Φαινόμενο του Πυγμαλίωνα: Πώς οι υψηλές προσδοκίες επηρεάζουν την απόδοση του ατόμου

Ακρόαση άρθρου......

Πρόσθεσε το Psychology.gr στις προτιμώμενες πηγές σου στη Google
Με αυτό τον τρόπο, θα βλέπεις περισσότερα νέα άρθρα ψυχολογίας και ψυχικής υγείας που δημοσιεύονται στο PSYCHOLOGY.GR

Το Φαινόμενο του Πυγμαλίωνα είναι ένα ψυχολογικό φαινόμενο που περιγράφει πώς οι υψηλές προσδοκίες που έχουμε από ένα άτομο επηρεάζουν θετικά τις επιδόσεις του, ωθώντας το ασυνείδητα στην επιτυχία.

Πρόκειται ουσιαστικά για ένα τύπο θετικής «ετεροεπιβαλλόμενης» αυτοεκπληρούμενης προφητείας. Όταν μια φιγούρα εξουσίας (π.χ. γονέας, δάσκαλος, εργοδότης) πιστεύει στις δυνατότητες κάποιου, αλλάζει ασυνείδητα τη συμπεριφορά του απέναντί του (π.χ. του δίνει περισσότερη προσοχή, ενθάρρυνση και ευκαιρίες), με αποτέλεσμα αυτό το άτομο να προσπαθεί περισσότερο και τελικά να επιβεβαιώνει τις αρχικές προσδοκίες.

Προέλευση του Φαινομένου του Πυγμαλίωνα

Το όνομα του Φαινομένου του Πυγμαλίωνα προέρχεται από την ελληνική μυθολογία και τον Πυγμαλίωνα, τον βασιλιά της Κύπρου και γλύπτη. Σύμφωνα με τον μύθο, ο Πυγμαλίωνας δημιούργησε το άγαλμα μιας πανέμορφης γυναίκας, την Γαλάτεια, που αργότερα ερωτεύτηκε βαθιά. Η θεά Αφροδίτη συγκινημένη από την πίστη και την αγάπη του Πυγμαλίωνα, έδωσε ζωή στο άγαλμα.

Ο εν λόγω μύθος συμβολίζει το πώς μια βαθιά πεποίθηση και επιθυμία μπορεί τελικά να διαμορφώσει και να φέρει στην πραγματικότητα αυτό που περιμένουμε. Όπως η πίστη και η αγάπη του Πυγμαλίωνα για το γλυπτό του επέτρεψε να ζωντανέψει, έτσι και η εστίασή μας σε μια προσδοκία μπορεί να καθορίσει το αποτέλεσμα μιας δεδομένης κατάστασης.

Στο σημείο αυτό κρίνεται σκόπιμο να σημειωθεί ότι το Φαινόμενο του Πυγμαλίωνα είναι γνωστό και ως Φαινόμενο Rosenthal. Ονομάστηκε έτσι από τον ψυχολόγο συμπεριφοράς Robert Rosenthal, ο οποίος μαζί με τη Lenore Jacobson παρουσίασε και απέδειξε το φαινόμενο το 1968 μέσω μιας διάσημης έρευνας. Ειδικότερα, οι Rosenthal και Jacobsen διεξήγαγαν ένα πείραμα για να διαπιστώσουν εάν οι προσδοκίες των δασκάλων μπορούσαν να επηρεάσουν την επίδοση των μαθητών.

Έτσι, έδωσαν σε μαθητές δημοτικού σχολείου ένα τεστ IQ και στη συνέχεια ενημέρωσαν τους δασκάλους τους ποιοι μαθητές θα ήταν μέτριοι (ομάδα ελέγχου) και ποιοι θα επέδειχναν ξεχωριστές δυνατότητες για πνευματική ανάπτυξη (πειραματική ομάδα). Διαπίστωσαν ότι οι δάσκαλοι περίμεναν όχι και τόσα πολλά από τους μέτριους μαθητές, με αποτέλεσμα να δώσουν όλη τους την προσοχή στους υπόλοιπους. Οι δάσκαλοι δημιούργησαν ένα πιο ευχάριστο περιβάλλον για τους «εξαιρετικούς» μαθητές, τους έδιναν περισσότερο χρόνο και προσοχή, τους ζητούσαν συχνότερα απαντήσεις και τους έδιναν πιο λεπτομερή ανατροφοδότηση όταν έκαναν κάτι λάθος.

Να σημειωθεί ότι οι μαθητές αυτοί επιλέχθηκαν τυχαία και μπορεί να πληρούσαν ή όχι το κριτήριο των δυνατοτήτων για πνευματική ανάπτυξη. Μετά από οκτώ μήνες, επέστρεψαν και εξέτασαν εκ νέου τη νοημοσύνη των μαθητών.

