Ακρόαση άρθρου......

google news icon Πρόσθεσε το Psychology.gr στις προτιμώμενες πηγές σου στη Google
Με αυτό τον τρόπο, θα βλέπεις περισσότερα νέα άρθρα ψυχολογίας και ψυχικής υγείας που δημοσιεύονται στο PSYCHOLOGY.GR

Η ιστορία και οι θεραπευτικοί διάλογοι που ακολουθούν είναι εξ ολοκλήρου μυθοπλαστικοί. Δημιουργήθηκαν για να φωτίσουν ψυχικές διεργασίες που μπορεί να αναδύονται στις οικογενειακές σχέσεις και στην ψυχοθεραπεία.

Η συζήτησή μας είχε στραφεί στα παιδικά της χρόνια, όταν αναφέρθηκε στον αδελφό της. Πριν συνεχίσει, έμοιαζε να θέλει να ξεκαθαρίσει κάτι.

«Δεν ζηλεύω τον αδελφό μου», μου είπε. «Τον αγαπώ. Απλώς δεν καταλαβαίνω γιατί, όταν η μητέρα μου μιλάει γι' αυτόν, αισθάνομαι σαν να μην έχω καταφέρει τίποτα στη ζωή μου».

Ήταν μια γυναίκα που είχε δημιουργήσει τη δική της οικογένεια, εργαζόταν και είχε ανθρώπους που την αγαπούσαν. Κι όμως, ένα κυριακάτικο τραπέζι στο πατρικό της σπίτι μπορούσε να την αναστατώσει για μέρες.

Εκείνη την Κυριακή, η μητέρα της είχε μιλήσει με υπερηφάνεια για μια επαγγελματική επιτυχία του αδελφού της. Δεν είχε προηγηθεί καμία σύγκριση, καμία επικριτική παρατήρηση για την κόρη της. Εκείνη, ωστόσο, είχε αισθανθεί ξανά το γνώριμο σφίξιμο.

«Ξέρω ότι ακούγεται ανόητο. Δεν θα έπρεπε να με επηρεάζει ακόμη».

Καθώς μιλούσε, παρατήρησα κάτι που επαναλαμβανόταν. Κάθε φορά που άγγιζε ένα επώδυνο συναίσθημα, έσπευδε σχεδόν να το αποσύρει. Μιλούσε για τη στενοχώρια της και αμέσως εξηγούσε γιατί δεν είχε λόγο να στενοχωριέται.

Όταν τη ρώτησα πώς θυμόταν τους γονείς της, η πρώτη της αντίδραση ήταν να τους υπερασπιστεί.
«Ήταν καλοί άνθρωποι. Δεν μας έλειψε τίποτα. Η μητέρα μου έκανε τα πάντα για εμάς».

Δεν χρειαζόταν να αμφισβητήσω όσα έλεγε για να αναγνωρίσουμε και όσα την είχαν πληγώσει. Η φροντίδα που είχε δεχτεί μπορούσε να είναι πραγματική, όπως πραγματική μπορούσε να είναι και η στενοχώρια της. Εκείνη όμως δυσκολευόταν να δεχτεί και τα δύο συγχρόνως. Σαν να έπρεπε να διαλέξει ανάμεσα στην αγάπη για τους γονείς της και στο δικαίωμα να αισθάνεται πληγωμένη.

psychology.gr THERAPY.PSYCHOLOGY - ΠΛΑΤΦΟΡΜΑ ΨΥΧΟΘΕΡΑΠΕΙΑΣ - Online & Διά ζώσης
Βρες τον Θεραπευτή που είναι κατάλληλος για εσένα | Ξεκίνα εδώ το Θεραπευτικό ταξίδι σου με Δωρεάν 1η συνεδρία.

Σιγά σιγά άρχισε να θυμάται μικρές σκηνές. Τον αδελφό της να επιστρέφει από το σχολείο με έναν κακό βαθμό και τη μητέρα τους να τον παρηγορεί. Την ίδια να κλαίει για μια δική της αποτυχία και να ακούει ότι δεν υπήρχε λόγος να κάνει έτσι. Τον πατέρα τους να συζητά με ενθουσιασμό για τα ενδιαφέροντα του γιου του, ενώ εκείνη προσπαθούσε να βρει κάτι εξίσου ενδιαφέρον να του πει.

«Μπορεί να ήταν ιδέα μου», πρόσθεσε. «Ο αδελφός μου ήταν πιο εύκολος άνθρωπος. Εγώ ήμουν δύσκολη».

