Ακρόαση άρθρου......
Πρόσθεσε το Psychology.gr στις προτιμώμενες πηγές σου στη Google
Με αυτό τον τρόπο, θα βλέπεις περισσότερα νέα άρθρα ψυχολογίας και ψυχικής υγείας που δημοσιεύονται στο PSYCHOLOGY.GR
Υπάρχουν άνθρωποι που για χρόνια έχουν άγχος. Δεν κοιμούνται καλά. Έχουν ταχυκαρδίες, σφίξιμο στο στομάχι, κρίσεις πανικού. Μπορεί να έχουν κάνει εξετάσεις, να έχουν ψάξει τι τους συμβαίνει, να έχουν προσπαθήσει να το διαχειριστούν.
Και κάποια στιγμή τελειώνει μια σχέση. Περνάει λίγος καιρός και συμβαίνει κάτι που τους ξαφνιάζει. Κοιμούνται καλύτερα. Το στομάχι ηρεμεί. Το άγχος μειώνεται.
Και τότε έρχεται σχεδόν αναπόφευκτα η σκέψη: «Τελικά αυτός ο άνθρωπος μου τα προκαλούσε όλα;»
Όχι απαραίτητα. Αλλά ίσως κάτι σημαντικό συνέβαινε μέσα σε αυτή τη σχέση.
Και αυτό αξίζει να το κοιτάξουμε.
Το σύμπτωμα δεν εμφανίζεται στο κενό
Έχουμε μια τάση να αντιμετωπίζουμε το σύμπτωμα σαν κάτι που βρίσκεται αποκλειστικά μέσα στον άνθρωπο.
Έχεις άγχος.
Έχεις κρίσεις πανικού.
Έχεις αϋπνία.
Έχεις πρόβλημα με το σεξ.
Σαν να υπάρχει ένα χαλασμένο εξάρτημα μέσα σου που πρέπει κάποιος να επισκευάσει.
Η συστημική σκέψη έρχεται να δυσκολέψει λίγο αυτή την απλή εξήγηση. Ο άνθρωπος δεν υπάρχει μόνος του. Υπάρχει μέσα σε σχέσεις. Μέσα σε μια οικογένεια, μια συντροφική σχέση, ένα εργασιακό περιβάλλον. Και σε κάθε ένα από αυτά τα συστήματα καταλαμβάνει μια θέση, αντιδρά στους άλλους και οι άλλοι αντιδρούν σε εκείνον.
THERAPY.PSYCHOLOGY - ΠΛΑΤΦΟΡΜΑ ΨΥΧΟΘΕΡΑΠΕΙΑΣ - Online & Διά ζώσης
Βρες τον Θεραπευτή που είναι κατάλληλος για εσένα | Ξεκίνα εδώ το Θεραπευτικό ταξίδι σου με Δωρεάν 1η συνεδρία.
Ο Bowen (1978) είχε ήδη περιγράψει την οικογένεια ως ένα συναισθηματικό σύστημα, μέσα στο οποίο το άγχος δεν αφορά απαραίτητα μόνο ένα άτομο. Μπορεί να κυκλοφορεί μέσα στις σχέσεις και τελικά να εκφράζεται εντονότερα από ένα συγκεκριμένο μέλος.
Άρα ίσως η σωστή ερώτηση δεν είναι πάντα: «Τι έχει αυτός ο άνθρωπος;»
Ίσως κάποιες φορές χρειάζεται να ρωτήσουμε: «Μέσα σε τι ζει αυτός ο άνθρωπος;»
Όταν το σώμα αρχίζει να λέει αυτά που εμείς δεν λέμε
Ένας άνθρωπος μπορεί να λέει: «Καλά είμαι.»
Και να μην κοιμάται.
PRO PSYCHOLOGY: Επαγγελματική Κοινότητα Ειδικών Ψυχικής Υγείας
Ένα Οικοσύστημα του PSYCHOLOGY.GR για Εποπτεία, Επαγγελματική Ανάπτυξη, Σύνδεση.
