Γιατί η φιλία στην ενήλικη ζωή γίνεται πιο δύσκολη, ενώ τη χρειαζόμαστε περισσότερο;

Ακρόαση άρθρου......

Πρόσθεσε το Psychology.gr στις προτιμώμενες πηγές σου στη Google
Με αυτό τον τρόπο, θα βλέπεις περισσότερα νέα άρθρα ψυχολογίας και ψυχικής υγείας που δημοσιεύονται στο PSYCHOLOGY.GR

Γιατί η φιλία στην ενήλικη ζωή γίνεται πιο δύσκολη, ενώ τη χρειαζόμαστε περισσότερο;

Μέχρι το τέλος αυτού του άρθρου, θα έχεις καταλάβει:

• γιατί η φιλία στην ενήλικη ζωή δυσκολεύει  και γιατί αυτό δεν είναι δική σου αποτυχία.
• τι ακριβώς κάνει η φιλία (ή η απουσία της) στην ψυχική και τη σωματική σου υγεία.
• Τρεις πρακτικές κινήσεις για να κρατήσεις τις σχέσεις σου ζωντανές, χωρίς να ψάχνεις να βρεις «χρόνο που δεν υπάρχει».

Υπάρχει ένα μήνυμα που σχεδόν όλοι έχουμε στείλει: «Πρέπει να τα πούμε κάποια στιγμή». Το γράφεις με ειλικρινή πρόθεση. Περνάει ένας μήνας, δύο μήνες, και κάποια στιγμή  συνειδητοποιείς ότι ο άνθρωπος που κάποτε ήξερε τα πάντα για σένα, τώρα συνήθως μαθαίνει για τη ζωή σου από μια ανάρτηση.

Το παράδοξο της εποχής είναι ακριβώς αυτό: το τηλέφωνό σου ξεχειλίζει επαφές, κι όμως, «αν είχες μια δύσκολη εβδομάδα, πόσοι θα το καταλάβαιναν χωρίς να το πεις»;

Αν αναγνωρίζεις τον εαυτό σου εδώ, δεν είσαι ούτε αντικοινωνικό πρόσωπο ούτε κακός φίλος. Είσαι ένας ενήλικας με δουλειά, ίσως οικογένεια, κι ένα ημερολόγιο που μοιάζει με Tetris. Η φιλία δεν εξαφανίστηκε, επειδή νοιάζεσαι λιγότερο· άλλαξαν οι συνθήκες μέσα στις οποίες εξελίσσεται. Καθόλου τυχαία, η 30ή Ιουλίου, καθιερωμένη από τον ΟΗΕ, ως Παγκόσμια Ημέρα Φιλίας μας θυμίζει κάτι που τείνουμε να ξεχνάμε: η φιλία δεν είναι κοινωνική πολυτέλεια, αλλά υποδομή ψυχικής ανθεκτικότητας. Φιλία είναι το αισθάνεσαι ότι έχεις κάποιον άνθρωπο που μπορείς να καλέσεις στις έντεκα το βράδυ, και που σε ξέρει τόσο καλά, ώστε να μη χρειάζεται να εξηγείς.

Γιατί η φιλία δυσκολεύει όσο μεγαλώνουμε;

Επειδή χρειάζεται τρία πράγματα που σπανίζουν όλο και περισσότερο στην ενήλικη ζωή: επανάληψη, διαθεσιμότητα και κοινό πλαίσιο. Στο σχολείο και στο πανεπιστήμιο τα είχαμε εύκολα: βλεπόμασταν καθημερινά, χωρίς ραντεβού.

Στην ενηλικίωση το κοινό πλαίσιο διαλύεται. Κάθε μεγάλο γεγονός ζωής, όπως μετακόμιση, γάμος, παιδιά ή αλλαγή δουλειάς, αναδιατάσσει το κοινωνικό δίκτυο και συνήθως το συρρικνώνει στον περιφερειακό του κύκλο, εκεί ακριβώς που ζουν οι φιλίες.

Υπάρχει κι ένας πιο «βιολογικός» περιορισμός: ο εγκέφαλος συντηρεί μόνο έναν περιορισμένο αριθμό ουσιαστικών σχέσεων, και κάθε μία από αυτές απαιτεί «καύσιμα», δηλαδή  χρόνο και τακτική επαφή. Χωρίς αυτά, μια φιλία δεν «κόβεται» δραματικά· γλιστράει αθόρυβα σε ένα πιο μακρινό επίπεδο μέσα σε λίγους μήνες.