«Ποιος σου έλεγε ότι ήσουν δύσκολη;»

«Όλοι, νομίζω. Από μικρή άκουγα ότι τα παίρνω όλα προσωπικά».

Σταμάτησε για λίγο.

psychology.gr PRO PSYCHOLOGY: Επαγγελματική Κοινότητα Ειδικών Ψυχικής Υγείας
Περιλαμβάνει ομάδες εποπτείας ανά ψυχοθεραπευτική προσέγγιση, ομάδες εποπτείας ανά επαγγελματικό αντικειμένο και πληθυσμό, επιμορφωτικά σεμινάρια εξειδίκευσης, Ομάδες συνάντησης για σύνδεση και δικτύωση, Mentoring για ψυχοθεραπευτές που κάνουν τα πρώτα τους βήματα στην άσκηση του επαγγέλματος..

«Μάλλον είχαν δίκιο. Αφού ακόμη με ενοχλούν τέτοια πράγματα».

Δεν γνωρίζαμε αν οι γονείς της είχαν πράγματι προτιμήσει τον αδελφό της. Εκείνο που άρχιζε να αναδύεται ήταν ο τρόπος με τον οποίο είχε βιώσει τη θέση της στην οικογένεια. Και κυρίως, τι είχε μάθει να πιστεύει για τον εαυτό της.

Το βλέμμα μέσα από το οποίο μαθαίνουμε ποιοι είμαστε

Ακόμη και μέσα στην ίδια οικογένεια, κάθε παιδί μπορεί να γνωρίζει μια διαφορετική πλευρά των γονιών του.

Οι γονείς φέρνουν τη δική τους ιστορία, τις προσδοκίες και τις δυσκολίες τους. Μπορεί να αισθάνονται μεγαλύτερη οικειότητα με ένα από τα παιδιά τους ή να δυσκολεύονται να ανταποκριθούν σε συναισθήματα που οι ίδιοι δεν έχουν μάθει να αντέχουν.

Αυτές οι διαφορές δεν σημαίνουν απαραίτητα ότι αγαπούν κάποιο λιγότερο. Σημασία έχει και πώς βιώνεται η διαφορετική αντιμετώπιση. Ένα παιδί που ακούει συχνά ότι είναι υπερβολικό μπορεί σταδιακά να θεωρήσει προβληματικό τον ίδιο τον τρόπο με τον οποίο αισθάνεται, αντί να αναρωτηθεί αν οι άλλοι δυσκολεύονται να το κατανοήσουν.

Το βλέμμα του γονιού γίνεται ένας από τους πρώτους καθρέφτες μέσα στους οποίους αναζητούμε την εικόνα μας. Και κάποτε αυτό που μας επιστρέφεται αποκτά μεγαλύτερη ισχύ από τη δική μας εμπειρία.

Η γυναίκα απέναντί μου δεν θυμόταν απλώς ότι την αποκαλούσαν δύσκολη. Είχε αρχίσει να αντιμετωπίζει τις συναισθηματικές της ανάγκες σαν προσωπικό της ελάττωμα.

Κάποια στιγμή μίλησε για τον θυμό της απέναντι στον αδελφό της.

«Θυμάμαι μια φορά που τον μάλωσε ο πατέρας μου. Και χάρηκα. Δεν μου αρέσει καθόλου που το λέω».

Έσκυψε το κεφάλι.

«Βλέπετε; Ήμουν κακό παιδί».

«Τι ήταν αυτό που σε έκανε να χαρείς;»

«Δεν ξέρω. Ίσως επειδή, για μια φορά, δεν ήμουν εγώ εκείνη που έκανε κάτι λάθος».

Έμεινε σιωπηλή.

«Δεν ξέρω αν είναι σωστό αυτό που λέω. Τον αγαπούσα. Ακόμη τον αγαπώ».

Ίσως εκείνη τη στιγμή να είχε αισθανθεί ανακούφιση που, για μια φορά, ο αδελφός της δεν βρισκόταν στη θέση που η ίδια αντιλαμβανόταν ως προνομιακή. Αυτό δεν σήμαινε απαραίτητα ότι επιθυμούσε να υποφέρει.

Μπορούσε να τον αγαπά και συγχρόνως να τον ζηλεύει. Δυσκολευόταν όμως να δεχτεί ότι αυτά τα συναισθήματα μπορούσαν να συνυπάρχουν χωρίς να την κάνουν κακή.

«Φοβάμαι ότι θα σκεφτείτε πως είμαι απαίσια», είπε.

«Τι φαντάζεσαι ότι σκέφτομαι;»

«Δεν ξέρω. Ότι είμαι μικρόψυχη. Ότι ακόμη ασχολούμαι με πράγματα που έγιναν πριν από τόσα χρόνια».

