέα άρθρα ψυχολογίας και ψυχικής υγείας που δημοσιεύονται στο PSYCHOLOGY.GR

Μπορεί να σε κοιτάζουν πολλοί και να μη σε βλέπει κανείς. Ακούγεται αντιφατικό, αλλά συμβαίνει πιο συχνά απ’ όσο νομίζουμε.

Υπάρχουν άνθρωποι που μπαίνουν σε έναν χώρο και τα βλέμματα στρέφονται πάνω τους. Τους αναγνωρίζουν, τους θαυμάζουν, τους χρειάζονται. Ξέρουν το όνομά τους, ξέρουν τι έχουν καταφέρει, ίσως γνωρίζουν ακόμη και λεπτομέρειες από τη ζωή τους. Δεν σημαίνει όμως ότι τους γνωρίζουν.

Όταν σταματήσει ο θόρυβος και κλείσει η πόρτα, μένει ένας άνθρωπος μόνος με όσα δεν χωρούν στην εικόνα του. Με τον φόβο, την ανασφάλεια, την κούραση, τον θυμό του. Εκεί φαίνεται κάτι που συχνά ξεχνάμε: το φως δεν εξαφανίζει το σκοτάδι. Καμιά φορά το κάνει πιο δύσκολο να φανεί.

Όταν η εικόνα γίνεται υποχρέωση

Όσο περισσότερο σε κοιτάζουν, τόσο μεγαλύτερη μπορεί να γίνει η πίεση να παραμείνεις αυτό που περιμένουν. Οι άλλοι δεν συναντούν πάντα εσένα. Συναντούν αυτό που συμβολίζεις για εκείνους: τον δυνατό, τον επιτυχημένο, τον άνθρωπο που αντέχει, εκείνον που θα βρει τη λύση. Στην αρχή μπορεί να σου αρέσει. Η αποδοχή ανακουφίζει και η αναγνώριση σε κάνει να αισθάνεσαι ότι αξίζεις. Το δύσκολο αρχίζει όταν δεν επιτρέπεται πια να βγεις από αυτόν τον ρόλο.

Ο Winnicott μίλησε για τον «ψευδή εαυτό», όχι με την έννοια ότι κάποιος είναι ψεύτης, αλλά ως έναν τρόπο προσαρμογής και προστασίας.

Ο άνθρωπος μαθαίνει να παρουσιάζει εκείνο που το περιβάλλον του μπορεί να δεχτεί και κρατά κρυμμένα τα πιο αυθόρμητα ή ευάλωτα κομμάτια του (Winnicott, 1965). Αυτή η προσαρμογή κάποτε τον βοήθησε. Αν όμως γίνει ο μοναδικός τρόπος να υπάρχει μέσα στις σχέσεις του, κάποια στιγμή θα νιώσει ότι όλοι γνωρίζουν την εικόνα και κανείς τον ίδιο.

Δεν μιλάμε μόνο για τους διάσημους ή για όσους ανεβαίνουν κυριολεκτικά σε μια σκηνή. Στο φως βρίσκεται και ο γονιός που πρέπει να είναι πάντα σταθερός. Ο επαγγελματίας που όλοι θεωρούν αλάνθαστο. Ο άνθρωπος που κάνει την παρέα να γελά, ενώ ο ίδιος δεν είναι καλά. Εκείνος που φροντίζει τους πάντες και δυσκολεύεται ακόμη και να πει «σε χρειάζομαι». Τα φώτα δεν είναι πάντα προβολείς. Μπορεί να είναι ένας ρόλος από τον οποίο δεν σου επιτρέπεται να κατέβεις.

Η απόσταση ανάμεσα σε αυτό που είμαι και σε αυτό που πρέπει να είμαι

Κάπως έτσι αρχίζει να μεγαλώνει η απόσταση ανάμεσα στον δημόσιο και στον ιδιωτικό εαυτό. Ο ένας ξέρει τι να πει, πώς να σταθεί, πώς να συνεχίσει. Ο άλλος επιστρέφει σπίτι και δεν έχει σε ποιον να ακουμπήσει. Δεν τον εξαντλεί μόνο η έκθεση. Τον εξαντλεί κυρίως η μόνιμη προσπάθεια να μη φανεί το ρήγμα.

Η θεωρία της αυτοασυμφωνίας περιγράφει το ψυχικό κόστος που δημιουργείται όταν ο πραγματικός εαυτός απομακρύνεται πολύ από τον ιδανικό εαυτό ή από εκείνον που πιστεύουμε ότι «οφείλουμε» να είμαστε (Higgins, 1987). Όταν κάποιος αισθάνεται ότι πρέπει διαρκώς να φαίνεται δυνατός, ήρεμος, διαθέσιμος και επιτυχημένος, κάθε φυσιολογική στιγμή αδυναμίας αρχίζει να μοιάζει με προσωπική αποτυχία. Δεν λέει απλώς «κουράστηκα». Σκέφτεται «δεν επιτρέπεται να κουράζομαι».