Ομάδες Εποπτείας ανά θεραπευτική Προσέγγιση ή Επαγγελματικό αντικείμενο. Επιμορφωτικά σεμινάρια, Εργαστήρια εξειδίκευσης, Ομάδες συνάντησης.
Μπορεί να λέει: «Έτσι είναι οι σχέσεις.»
Και κάθε φορά που ακούει το κλειδί στην πόρτα να σφίγγεται το στομάχι του.
Μπορεί να λέει: «Δεν έγινε και κάτι.»
Και να έχει σταματήσει να επιθυμεί τον σύντροφό του.
Μπορεί να λέει: «Το αντέχω.»
Αλλά το σώμα του να δείχνει κάτι διαφορετικό.
Αυτό δεν σημαίνει ότι κάθε σωματικό σύμπτωμα είναι ψυχολογικό. Μια τέτοια θέση θα ήταν και επιστημονικά λάθος και επικίνδυνη. Τα σωματικά συμπτώματα χρειάζονται την κατάλληλη ιατρική διερεύνηση.
Σημαίνει όμως ότι ψυχή, σώμα και κοινωνικό περιβάλλον δεν λειτουργούν ανεξάρτητα μεταξύ τους.
Αυτή ήταν άλλωστε και η βασική λογική του βιοψυχοκοινωνικού μοντέλου του Engel (1977): δεν μπορούμε να καταλάβουμε την υγεία εξετάζοντας μόνο το βιολογικό κομμάτι και αγνοώντας το ψυχολογικό και το κοινωνικό πλαίσιο.
Και μετά ο άνθρωπος φεύγει
Έρχεται λοιπόν ένας χωρισμός. Ή μια απομάκρυνση. Και κάποιες φορές συμβαίνει κάτι ενδιαφέρον.
Το σύμπτωμα μειώνεται. Όχι επειδή έγινε κάποιο θαύμα. Ούτε επειδή αποδείχθηκε ότι ο άλλος ήταν «τοξικός».
Αυτή η λέξη χρησιμοποιείται πλέον τόσο εύκολα που πολλές φορές δεν εξηγεί απολύτως τίποτα. Το ενδιαφέρον βρίσκεται αλλού.
Τι σταμάτησε να συμβαίνει όταν έφυγε αυτός ο άνθρωπος;
- Σταμάτησες να φοβάσαι την αντίδρασή του;
- Σταμάτησες να απολογείσαι συνεχώς;
- Σταμάτησες να προσπαθείς να αποδείξεις ότι αξίζεις;
- Σταμάτησες να περιμένεις πότε θα θυμώσει;
- Σταμάτησες να καταπίνεις πράγματα για να μη γίνει καβγάς;
- Σταμάτησες να προσπαθείς καθημερινά να κρατήσεις μια σχέση που είχε ήδη τελειώσει;
Εδώ αρχίζει να αποκτά νόημα το σύμπτωμα. Όχι ως απόδειξη ότι κάποιος ήταν «κακός». Αλλά ως μέρος μιας σχέσης που είχε έναν συγκεκριμένο τρόπο λειτουργίας.
Δεν έχει τόση σημασία ποιος φταίει
Συνήθως όταν μια σχέση φτάνει σε αδιέξοδο, οι δύο άνθρωποι έχουν γίνει εξαιρετικοί στο να εξηγούν τι κάνει λάθος ο άλλος.
- «Δεν με ακούει.»
- «Με πιέζει.»
- «Δεν ενδιαφέρεται.»
- «Γκρινιάζει συνέχεια.»
- «Δεν μιλάει.»
- «Δεν με αφήνει ήσυχο.»
Αν όμως σταθούμε μόνο εκεί, δεν καταλαβαίνουμε τον κύκλο.
Για παράδειγμα:
Όσο περισσότερο ο ένας ζητά επιβεβαίωση, τόσο περισσότερο ο άλλος απομακρύνεται.