«Και πώς είναι για σένα να μου τα λες αυτά;»

«Δύσκολο. Δεν θέλω να έχετε κακή γνώμη για μένα».

Δεν επέμεινα. Ο φόβος της απόρριψης δεν ανήκε μόνο στις αναμνήσεις της. Εμφανιζόταν και ανάμεσά μας, αυτή τη φορά με τη δική μου γνώμη να αποκτά ιδιαίτερη σημασία.

Αν προσπαθήσω λίγο περισσότερο...

Σε μια επόμενη συνάντηση, η συζήτηση στράφηκε σε όσα έκανε για να κερδίσει την αναγνώριση των γονιών της.

«Τι έκανες όταν αισθανόσουν ότι ο αδελφός σου είχε μια διαφορετική θέση;»

«Προσπαθούσα περισσότερο. Ήμουν πολύ καλή μαθήτρια. Βοηθούσα τη μητέρα μου. Δεν ήθελα να τους στενοχωρώ».

«Και όταν τα κατάφερνες;»

«Χαιρόμουν όταν ήταν ευχαριστημένοι μαζί μου».

Σταμάτησε για λίγο.

«Αλλά μετά έπρεπε να κάνω κάτι άλλο».

Η επιτυχία δεν ήταν μόνο μια προσωπική κατάκτηση. Είχε αποκτήσει και μια άλλη σημασία: ίσως ήταν ένας τρόπος να εξασφαλίζει τη θέση της στην αγάπη των γονιών της.

Για ένα παιδί, η αναγνώριση ότι οι άνθρωποι από τους οποίους εξαρτάται δεν μπορούν πάντοτε να ανταποκριθούν στις ανάγκες του μπορεί να είναι δυσβάσταχτη. Κάποτε είναι ψυχικά πιο ανεκτό να στραφεί η ευθύνη προς τον ίδιο του τον εαυτό. Αν πιστέψει πως εκείνο φταίει, μπορεί να διατηρήσει την ελπίδα ότι, αλλάζοντας, θα αγαπηθεί διαφορετικά.

Η αυτομομφή μπορεί έτσι να διατηρεί μια ελπίδα, με τίμημα να αντιμετωπίζει κανείς τον εαυτό του ως το εμπόδιο που πρέπει να ξεπεράσει.

«Ξέρετε τι είναι περίεργο;» μου είπε. «Δεν θυμάμαι να θεωρώ τη μητέρα μου άδικη. Αναρωτιόμουν μόνο τι άλλο μπορούσα να κάνω εγώ».

«Και τώρα που το σκέφτεσαι;»

«Θυμώνω λίγο. Αλλά μετά αισθάνομαι άσχημα. Δεν μου αρέσει να θυμώνω με τη μητέρα μου».

Ίσως ένα μέρος της δυσαρέσκειας που δυσκολευόταν να εκφράσει απέναντι στους γονείς της να είχε στραφεί προς τον ίδιο της τον εαυτό.

Με τον καιρό, δεν χρειαζόταν πια κάποιος να της πει ότι ήταν υπερβολική ή ανεπαρκής. Το έλεγε η ίδια στον εαυτό της.

Η φωνή που κάποτε ερχόταν απ' έξω είχε γίνει δική της.

Το τίμημα της διαρκούς προσπάθειας να είσαι αρκετός

Αυτός ο τρόπος να αναζητά την αποδοχή δεν είχε μείνει πίσω στα παιδικά της χρόνια. Τον συναντούσε, με διαφορετικές μορφές, και στην ενήλικη ζωή της.

Στη δουλειά αναλάμβανε περισσότερες ευθύνες από όσες άντεχε. Στον γάμο της δυσκολευόταν να εκφράσει δυσαρέσκεια. Όταν κάποιος ήταν απόμακρος, αναζητούσε πρώτα τι είχε κάνει η ίδια λάθος.

«Δεν αντέχω να είναι κάποιος δυσαρεστημένος μαζί μου», είπε. «Ακόμη κι όταν ξέρω ότι έχω δίκιο, στο τέλος ζητάω συγγνώμη».

«Τι φοβάσαι ότι θα συμβεί αν δεν ζητήσεις συγγνώμη;»

«Ότι θα απομακρυνθεί».

«Και αν απομακρυνθεί;»

Έμεινε για λίγο σιωπηλή.

«Θα σημαίνει ότι δεν άξιζα αρκετά για να μείνει».

Μια διαφωνία μπορούσε να αποκτήσει πολύ μεγαλύτερη σημασία από το ίδιο το γεγονός. Να βιώνεται ως απειλή για τον δεσμό με τον άλλον.

