Ακρόαση άρθρου......
Πρόσθεσε το Psychology.gr στις προτιμώμενες πηγές σου στη Google
Με αυτό τον τρόπο, θα βλέπεις περισσότερα νέα άρθρα ψυχολογίας και ψυχικής υγείας που δημοσιεύονται στο PSYCHOLOGY.GR
Ένα από τα λιγότερο συζητημένα θέματα που αφορά με σημαντικό τρόπο και τον κλάδο της ψυχικής υγείας είναι η κατάχρηση του ευγενούς θεσμού του εθελοντισμού. Η συγκεκριμένη αξία, αποτελεί μία από τις πιο όμορφες εκφράσεις κοινωνικής αλληλεγγύης.
Άνθρωποι αφιερώνουν χρόνο, γνώσεις, δεξιότητες και ενέργεια χωρίς οικονομικό αντάλλαγμα, με μοναδικό κίνητρο την προσφορά προς τον συνάνθρωπο, την κοινότητα ή έναν σκοπό που θεωρούν σημαντικό. Σε περιόδους κρίσεων, φυσικών καταστροφών, κοινωνικών προβλημάτων ή ανθρωπιστικών αναγκών, ο εθελοντισμός έχει αποδειχθεί ανεκτίμητος. Χάρη σε αυτόν έχουν πραγματοποιηθεί δράσεις που διαφορετικά ίσως να μην είχαν ποτέ υλοποιηθεί.
Ακριβώς επειδή ο θεσμός είναι τόσο πολύτιμος, αξίζει να εξετάσουμε και τις περιπτώσεις όπου η έννοιά του διαστρεβλώνεται. Διότι, παρά την αδιαμφισβήτητη κοινωνική του αξία, υπάρχουν οργανισμοί και φορείς που τον χρησιμοποιούν όχι ως συμπληρωματική κοινωνική προσφορά, αλλά ως μέσο εξοικονόμησης χρημάτων, υποκατάστασης αμειβόμενης εργασίας και ενίσχυσης της δημόσιας εικόνας τους. Όταν συμβαίνει αυτό, η προσφορά μετατρέπεται σε εργαλείο εκμετάλλευσης.
Ποιός είναι άραγε ο πραγματικός ρόλος του εθελοντισμού;
Ο εθελοντής δεν προορίζεται να αντικαταστήσει τον επαγγελματία. Ο ρόλος του είναι να ενισχύει, να συμπληρώνει και να υποστηρίζει δράσεις που διαφορετικά θα ήταν δυσκολότερο να πραγματοποιηθούν.
Σε μια φυσική καταστροφή, για παράδειγμα, οι εθελοντές μπορούν να συμβάλουν στη διανομή αγαθών, στην οργάνωση τοπικών πρωτοβουλιών ή στην υποστήριξη πληγέντων, λειτουργώντας παράλληλα με τους επαγγελματίες και τις δημόσιες υπηρεσίες.
Το πρόβλημα αρχίζει όταν οργανισμοί βασίζονται συστηματικά σε εθελοντές για να καλύψουν θέσεις που κανονικά θα έπρεπε να στελεχώνονται από αμειβόμενους εργαζομένους.
Όταν μια δραστηριότητα είναι πάγια, απαραίτητη και διαρκής, τότε η κάλυψή της από εθελοντές παύει να αποτελεί κοινωνική προσφορά και αρχίζει να μοιάζει με δωρεάν εργασία. Υπάρχει λοιπόν μια λεπτή γραμμή μεταξύ προσφοράς και εκμετάλευσης;
Όταν ένας οργανισμός διαθέτει πόρους, λαμβάνει επιχορηγήσεις, εισπράττει συνδρομές ή χρηματοδοτείται από δημόσιο χρήμα, αλλά επιλέγει να καλύπτει κρίσιμες λειτουργίες του με εθελοντές αντί με επαγγελματίες, προκύπτει ένα σοβαρό ηθικό ζήτημα.
Ο εθελοντής προσφέρει επειδή πιστεύει στον σκοπό. Ο οργανισμός όμως μπορεί να επωφελείται οικονομικά από αυτή την προσφορά. Έτσι δημιουργείται μια άνιση σχέση, όπου η καλή πρόθεση του ενός μετατρέπεται σε οικονομικό όφελος για τον άλλον.
THERAPY.PSYCHOLOGY - ΠΛΑΤΦΟΡΜΑ ONLINE ΨΥΧΟΘΕΡΑΠΕΙΑΣ
Μια ολοκληρωμένη εμπειρία σύνδεσης Ειδικών Ψυχικής Υγείας και Θεραπευόμενων | Ξεκίνα εδώ το Θεραπευτικό ταξίδι σου...