Με άλλα λόγια, δεν χάνεις μόνο χρόνο· χάνεις κοινωνική συνέχεια. Και η φιλία δεν χτίζεται με το «να κανονίσουμε κάποια στιγμή», αλλά όπως προειπώθηκε, με επανάληψη.

Πόσο επηρεάζει η φιλία ή η έλλειψή της την ψυχική και σωματική υγεία μας;

Μια μεγάλη μετα-ανάλυση 148 ερευνών έδειξε ότι επηρεάζει σε βαθμό που εκπλήσσει. Όσοι έχουν ισχυρές κοινωνικές σχέσεις παρουσιάζουν περίπου 50% μεγαλύτερη πιθανότητα επιβίωσης σε σχέση με τους κοινωνικά απομονωμένους.

Η μοναξιά και η κοινωνική απομόνωση δεν είναι απλώς δυσάρεστες· λειτουργούν ως αυτόνομοι παράγοντες κινδύνου για τη θνησιμότητα, τόσο που ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας τις αντιμετωπίζει πλέον ως ζήτημα δημόσιας υγείας.

Γιατί συμβαίνει αυτό; Επειδή οι σχέσεις ρυθμίζουν το νευρικό μας σύστημα. Ένας άνθρωπος που μας ακούει πραγματικά λειτουργεί ως εξωτερικός ρυθμιστής του άγχους μας,  μειώνει τη φόρτιση που νιώθουμε και μας επαναφέρει στο «παράθυρο ανοχής». Η φιλία, από αυτή τη σκοπιά, δεν είναι ψυχαγωγία. Είναι μέρος του συστήματος που μας κρατά λειτουργικούς.

Πόσους φίλους χρειάζεται πραγματικά ένας ενήλικας;

Λιγότερους από όσους νομίζεις, και η ποιότητα μετράει ασύγκριτα περισσότερο από την ποσότητα. Με βάση την έρευνα του Dunbar, ο ουσιαστικός πυρήνας ενός ανθρώπου είναι μικρός:

• 5 άτομα στον στενό πυρήνα: αυτούς που θα πάρεις τηλέφωνο στις έντεκα το βράδυ.
• 15 άτομα στον κοντινό κύκλο: τους «δικούς σου ανθρώπους».
• Γνωστοί και πιο χαλαρές επαφές.

Το παρήγορο είναι ότι ο στόχος δεν είναι «περισσότεροι φίλοι». Είναι το να φροντίσεις τους λίγους που ήδη μετράνε  ή να χτίσεις δύο-τρεις τέτοιες σχέσεις με συνέπεια.

Γιατί νιώθω μοναξιά, ενώ περιτριγυρίζομαι από κόσμο;

Επειδή η μοναξιά δεν μετριέται σε αριθμό επαφών, αλλά στην αίσθηση ότι κάποιος σε βλέπει πραγματικά. Μπορείς να είσαι σε ένα γεμάτο από ανθρώπους τραπέζι και να νιώθεις ότι κανείς δεν σε βλέπει  και μπορεί να μιλήσεις δέκα λεπτά με έναν άνθρωπό σου και να νιώσεις αμέσως «σπίτι».

Αυτή είναι μια πιο υπαρξιακή μοναξιά: όχι η απουσία ανθρώπων, αλλά η απουσία ουσιαστικής επαφής. Συχνά κρύβεται πίσω από έναν πλούσιο κοινωνικό βίο, γι' αυτό και μπερδεύει.

Τη διαφορά στη φιλία την κάνει η αυθεντικότητα, δηλαδή το πόσο επιτρέπεις στον εαυτό σου να φανεί χωρίς φίλτρο. Κι εδώ είναι το δύσκολο: η αυθεντική έκφραση φέρνει τον φόβο της απόρριψης. Πολλοί μένουν στα «τυπικά» ακριβώς για να προστατευτούν, και πληρώνουν το τίμημα μιας ευγενικής, καλοντυμένης μοναξιάς.