Οι πρώιμες εμπειρίες της δεν εξηγούσαν κάθε δυσκολία που αντιμετώπιζε ως ενήλικη. Φώτιζαν όμως τον τρόπο με τον οποίο είχε μάθει να διατηρεί την εγγύτητα: παρατηρώντας τις διαθέσεις των άλλων, προλαβαίνοντας τις αντιδράσεις τους, προσαρμόζοντας τις ανάγκες της.

«Και τι γίνεται όταν εσύ είσαι δυσαρεστημένη;» τη ρώτησα.

«Συνήθως προσπαθώ να το ξεπεράσω».

«Και αυτό που αισθάνεσαι;»

Σκέφτηκε λίγο.

«Μάλλον δεν του δίνω πολύ χώρο».

Είχε μάθει να αναγνωρίζει τι περίμεναν οι άλλοι από εκείνη, αλλά δυσκολευόταν να απαντήσει σε μια φαινομενικά απλή ερώτηση: τι ήθελε η ίδια;

Η προσαρμογή της δεν ήταν μόνο περιορισμός. Είχε γίνει και μια ικανότητα. Ήταν προσεκτική, υπεύθυνη, ευαίσθητη στις ανάγκες των ανθρώπων γύρω της. Το τίμημα εμφανιζόταν όταν αυτή η ευαισθησία δεν άφηνε χώρο για τη δική της δυσαρέσκεια, τον θυμό ή την επιθυμία της.

Το ζητούμενο δεν ήταν να πάψει να ενδιαφέρεται για τους άλλους, αλλά να ανακαλύψει αν μπορούσε να παραμένει κοντά τους χωρίς να εγκαταλείπει κάθε φορά κάτι από τον εαυτό της.

Να με αγαπάς χωρίς να χρειάζεται να κάνω κάτι

Σε μια από τις συναντήσεις μας τη ρώτησα τι θα ήθελε σήμερα από τη μητέρα της.

Σκέφτηκε αρκετή ώρα.

«Να μου πει ότι είναι περήφανη για μένα», απάντησε. «Αλλά όχι επειδή έκανα κάτι. Να το πει έτσι, χωρίς λόγο».

Δεν αναζητούσε έναν ακόμη έπαινο για κάποια επιτυχία. Ήθελε να αισθανθεί ότι η μητέρα της μπορούσε να τη δει και να τη χαρεί γι' αυτό που ήταν.

Ίσως γι' αυτό, κάθε φορά που άκουγε τον θαυμασμό της για τον αδελφό της, ερχόταν ξανά αντιμέτωπη με μια προσδοκία που είχε μείνει ζωντανή από τα παιδικά της χρόνια.

Όταν αναγνωρίζουμε ότι οι γονείς μας δεν μπόρεσαν να ανταποκριθούν σε ορισμένες ανάγκες μας, μπορεί να αναδυθούν θλίψη, θυμός και ενοχή. Κάποτε και πένθος για κάτι που εξακολουθούμε να περιμένουμε, παρότι δεν γνωρίζουμε αν θα το λάβουμε ποτέ.

«Πιστεύετε ότι είμαι άδικη με τη μητέρα μου;» με ρώτησε.

Ήταν μια ερώτηση που, με διαφορετικές μορφές, είχε εμφανιστεί αρκετές φορές ανάμεσά μας.

«Αναρωτιέμαι», της είπα, «αν κάθε φορά που αισθάνεσαι πληγωμένη από τη μητέρα σου, είναι σαν να πρέπει να αποφασίσεις ποια από τις δυο σας έχει δίκιο. Και αν εκείνη έχει δίκιο, είναι σαν να μην υπάρχει χώρος για τον δικό σου πόνο».

Έμεινε σιωπηλή.

«Δεν θέλω να είναι κακή η μητέρα μου», είπε ύστερα από λίγο.

«Δεν χρειάζεται να είναι κακή για να έχεις πληγωθεί».

«Το καταλαβαίνω αυτό που λέτε», είπε τελικά. «Αλλά μέσα μου πάλι αισθάνομαι ότι την αδικώ».

Αυτή τη φορά δεν προσπάθησα να την πείσω για το αντίθετο.

Το γεγονός ότι μπορούσε να καταλάβει κάτι δεν σήμαινε ότι ήταν ήδη σε θέση να το αισθανθεί διαφορετικά.

Μείναμε για λίγο στη σιωπή.

«Πάλι προσπαθώ να σας εξηγήσω γιατί δεν θα έπρεπε να αισθάνομαι έτσι», είπε.