Όσο περισσότερο απομακρύνεται, τόσο περισσότερο ο πρώτος πιέζει.
Όσο περισσότερο πιέζει, τόσο περισσότερο ο δεύτερος κλείνεται.
Και μετά από λίγο κανείς δεν θυμάται πώς ξεκίνησε. Ο καθένας βλέπει απλώς την αντίδραση του άλλου και τη χρησιμοποιεί ως απόδειξη ότι είχε δίκιο εξαρχής. Αυτό είναι πολύ πιο κοντά στη συστημική κατανόηση της επικοινωνίας που συναντάμε στους Watzlawick, Beavin και Jackson (1967).
Δεν υπάρχει απλώς ένα Α που προκαλεί ένα Β. Υπάρχει ένας κύκλος. Και μέσα σε αυτόν τον κύκλο μπορεί να εμφανιστεί και ένα σύμπτωμα.
Τότε γιατί δεν θεραπευόμαστε όλοι όταν χωρίζουμε;
Εδώ βρίσκεται το δύσκολο σημείο. Γιατί αν έφταιγε αποκλειστικά ο άλλος, η λύση θα ήταν πολύ εύκολη.
Φεύγει εκείνος. Τελειώνει το πρόβλημα. Μόνο που δεν λειτουργεί έτσι.
Κάποιος μπορεί να φύγει από μια σχέση στην οποία ένιωθε ότι δεν τον υπολογίζουν και μετά από δύο χρόνια να βρεθεί πάλι σε μια σχέση όπου νιώθει ακριβώς το ίδιο. Άλλος μπορεί να φύγει από έναν ελεγκτικό σύντροφο και να επιλέξει ξανά κάποιον με τον οποίο θα δημιουργηθεί παρόμοια δυναμική. Άλλος μπορεί να αλλάζει σχέσεις και κάθε φορά να φοβάται ότι θα εγκαταλειφθεί.
Τα πρόσωπα αλλάζουν. Το μοτίβο όμως μπορεί να παραμένει εντυπωσιακά ίδιο. Και κάπου εδώ η ερώτηση γίνεται περισσότερο προσωπική:
Τι κουβαλάω εγώ από σχέση σε σχέση;
Όχι:
«Τι έκανα και μου άξιζε αυτό;»
Αυτό είναι ενοχή.
Η χρήσιμη ερώτηση είναι: «Τι κάνω εγώ μέσα στις σχέσεις μου και τι χρειάζεται να μάθω να κάνω διαφορετικά;»
Αυτό είναι ευθύνη.
Και τα δύο δεν έχουν καμία σχέση μεταξύ τους.
Οι σχέσεις μάς επηρεάζουν περισσότερο απ’ όσο θέλουμε να πιστεύουμε
Δεν είναι απλώς μια ψυχοθεραπευτική θεωρία. Η ποιότητα των στενών σχέσεων έχει συνδεθεί ερευνητικά με μηχανισμούς που σχετίζονται με το στρες και τη σωματική υγεία (Pietromonaco & Collins, 2017). Παράλληλα, η κοινωνική απομόνωση και η μοναξιά έχουν συσχετιστεί με σημαντικούς κινδύνους για την υγεία (Holt-Lunstad et al., 2015).
Άρα η απάντηση δεν είναι: «Οι άνθρωποι μας αρρωσταίνουν. Φύγε από όλους.»
Αυτό θα ήταν μια βολική ανοησία.
Χρειαζόμαστε σχέσεις. Αλλά δεν μας κάνουν όλες οι σχέσεις καλό. Και κυρίως, δεν είμαστε οι ίδιοι μέσα σε όλες τις σχέσεις.
Υπάρχουν άνθρωποι δίπλα στους οποίους είμαστε διαρκώς σε άμυνα.
Υπάρχουν άλλοι δίπλα στους οποίους δεν χρειάζεται να αποδείξουμε τίποτα.