Ακόμη πιο προβληματικό είναι όταν οι εθελοντές αναλαμβάνουν καθήκοντα που απαιτούν εξειδικευμένες γνώσεις και επαγγελματική ευθύνη. Σε τέτοιες περιπτώσεις δεν υποβαθμίζεται μόνο η αξία της εργασίας των επαγγελματιών, αλλά συχνά τίθεται σε αμφισβήτηση και η ποιότητα των υπηρεσιών που παρέχονται.
Ο εθελοντισμός δεν κινητοποιείται μόνο από την επιθυμία για προσφορά. Πολλοί άνθρωποι, ιδιαίτερα νέοι επαγγελματίες, φοιτητές ή απόφοιτοι, αναζητούν μέσα από αυτόν την ευκαιρία να αποκτήσουν εμπειρία, να αναπτύξουν δεξιότητες, να δημιουργήσουν επαγγελματικές γνωριμίες και να ενισχύσουν το βιογραφικό τους.
Πρόκειται για μια απολύτως θεμιτή ανάγκη. Σε πολλές περιπτώσεις, η αγορά εργασίας απαιτεί προϋπηρεσία ακόμη και από ανθρώπους που δεν είχαν ποτέ την ευκαιρία να εργαστούν. Ο εθελοντισμός έτσι, μπορεί πράγματι να αποτελέσει μια γέφυρα προς την επαγγελματική ανάπτυξη.
Ωστόσο, ορισμένοι οργανισμοί φαίνεται να αξιοποιούν αυτή την ανάγκη ως μηχανισμό άντλησης δωρεάν εργασίας. Υπόσχονται εμπειρία, εκπαίδευση και συμμετοχή σε ένα «σημαντικό κοινωνικό έργο», ενώ στην πράξη αναθέτουν στους εθελοντές καθήκοντα που αντιστοιχούν σε κανονικές θέσεις εργασίας. Οι εθελοντές εργάζονται επί μήνες ή και χρόνια, αναλαμβάνουν ουσιαστικές ευθύνες και συνεισφέρουν καθοριστικά στη λειτουργία του οργανισμού, χωρίς όμως να λαμβάνουν αμοιβή.
Έτσι δημιουργείται μια παράδοξη αντιστροφή των ρόλων. Αντί ο οργανισμός να αισθάνεται ευγνωμοσύνη προς όσους προσφέρουν τον χρόνο και τις γνώσεις τους, συχνά καλλιεργείται η αντίληψη ότι οι ίδιοι οι εθελοντές οφείλουν να είναι ευγνώμονες επειδή τους «δόθηκε η ευκαιρία». Η δωρεάν εργασία παρουσιάζεται ως προνόμιο και όχι ως προσφορά. Πόσο τίμιο ηθικό είναι αυτό;
ΠΡΟΣΩΠΟΚΕΝΤΡΙΚΗ ΚΑΙ ΒΙΩΜΑΤΙΚΗ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗ ΓΙΑ ΤΟ ΣΧΕΣΙΑΚΟ ΤΡΑΥΜΑ
Εγκαιρη εγγραφή: έως 30 Ιουλίου 2026 | Διοργάνωση: PSYVERSITY
Τα σεμινάρια απευθύνονται σε Επαγγελματίες Ψυχικής Υγείας που έχουν ενδιαφέρον να εξειδικευθούν στη θεραπεία του ψυχικού τραύματος υπό το πρίσμα της Προσωποκεντρικής Προσέγγισης στην Θεραπεία.
Σε αυτό το σημείο εμφανίζεται ένα ακόμη πιο σύνθετο ηθικό πρόβλημα: Η ψευδαίσθηση της ευγνωμοσύνης.
Οι οργανισμοί που στηρίζονται εκτεταμένα σε εθελοντές συχνά απολαμβάνουν σημαντική κοινωνική αναγνώριση για το έργο τους. Παρουσιάζονται ως φορείς κοινωνικής προσφοράς, προσελκύουν χορηγίες, δωρεές και δημόσιο κύρος, ενώ το μεγαλύτερο μέρος της πραγματικής εργασίας πραγματοποιείται από ανθρώπους που δεν αμείβονται. Η κατάσταση γίνεται ακόμη πιο παράδοξη όταν η ευγνωμοσύνη φαίνεται να απαιτείται από πολλές πλευρές ταυτόχρονα.