Πώς κρατάς μια φιλία ζωντανή, όταν δεν έχεις χρόνο;

Όχι με μεγάλες, σπάνιες συναντήσεις που συνέχεια αναβάλλονται, αλλά με μικρά, επαναλαμβανόμενα, χαμηλού κόστους σημεία επαφής. Η συνέπεια νικάει την ένταση: λίγο νερό συχνά κρατάει ένα φυτό περισσότερο από έναν κουβά μία φορά τον χρόνο.

Πότε χρειάζεσαι επαγγελματική στήριξη

Η φιλία είναι θεμέλιο ψυχικής υγείας, δεν αντικαθιστά, όμως, τη θεραπεία όταν κάτι πονάει βαθιά. Αναζήτησε εξατομικευμένη στήριξη αν:

• η μοναξιά σε βαραίνει σταθερά για εβδομάδες, ανεξάρτητα από το πόσο κόσμο έχεις γύρω σου·
• αποφεύγεις συστηματικά την εγγύτητα, γιατί κάθε φορά που πλησιάζεις κάποιον, φοβάσαι την απόρριψη·
• νιώθεις ότι δίνεις και αδειάζεις σε κάθε σχέση, χωρίς ποτέ να γεμίζεις.

Αυτά δεν είναι αδυναμίες χαρακτήρα. Είναι μοτίβα  και τα μοτίβα δουλεύονται.

Μια πρακτική άσκηση για ισχυρές φιλίες

Τρεις κινήσεις που συντηρούν τη φιλία χωρίς να αναγκάζεσαι να «βρεις χρόνο που δεν υπάρχει»:

1. Κάνε τη φιλία επαναλαμβανόμενη, όχι ευκαιριακή. Κλείσε ένα σταθερό, μικρό ραντεβού (π.χ. καφές την πρώτη Τρίτη κάθε μήνα). Η επανάληψη κάνει τη δουλειά που δεν κάνει η καλή πρόθεση.
2. Μείωσε το κόστος της επαφής. Δεν χρειάζεται μια μεγάλη έξοδος· ένα φωνητικό μήνυμα 60 δευτερολέπτων στο αυτοκίνητο μετράει. Στόχευσε στη συχνότητα, όχι στη μεγαλοπρέπεια.
3. Πες ένα πράγμα αληθινό. Την επόμενη φορά, αντί για «όλα καλά», πες κάτι πραγματικό: «είχα δύσκολη βδομάδα». Η εγγύτητα χτίζεται, όταν αφήνεις κάποιον να δει λίγο παραπάνω.

Και μια υπενθύμιση: αν νιώθεις ότι έχεις πολύ περιορισμένο χρόνο, δεν είσαι ένα παράλογο πρόσωπο, αλλά ένας άνθρωπος υπό  πίεση. Το ζητούμενο δεν είναι να συναντιέσαι με όλον τον κόσμο, αλλά να προστατέψεις τις λίγες σχέσεις που σε στηρίζουν ουσιαστικά.

Συχνές Ερωτήσεις

Είναι φυσιολογικό να έχω λίγους ή καθόλου στενούς φίλους στα 40 μου; Ναι, είναι πιο συνηθισμένο απ' όσο νομίζεις. Τα κοινωνικά δίκτυα φυσιολογικά συρρικνώνονται μετά την πρώιμη ενηλικίωση, καθώς χρόνος κι ενέργεια κατευθύνονται σε δουλειά και οικογένεια. Το ζήτημα δεν είναι ο αριθμός, αλλά αν έχεις έστω λίγους ανθρώπους ουσιαστικής επαφής.

Είναι αργά να κάνω καινούριους φίλους μετά τα 40; Όχι. Απλώς χτίζονται πιο αργά, γιατί λείπει το εύκολο κοινό πλαίσιο της νεότητας. Χρειάζεσαι περιβάλλοντα με επανάληψη - μια ομαδική δραστηριότητα, ένα μάθημα, μια τακτική συνάντηση-, ώστε η γνωριμία να έχει χρόνο να ωριμάσει.

Μπορεί η φιλία να αντικαταστήσει τη συντροφική σχέση ή την οικογένεια; Δεν την αντικαθιστά, καλύπτει όμως διαφορετικές ανάγκες, ορισμένες φορές, με περισσότερη σταθερότητα. Έρευνες δείχνουν ότι οι φιλίες προβλέπουν την ευημερία σε όλη την ενήλικη ζωή, κι ενίοτε πιο ισχυρά κι από τις οικογενειακές σχέσεις.