Τα αποτελέσματα κατέδειξαν ότι οι βαθμολογίες IQ των «εξαιρετικών» μαθητών (πειραματική ομάδα) είχαν αυξηθεί σημαντικά, καταλήγοντας στο συμπέρασμα ότι ένας δάσκαλος που περιμένει βελτιωμένη επίδοση από τους μαθητές μπορεί στην πραγματικότητα να προκαλέσει βελτιωμένη επίδοση, ειδικά στα μικρά παιδιά.

Το μοντέλο των τεσσάρων παραγόντων

Ο συμπεριφορικός ψυχολόγος Robert Rosenthal που μελέτησε για πρώτη φορά το Φαινόμενο του Πυγμαλίωνα το 1968, όπως έχει ήδη αναφερθεί, πρότεινε ένα μοντέλο τεσσάρων παραγόντων σε μια προσπάθεια να εξηγήσει πώς ακριβώς μεταδίδονται μη συνειδητά αυτές οι προσδοκίες.

Κλίμα (climate): Αναφέρεται στη δημιουργία ενός υποστηρικτικού και θετικού συναισθηματικού περιβάλλοντος. Εκδηλώνεται με μη λεκτικά μηνύματα, όπως χαμόγελα, οπτική επαφή και ενθαρρυντική γλώσσα του σώματος προς το άτομο από το οποίο προσδοκούμε πολλά.

Παροχή πληροφοριών (input): Η φιγούρα εξουσίας αφιερώνει περισσότερο χρόνο και ενέργεια ή παρέχει πλούσιο και υψηλής ποιότητας υλικό στα άτομα που θεωρεί πιο ικανά.

Ευκαιρία απόκρισης (output): Αναφέρεται στην παροχή περισσότερων ευκαιριών για συμμετοχή ή ανάληψη πρωτοβουλιών στα άτομα που η φιγούρα εξουσίας πιστεύει ότι έχουν δυνατότητες.

Ανατροφοδότηση (feedback): Η φιγούρα εξουσίας παρέχει πιο λεπτομερή, συχνή και στοχευμένη κριτική. Όταν το άτομο κάνει λάθος, η διόρθωση είναι πιο εποικοδομητική, ενώ επιβραβεύεται πιο ένθερμα στην περίπτωση που πετυχαίνει.

Πώς επηρεάζει το άτομο το Φαινόμενο του Πυγμαλίωνα

Το Φαινόμενο του Πυγμαλίωνα, όπως έχει ήδη αναφερθεί, καταδεικνύει ότι οι προσδοκίες των άλλων μπορούν να επηρεάσουν σε μεγάλο βαθμό την απόδοσή μας, μεταδίδοντας υποσυνείδητα θετικά σήματα. Όταν νιώθουμε ότι μας εκτιμούν βαθιά, ενστικτωδώς καταβάλλουμε μεγαλύτερη προσπάθεια για να επιβεβαιώσουμε αυτή την εικόνα και να διατηρήσουμε τη θετική φήμη που έχει χτιστεί.

Οι θετικές προσδοκίες μας επιτρέπουν να κάνουμε τα απαραίτητα βήματα για να ανταποκριθούμε σε αυτές τις υψηλές προσδοκίες, ακόμα κι αν δεν γνωρίζουμε ρητά τι περιμένουν οι άλλοι από εμάς. Αυτό συμβαίνει επειδή ο εγκέφαλός μας «διαβάζει» τις εκφράσεις του προσώπου, τον τόνο της φωνής και τη στάση του σώματος. Διατυπωμένο διαφορετικά, οι προσδοκίες συχνά μεταφέρονται μέσω μη λεκτικών συμπεριφορών.

Αξιοσημείωτο είναι το γεγονός ότι αυτές οι βελτιώσεις στην απόδοση ενδέχεται να συνεχιστούν επειδή είναι «αυτοενισχυόμενες». Καθώς η απόδοσή μας βελτιώνεται ως απόκριση στις προσδοκίες κάποιου άλλου, τα επιτεύγματά μας επικυρώνουν τις υψηλές προσδοκίες τους από εμάς, επιβεβαιώνοντας περαιτέρω την πίστη τους στις δυνατότητές μας. Η συνεχής εμπιστοσύνη τους σε εμάς δημιουργεί έναν κύκλο που διατηρεί το κίνητρό μας και μπορεί να οδηγήσει σε μακροπρόθεσμες βελτιώσεις στην απόδοσή μας.