Και αυτό από μόνο του λέει πολλά.
Αν έφυγε το σύμπτωμα, μην το αγνοήσεις
Αν μετά την απομάκρυνση κάποιου ανθρώπου κοιμάσαι καλύτερα, έχεις λιγότερο άγχος ή αισθάνεσαι ότι «επέστρεψες στον εαυτό σου», δεν χρειάζεται να βιαστείς να βγάλεις διάγνωση για τον άνθρωπο που έφυγε.
Χρειάζεται όμως να πάρεις στα σοβαρά αυτό που συνέβη.
Να αναρωτηθείς:
- Πώς ήμουν όταν ήμουν μαζί του;
- Τι ανεχόμουν;
- Τι φοβόμουν;
- Τι δεν έλεγα;
- Ποιος γινόμουν μέσα σε αυτή τη σχέση;
Και ίσως η σημαντικότερη ερώτηση: Γιατί χρειάστηκε να φτάσει το σώμα μου να φωνάζει για να ακούσω κάτι που εγώ απέφευγα τόσο καιρό;
Δεν χρειάζεται λοιπόν να δούμε το σύμπτωμα μόνο σαν κάτι που πρέπει να εξαφανιστεί. Μερικές φορές χρειάζεται πρώτα να καταλάβουμε τι δουλειά έκανε για εμάς.
Γιατί μπορεί να ήταν ακριβώς αυτό που μας ανάγκασε να σταματήσουμε και να κοιτάξουμε τη ζωή που είχαμε συνηθίσει τόσο πολύ, ώστε πλέον δεν τη βλέπαμε.
Και ναι. Μερικές φορές φεύγει ένας άνθρωπος και μαζί του φεύγει και το σύμπτωμα.
Το σημαντικό όμως δεν είναι να καταλήξεις ότι «έφταιγε αυτός».
Το σημαντικό είναι να καταλάβεις τι σταμάτησε να συμβαίνει μέσα σου όταν έφυγε.
Γιατί αν καταλάβεις αυτό, δεν έμαθες απλώς γιατί τελείωσε μια σχέση.
Έμαθες κάτι για το πώς θέλεις να είναι η επόμενη.
Βιβλιογραφία
Bowen, M. (1978). Family therapy in clinical practice. Jason Aronson.
Engel, G. L. (1977). The need for a new medical model: A challenge for biomedicine. Science, 196(4286), 129–136.
Holt-Lunstad, J., Smith, T. B., Baker, M., Harris, T., & Stephenson, D. (2015). Loneliness and social isolation as risk factors for mortality: A meta-analytic review. Perspectives on Psychological Science, 10(2), 227–237.
Pietromonaco, P. R., & Collins, N. L. (2017). Interpersonal mechanisms linking close relationships to health. American Psychologist, 72(6), 531–542.
Watzlawick, P., Beavin, J. H., & Jackson, D. D. (1967). Pragmatics of human communication: A study of interactional patterns, pathologies, and paradoxes. W. W. Norton & Company.
Συγγραφή - Επιμέλεια Άρθρου
Χρήστος Καρράς - Ψυχολόγος
Χρήστος Καρράς: έχει επιβεβαιωθεί από το Therapy
Το προφίλ έχει επαληθευτεί μέσω της πλατφόρμας Therapy Psychology. Τα στοιχεία που εμφανίζονται έχουν επιβεβαιωθεί από το σύστημα.
- Επιβεβαιωμένο επαγγελματικό προφίλ
- Ελεγμένα στοιχεία ταυτότητας
- Επικυρωμένη ειδίκευση
THERAPY.PSYCHOLOGY - ΠΛΑΤΦΟΡΜΑ ΨΥΧΟΘΕΡΑΠΕΙΑΣ - Online & Διά ζώσης
Βρες τον Θεραπευτή που είναι κατάλληλος για εσένα | Ξεκίνα εδώ το Θεραπευτικό ταξίδι σου με Δωρεάν 1η συνεδρία.