Εδώ γεννιέται μια πολύ ιδιαίτερη μοναξιά. Δεν είναι η μοναξιά του ανθρώπου που δεν έχει κανέναν. Είναι η μοναξιά εκείνου που έχει πολλούς γύρω του, αλλά δεν ξέρει ποιος θα έμενε αν σταματούσε να είναι χρήσιμος, δυνατός ή λαμπερός. Ποιος θα άντεχε τη σιωπή του; Ποιος δεν θα βιαζόταν να τον συνεφέρει; Ποιος θα μπορούσε να σταθεί δίπλα του χωρίς να ζητά να ξαναγίνει γρήγορα «όπως πριν»;

Αυτό που κρύβουμε δεν εξαφανίζεται

Ο καθένας κουβαλά τα δικά του σκοτεινά σημεία. Φόβους που δυσκολεύεται να παραδεχτεί. Ενοχές. Θυμό. Μια ντροπή που έρχεται από παλιά. Ανάγκες οι οποίες κάποτε απορρίφθηκαν και αργότερα εμφανίστηκαν μεταμφιεσμένες σε υπερβολική αυτάρκεια.

Το πρόβλημα δεν είναι ότι υπάρχουν αυτά τα κομμάτια. Το πρόβλημα αρχίζει όταν ο άνθρωπος πείθεται ότι, αν τα δει κάποιος, θα πάψει να τον αγαπά ή να τον σέβεται.

Η έρευνα γύρω από την αυτοαπόκρυψη έχει συνδέσει τη συστηματική απόκρυψη προσωπικών και επώδυνων πληροφοριών με περισσότερο άγχος, καταθλιπτικά συμπτώματα και σωματική δυσφορία (Larson & Chastain, 1990). Αυτό δεν σημαίνει ότι πρέπει να τα λέμε όλα σε όλους. Σημαίνει όμως ότι το μόνιμο κρύψιμο έχει κόστος. Ό,τι δεν βρίσκει χώρο να ειπωθεί, συχνά ψάχνει άλλον τρόπο να ακουστεί: μέσα από την ένταση στο σώμα, την εξάντληση, τον θυμό, μια εξάρτηση, μια ξαφνική απομάκρυνση.

Μερικές φορές ο άνθρωπος επιλέγει ο ίδιος να μείνει συνέχεια μέσα στο φως, ακριβώς για να μη συναντήσει όσα υπάρχουν όταν αυτό χαμηλώσει. Γεμίζει τη μέρα με δουλειά, ανθρώπους, στόχους, αναρτήσεις, επιβεβαίωση. Δεν το κάνει επειδή δεν έχει βάθος. Το κάνει επειδή φοβάται τη σιωπή. Η επιτυχία τότε λειτουργεί σαν παυσίπονο και η αναγνώριση σαν μια γρήγορη απάντηση στο ερώτημα «αξίζω;». Μόνο που η απάντηση κρατά λίγο. Μετά χρειάζεται πάλι χειροκρότημα.

Πολλοί άνθρωποι γύρω σου δεν σημαίνει ότι δεν είσαι μόνος

Η μοναξιά δεν μετριέται από τον αριθμό των ανθρώπων που βρίσκονται δίπλα μας. Είναι κυρίως η αίσθηση ότι δεν υπάρχει ουσιαστική σύνδεση.

Οι Cacioppo και Hawkley (2009) περιέγραψαν τη μοναξιά ως αντιλαμβανόμενη κοινωνική απομόνωση και έδειξαν ότι επηρεάζει τον τρόπο με τον οποίο διαβάζουμε τις κοινωνικές καταστάσεις. Όταν κάποιος έχει νιώσει για καιρό μόνος, μπορεί να γίνει πιο καχύποπτος και πιο ευαίσθητος σε σημάδια απόρριψης. Θέλει να πλησιάσει, αλλά ταυτόχρονα περιμένει ότι θα πληγωθεί.

Αυτό εξηγεί γιατί η μεγάλη έκθεση δεν φέρνει αναγκαστικά και μεγαλύτερη εγγύτητα. Όταν έχεις μάθει ότι οι άλλοι σε πλησιάζουν γι’ αυτό που προσφέρεις, αρχίζεις να δυσπιστείς ακόμη και απέναντι σε εκείνους που έρχονται για εσένα. Αναρωτιέσαι τι θέλουν. Πότε θα φύγουν. Τι θα γίνει αν σε γνωρίσουν χωρίς τη λάμψη, χωρίς τη σιγουριά, χωρίς τη χρησιμότητα. Θέλεις να σε δουν, αλλά φοβάσαι τι θα συμβεί αν σε δουν πραγματικά.