Οι εθελοντές καλούνται να αισθάνονται ευγνώμονες προς τον οργανισμό για την εμπειρία που απέκτησαν. Οι ωφελούμενοι των δράσεων συχνά αποδίδουν όλη την αναγνώριση στον οργανισμό και όχι στους ανθρώπους που προσέφεραν τον χρόνο τους. Παράλληλα, η κοινωνία επαινεί τον φορέα για το «μεγάλο κοινωνικό του έργο», χωρίς να αναρωτιέται σε ποιον πραγματικά οφείλεται αυτό.
Έτσι, ένας οργανισμός μπορεί να εμφανίζεται ως ευεργέτης, ενώ στην πραγματικότητα το έργο του στηρίζεται σε μεγάλο βαθμό στην ανιδιοτελή εργασία ανθρώπων που προσφέρουν είτε από αλτρουισμό είτε από ανάγκη επαγγελματικής εξέλιξης.
Μερικά παραδείγματα προβληματικής χρήσης του εθελοντισμού: κοινωνικές δομές που λειτουργούν καθ' όλη τη διάρκεια του έτους και καλύπτουν τις καθημερινές τους ανάγκες σχεδόν αποκλειστικά με εθελοντές, παρότι οι ανάγκες αυτές είναι σταθερές και προβλέψιμες ( κάποιες ενορίες, κάποιες δομές φιλοξενίας, κάποιες ΜΚΟ κλπ).
Παρόμοια φαινόμενα παρατηρούνται σε μεγάλα πολιτιστικά ή αθλητικά γεγονότα, όπου χιλιάδες εθελοντές αναλαμβάνουν καθήκοντα που μοιάζουν με κανονικές θέσεις εργασίας, ενώ οι διοργανωτές αποκομίζουν σημαντικά έσοδα από χορηγίες, εισιτήρια ή εμπορικές συνεργασίες.
Ιδιαίτερα συχνό είναι επίσης το φαινόμενο σε χώρους όπως η ψυχολογία, η κοινωνική εργασία, η εκπαίδευση και ο πολιτισμός. Νέοι επαγγελματίες καλούνται να προσφέρουν τις υπηρεσίες τους δωρεάν για μεγάλα χρονικά διαστήματα «για την εμπειρία», ενώ το έργο τους χρησιμοποιείται από οργανισμούς για να παρουσιάζουν σημαντική κοινωνική δραστηριότητα με ελάχιστο μισθολογικό κόστος. Συχνά η υπόσχεση ότι η εθελοντική απασχόληση θα οδηγήσει αργότερα σε μια θέση εργασίας ή σε επαγγελματική αναγνώριση, λειτουργεί ως κίνητρο για την αποδοχή συνθηκών που υπό άλλες περιστάσεις θα θεωρούνταν προβληματικές.
Ωστόσο, όταν η δωρεάν προσφορά μετατρέπεται σε πάγια πρακτική και καλύπτει σταθερές ανάγκες ενός οργανισμού, δημιουργείται ένα σοβαρό ηθικό και επαγγελματικό ζήτημα. Οι νέοι επαγγελματίες βρίσκονται αντιμέτωποι με την οικονομική ανασφάλεια, ενώ παράλληλα δυσκολεύονται να διεκδικήσουν δίκαιες αμοιβές για τις γνώσεις και τις δεξιότητές τους. Επιπλέον, η συνεχής εξάρτηση από εθελοντές, μπορεί να συμβάλλει στην υποβάθμιση ολόκληρων επαγγελματικών κλάδων, καλλιεργώντας την αντίληψη ότι εξειδικευμένες υπηρεσίες μπορούν να παρέχονται χωρίς αντίστοιχη οικονομική αναγνώριση.
Έτσι, η γραμμή ανάμεσα στην κοινωνική προσφορά και στην εκμετάλλευση γίνεται ολοένα και πιο δυσδιάκριτη. Γενικότερα, η κατάχρηση του εθελοντισμού έχει σοβαρές συνέπειες.
- Πρώτον, μειώνει τις ευκαιρίες απασχόλησης, καθώς θέσεις που θα μπορούσαν να προσφερθούν σε εργαζομένους παραμένουν απλήρωτες.
- Δεύτερον, υποβαθμίζει την αξία της επαγγελματικής εργασίας, δημιουργώντας την εντύπωση ότι ορισμένες υπηρεσίες μπορούν να παρέχονται μόνιμα χωρίς αμοιβή.