Γιατί είναι σημαντικό το φαινόμενο Πυγμαλίωνα

Το Φαινόμενο του Πυγμαλίωνα έχει επιπτώσεις σε ποικίλους τομείς της καθημερινότητας. Παρόλο που αυτός ο μηχανισμός είναι ως επί το πλείστον ασυνείδητος, η συνειδητή αξιοποίηση αυτού μπορεί να ενισχύσει την ανάπτυξη των ατόμων, όπως μαθητών, εργαζομένων και αθλητών. Για παράδειγμα, όταν οι προπονητές πιστεύουν στις δυνατότητες των αθλητών τους και επικοινωνούν θετικές προσδοκίες, ενισχύουν την αυτοπεποίθησή τους, οδηγώντας τους σε υψηλότερα επίπεδα απόδοσης και επιτεύγματα.

Παρομοίως, οι προσδοκίες και τα στερεότυπα ενός ηγέτη επηρεάζουν άμεσα τον τρόπο που συμπεριφέρεται στους υφισταμένους του, διαμορφώνοντας έτσι αντίστοιχα την απόδοση και την αυτοπεποίθησή τους.

Τέλος, η επίγνωση του Φαινομένου του Πυγμαλίωνα μπορεί να διαμορφώσει το κλίμα σε έναν οργανισμό, δημιουργώντας μια κουλτούρα υψηλών προσδοκιών ή το αντίθετο.

Συνοψίζοντας, το Φαινόμενο του Πυγμαλίωνα συνιστά μια αυτοεκπληρούμενη προφητεία, επειδή οι προϋπάρχουσες πεποιθήσεις ενθαρρύνουν την ανταπόκριση στο υψηλό επίπεδο που έχει τεθεί, τόσο από το άτομο που έχει προσδοκίες όσο και από το άτομο από το οποίο αναμένονται οι προσδοκίες. Αυτή η συνδυασμένη προσπάθεια αυξάνει την πιθανότητα επιτυχίας.

Βιβλιογραφία

Babad, E. Y., Inbar, J., & Rosenthal, R. (1982). Pygmalion, Galatea, and the Golem: Investigations of biased and unbiased teachers. Journal of Educational Psychology, 74(4), 459–474. Doi: 10.1037/0022-0663.74.4.459

Chang, J. (2011). A case study of the “Pygmalion effect”: Teacher expectations and student achievement. International Education Studies, 4(1), 198-201.

Cobos-Sanchiz, D., Perea-Rodriguez, M. J., Morón-Marchena, J. A., & Muñoz-Díaz, M. C. (2022). Positive Adult Education, Learned Helplessness and the Pygmalion Effect. International journal of environmental research and public health, 19(2), 778. Doi: 10.3390/ijerph19020778

Eden, D. (1990). Pygmalion without interpersonal contrast effects: Whole groups gain from raising manager expectations. Journal of Applied Psychology, 75(4), 394-398. Doi: 10.1037/0021-9010.75.4.394

Kierein, N. M., & Gold, M. A. (2000). Pygmalion in work organizations: A meta-analysis. Journal of Organizational Behavior, 21(8), 913-928.

Rosenthal, R., & Jacobson, L. (1968). Pygmalion in the classroom. Holt, Rinehart and Winston.

Συγγραφή - Επιμέλεια Άρθρου

Άννα Χριστίνα Βούβαρη - Ψυχολόγος

Άννα Χριστίνα Βούβαρη: έχει επιβεβαιωθεί από το Psychology

Οι πληροφορίες που αναφέρονται στον επαγγελματικό κατάλογο ειδικών παρέχονται από τους ίδιους τους ειδικούς, κατά την εγγραφή τους στο σύστημα. Όταν βλέπετε την ένδειξη «έχει επιβεβαιωθεί από το Psychology”, σημαίνει ότι το Psychology έχει ελέγξει, με email, τηλεφωνικά ή/και με λήψη των σχετικών εγγράφων, τα ακόλουθα στοιχεία:

• Ότι ο ειδικός είναι υπαρκτό πρόσωπο.
• Ότι τα πτυχία οι τίτλοι και οι εξειδικεύσεις που αναφέρει είναι αληθινά.
• Ότι οι πληροφορίες που αναφέρει ισχύουν.

Ψυχολόγος, κάτοχος Μεταπτυχιακού (MSc) στην Κλινική και Κοινοτική Ψυχολογία με κατεύθυνση στη Γνωστική - Συμπεριφορική Θεραπεία απο το University of East London

97741886

Δείτε όλα τα άρθρα Σελίδα ειδικού

THERAPY.PSYCHOLOGY - ΠΛΑΤΦΟΡΜΑ ΨΥΧΟΘΕΡΑΠΕΙΑΣ - Online & Διά ζώσης
Βρες τον Θεραπευτή που είναι κατάλληλος για εσένα | Ξεκίνα εδώ το Θεραπευτικό ταξίδι σου με Δωρεάν 1η συνεδρία.