Η αυθεντικότητα δεν σημαίνει να εκτίθεσαι παντού

Η λύση δεν είναι να πετάξει κάποιος όλες τις άμυνές του και να αρχίσει να μοιράζεται τον πόνο του αδιάκριτα. Αυτό δεν είναι αυθεντικότητα. Μπορεί να γίνει άλλη μία μορφή αυτοεγκατάλειψης. Η αυθεντικότητα περιλαμβάνει επίγνωση του εαυτού, πιο καθαρή επεξεργασία όσων νιώθουμε και σχέσεις στις οποίες μπορεί να υπάρχει ειλικρίνεια χωρίς να χάνεται η ασφάλεια (Kernis & Goldman, 2006). Χρειάζεται λοιπόν επιλογή. Δεν δικαιούνται όλοι πρόσβαση στα πιο ευάλωτα κομμάτια μας.

Η μοναξιά αρχίζει να υποχωρεί όταν υπάρχει έστω ένας άνθρωπος μπροστά στον οποίο δεν χρειάζεται να αποδείξεις κάτι.

Κάποιος που δεν θα εντυπωσιαστεί υπερβολικά από το φως σου και δεν θα τρομάξει μόλις συναντήσει το σκοτάδι σου. Δεν θα προσπαθήσει αμέσως να σε διορθώσει ούτε θα σου θυμίσει πόσα έχεις καταφέρει. Θα μείνει. Και κάποιες φορές αυτό είναι πολύ πιο θεραπευτικό από οποιαδήποτε συμβουλή.

Το σκοτάδι μας δεν χρειάζεται πάντα να το νικήσουμε. Πρώτα χρειάζεται να το καταλάβουμε. Από πού ήρθε; Τι προσπάθησε να προστατεύσει; Σε ποια σχέση μάθαμε ότι η αδυναμία είναι επικίνδυνη; Και ποιος είμαι σήμερα, όταν δεν χρειάζεται να εντυπωσιάσω κανέναν;

Δεν χρειάζεται να σβήσουν τα φώτα. Χρειάζεται να θυμηθούμε ότι δεν είμαστε μόνο αυτό που φωτίζουν. Πίσω από κάθε δυνατή εικόνα υπάρχει ένας κανονικός άνθρωπος. Ένας άνθρωπος που φοβήθηκε, ντράπηκε, χρειάστηκε, λύγισε. Η ουσιαστική εγγύτητα ξεκινά όταν αυτός ο άνθρωπος μπορεί επιτέλους να εμφανιστεί και ο άλλος δεν φεύγει.

Βιβλιογραφία

Cacioppo, J. T., & Hawkley, L. C. (2009). Perceived social isolation and cognition. Trends in Cognitive Sciences, 13(10), 447–454. doi.org/10.1016/j.tics.2009.06.005

Higgins, E. T. (1987). Self-discrepancy: A theory relating self and affect. Psychological Review, 94(3), 319–340. doi.org/10.1037/0033-295X.94.3.319

Kernis, M. H., & Goldman, B. M. (2006). A multicomponent conceptualization of authenticity: Theory and research. Advances in Experimental Social Psychology, 38, 283–357. doi.org/10.1016/S0065-2601(06)38006-9

Larson, D. G., & Chastain, R. L. (1990). Self-concealment: Conceptualization, measurement, and health implications. Journal of Social and Clinical Psychology, 9(4), 439–455. doi.org/10.1521/jscp.1990.9.4.439

Winnicott, D. W. (1965). Ego distortion in terms of true and false self. In The maturational processes and the facilitating environment: Studies in the theory of emotional development (pp. 140–152). International Universities Press. (Original work published 1960)

Συγγραφή - Επιμέλεια Άρθρου

Χρήστος Καρράς - Ψυχολόγος

Χρήστος Καρράς: έχει επιβεβαιωθεί από το Therapy

Το προφίλ έχει επαληθευτεί μέσω της πλατφόρμας Therapy Psychology. Τα στοιχεία που εμφανίζονται έχουν επιβεβαιωθεί από το σύστημα.

• Επιβεβαιωμένο επαγγελματικό προφίλ
• Ελεγμένα στοιχεία ταυτότητας
• Επικυρωμένη ειδίκευση

Εξειδικεύομαι σε θέματα σχέσεων, ζευγαριού και σεξουαλικότητας. Μέσα από μια συστημική προσέγγιση, στόχος είναι η κατανόηση των δυσκολιών και η ενίσχυση της επικοινωνίας, της σύνδεσης και της προσωπικής εξέλιξης.

Εξειδικεύσεις:

Διαζύγιο Διαχείριση Θυμού Θέματα ανδρών

10 χρόνια εμπειρίας

Δείτε όλα τα άρθρα Κλείστε ραντεβού

THERAPY.PSYCHOLOGY - ΠΛΑΤΦΟΡΜΑ ΨΥΧΟΘΕΡΑΠΕΙΑΣ - Online & Διά ζώσης
Βρες τον Θεραπευτή που είναι κατάλληλος για εσένα | Ξεκίνα εδώ το Θεραπευτικό ταξίδι σου με Δωρεάν 1η συνεδρία.