Ήταν κάτι που είχε κάνει πολλές φορές στις συναντήσεις μας. Μόνο που τώρα το είχε παρατηρήσει η ίδια.

«Και τώρα που το βλέπεις;» τη ρώτησα.

«Δεν ξέρω ακόμη τι να κάνω με αυτό».

Δεν χρειαζόταν να βρούμε αμέσως μια απάντηση. Μπορούσαμε να παραμείνουμε σε αυτή τη δυσκολία χωρίς να αποφασίσουμε ποια είχε δίκιο και ποια άδικο. Να αναγνωρίσουμε ότι η αγάπη, η απογοήτευση και ο θυμός δεν χρειάζεται να αλληλοαναιρούνται.

Η αλλαγή δεν θα ερχόταν από μια ερμηνεία, όσο εύστοχη κι αν ήταν. Θα χρειαζόταν χρόνο και την εμπειρία ότι μπορούσε να εκφράζει όσα αισθανόταν χωρίς να κινδυνεύει κάθε φορά η επαφή με τον άλλον.

Κάπου μέσα σε αυτή τη διαδρομή άρχιζε να διακρίνεται ένα ερώτημα που δεν είχε ακόμη διατυπωθεί ανάμεσά μας.

Ποια θα ήταν αν δεν χρειαζόταν διαρκώς να αποδεικνύει ότι αξίζει;

Γιατί ο βαθύτερος πόνος του παιδιού που αισθάνθηκε ότι δεν επιλέχθηκε δεν βρίσκεται μόνο στην αγάπη που πίστεψε πως δεν έλαβε. Βρίσκεται και σε όλα εκείνα που έμαθε να μην αισθάνεται, να μη ζητά, να μη δείχνει, ελπίζοντας ότι έτσι θα γινόταν περισσότερο αγαπητό.

Η ιστορία δεν μπορεί να αλλάξει. Μπορεί όμως να αλλάξει, σταδιακά, ο τρόπος με τον οποίο συνεχίζει να ζει μέσα μας ώστε η αγάπη που εξακολουθούμε να επιθυμούμε να μη χρειάζεται πια να πληρώνεται με την απόρριψη του εαυτού μας.

 

Ενδεικτική βιβλιογραφία

Fairbairn, W. R. D. (1952). Psychoanalytic Studies of the Personality. Routledge & Kegan Paul.

Klein, M. (1940). Mourning and its relation to manic-depressive states. International Journal of Psycho-Analysis, 21, 125–153.

McHale, S. M., Updegraff, K. A., & Whiteman, S. D. (2012). Sibling relationships and influences in childhood and adolescence. Journal of Marriage and Family, 74(5), 913–930. doi.org/10.1111/j.1741-3737.2012.01011.x

Winnicott, D. W. (1965). The Maturational Processes and the Facilitating Environment: Studies in the Theory of Emotional Development. Hogarth Press.

 

Συγγραφή - Επιμέλεια Άρθρου

Όλγα Μάντζιου - Σύμβουλος Ψυχικής Υγείας

Όλγα Μάντζιου: έχει επιβεβαιωθεί από το Therapy
Το προφίλ έχει επαληθευτεί μέσω της πλατφόρμας Therapy Psychology. Τα στοιχεία που εμφανίζονται έχουν επιβεβαιωθεί από το σύστημα.
  • Επιβεβαιωμένο επαγγελματικό προφίλ
  • Ελεγμένα στοιχεία ταυτότητας
  • Επικυρωμένη ειδίκευση
Όλγα Μάντζιου
Μέσα από μια ανθρώπινη και ενσυναισθητική παρουσία, δημιουργώ έναν χώρο όπου το άτομο μπορεί να νιώσει ασφάλεια, να εκφραστεί και να κατανοήσει βαθύτερα αυτό που βιώνει, ερχόμενο σταδιακά σε πιο ουσιαστική επαφή με τον εαυτό του και τις σχέσεις του.
Πιστε
Εξειδικεύσεις:
Διαζύγιο Διαταραχές Ύπνου Διαχείριση Θυμού

THERAPY.PSYCHOLOGY - ΠΛΑΤΦΟΡΜΑ ΨΥΧΟΘΕΡΑΠΕΙΑΣ ΤΟΥ PSYCHOLOGY.GR
Online & Διά ζώσης
Ξεκίνα εδώ το θεραπευτικό ταξίδι σου. Απάντησε σε σύντομες ερωτήσεις και θα σου προτείνουμε 3 θεραπευτές, εξηγώντας το σκεπτικό των επιλογών μας.