- Τρίτον, οδηγεί συχνά σε εξουθένωση των ίδιων των εθελοντών, οι οποίοι αναλαμβάνουν ευθύνες χωρίς τα αντίστοιχα δικαιώματα και την απαραίτητη υποστήριξη.
- Τέταρτον, υπονομεύει την αξιοπιστία του ίδιου του θεσμού. Όταν οι πολίτες αντιλαμβάνονται ότι η προσφορά τους χρησιμοποιείται για να καλύπτονται οικονομικά κενά ή να ενισχύεται η εικόνα οργανισμών, η εμπιστοσύνη τους προς την εθελοντική δράση μειώνεται.
Τι θα ήταν ηθικά ορθό κατά την άποψή μου;
Ο υγιής εθελοντισμός προϋποθέτει διαφάνεια, σαφή όρια και ειλικρίνεια. Οι οργανισμοί οφείλουν να διαχωρίζουν καθαρά το εθελοντικό έργο από τις θέσεις που απαιτούν επαγγελματική στελέχωση. Ο εθελοντής πρέπει να ενισχύει μια δράση, όχι να αποτελεί τον βασικό μηχανισμό λειτουργίας της.
Παράλληλα, όταν υπάρχουν διαθέσιμοι οικονομικοί πόροι, η δημιουργία αμειβόμενων θέσεων εργασίας δεν είναι μόνο οργανωτική επιλογή αλλά και ηθική υποχρέωση. Η κοινωνική προσφορά δεν μπορεί να χρησιμοποιείται ως άλλοθι για την αποφυγή δίκαιης αμοιβής της εργασίας.
Συμπερασματικά, θα μπορούσαμε να πούμε ότι: ο εθελοντισμός αποτελεί έναν από τους πιο πολύτιμους κοινωνικούς θεσμούς, επειδή βασίζεται στην ελεύθερη επιλογή, την αλληλεγγύη και την ανθρώπινη διάθεση για προσφορά. Γι' αυτό ακριβώς χρειάζεται προστασία. Όταν μετατρέπεται σε μηχανισμό εξοικονόμησης κόστους, υποκατάστασης αμειβόμενης εργασίας ή συγκέντρωσης κοινωνικού κύρους, χάνει τον ουσιαστικό του χαρακτήρα. Και όταν αξιοποιείται όχι μόνο η καλή καρδιά των ανθρώπων αλλά και η ανάγκη τους για εμπειρία, επαγγελματική εξέλιξη και αναγνώριση, τότε η εκμετάλλευση γίνεται ακόμη βαθύτερη.
Μια κοινωνία που σέβεται πραγματικά τον εξαιρετικό αυτό θεσμό, δεν τον αντιμετωπίζει ως ευκαιρία για δωρεάν εργατικό δυναμικό. Τον αντιμετωπίζει ως μια πολύτιμη συμπληρωματική προσφορά που συνυπάρχει με την αξιοπρεπή, δίκαια αμειβόμενη εργασία και αναγνωρίζει ότι το κοινωνικό έργο δεν ανήκει μόνο στους οργανισμούς που το προβάλλουν, αλλά πρωτίστως στους ανθρώπους που το υλοποιούν.
Συγγραφή - Επιμέλεια Άρθρου
Θέμις Πούλια - Σύμβουλος Ψ.Υγείας
Θέμις Πούλια: έχει επιβεβαιωθεί από το Psychology
Οι πληροφορίες που αναφέρονται στον επαγγελματικό κατάλογο ειδικών παρέχονται από τους ίδιους τους ειδικούς, κατά την εγγραφή τους στο σύστημα. Όταν βλέπετε την ένδειξη «έχει επιβεβαιωθεί από το Psychology”, σημαίνει ότι το Psychology έχει ελέγξει, με email, τηλεφωνικά ή/και με λήψη των σχετικών εγγράφων, τα ακόλουθα στοιχεία:
- Ότι ο ειδικός είναι υπαρκτό πρόσωπο.
- Ότι τα πτυχία οι τίτλοι και οι εξειδικεύσεις που αναφέρει είναι αληθινά.
- Ότι οι πληροφορίες που αναφέρει ισχύουν.
THERAPY.PSYCHOLOGY - ΠΛΑΤΦΟΡΜΑ ONLINE ΨΥΧΟΘΕΡΑΠΕΙΑΣ
Μια ολοκληρωμένη εμπειρία σύνδεσης Ειδικών Ψυχικής Υγείας και Θεραπευόμενων | Ξεκίνα εδώ το Θεραπευτικό ταξίδι σου...