Πώς ξαναπλησιάζω έναν φίλο με τον οποίο έχω χάσει επαφή; Με μια απλή, ειλικρινή κίνηση, χωρίς απολογίες-ποταμό. Ένα «σε θυμήθηκα, μου έλειψες, να τα πούμε;» αρκεί. Συνήθως ο άλλος περιμένει ακριβώς το μήνυμα που εσύ διστάζεις να στείλεις.

Ποια είναι η διαφορά ανάμεσα σε έναν γνωστό κι έναν φίλο; Ο γνωστός μοιράζεται καταστάσεις· ο φίλος μοιράζεται τον εσωτερικό σου κόσμο. Η φιλία ξεχωρίζει από την αμοιβαιότητα, την εμπιστοσύνη και τη διαθεσιμότητα να φανείς χωρίς μάσκα, όχι από τη συχνότητα της επαφής.

Με λίγα λόγια

Η φιλία στην ενήλικη ζωή γίνεται πιο δύσκολη, όχι επειδή νοιαζόμαστε λιγότερο, αλλά επειδή χάνουμε το κοινό πλαίσιο και την καθημερινή επανάληψη που κάποτε τη συντηρούσαν,.

Κι όμως, οι ισχυρές φιλίες είναι από τους πιο καθοριστικούς παράγοντες για την ψυχική και σωματική μας υγεία, με την έρευνα να τις συνδέει ακόμη και με μεγαλύτερη πιθανότητα επιβίωσης. Το αντίδοτο δεν είναι «περισσότεροι φίλοι», αλλά λίγες σχέσεις που τις συντηρείς με συνέπεια και με μικρά, σταθερά, αληθινά σημεία επαφής.

Βιβλιογραφία

Chopik, W. J. (2017). Associations among relational values, support, health, and well-being across the adult lifespan. Personal Relationships, 24(2), 408–422.

Dunbar, R. I. M. (2018). The anatomy of friendship. Trends in Cognitive Sciences, 22(1), 32–51.

Holt-Lunstad, J., Smith, T. B., Baker, M., Harris, T., & Stephenson, D. (2015). Loneliness and social isolation as risk factors for mortality: A meta-analytic review. Perspectives on Psychological Science, 10(2), 227–237.

Holt-Lunstad, J., Smith, T. B., & Layton, J. B. (2010). Social relationships and mortality risk: A meta-analytic review. PLOS Medicine, 7(7), e1000316.

Umberson, D., & Montez, J. K. (2010). Social relationships and health: A flashpoint for health policy. Journal of Health and Social Behavior, 51(Suppl), S54–S66.

Wrzus, C., Hänel, M., Wagner, J., & Neyer, F. J. (2013). Social network changes and life events across the life span: A meta-analysis. Psychological Bulletin, 139(1), 53–80.

Συγγραφή - Επιμέλεια Άρθρου

Φίλιππος Γκέκης - Ψυχολόγος

Φίλιππος Γκέκης: έχει επιβεβαιωθεί από το Psychology

Οι πληροφορίες που αναφέρονται στον επαγγελματικό κατάλογο ειδικών παρέχονται από τους ίδιους τους ειδικούς, κατά την εγγραφή τους στο σύστημα. Όταν βλέπετε την ένδειξη «έχει επιβεβαιωθεί από το Psychology”, σημαίνει ότι το Psychology έχει ελέγξει, με email, τηλεφωνικά ή/και με λήψη των σχετικών εγγράφων, τα ακόλουθα στοιχεία:

• Ότι ο ειδικός είναι υπαρκτό πρόσωπο.
• Ότι τα πτυχία οι τίτλοι και οι εξειδικεύσεις που αναφέρει είναι αληθινά.
• Ότι οι πληροφορίες που αναφέρει ισχύουν.

Ψυχολόγος – Ψυχοθεραπευτής - Εμπνευστής της ReConnecΤ Clinic

6936897306

Δείτε όλα τα άρθρα Σελίδα ειδικού

THERAPY.PSYCHOLOGY - ΠΛΑΤΦΟΡΜΑ ONLINE ΨΥΧΟΘΕΡΑΠΕΙΑΣ
Μια ολοκληρωμένη εμπειρία σύνδεσης Ειδικών Ψυχικής Υγείας και Θεραπευόμενων | Ξεκίνα εδώ το Θεραπευτικό ταξίδι σου με Δωρεάν 1η συνεδρία.