Γιατί νιώθουμε ότι πρέπει να περνάμε καλά συνέχεια;

Ακρόαση άρθρου......

Πρόσθεσε το Psychology.gr στις προτιμώμενες πηγές σου στη Google
Με αυτό τον τρόπο, θα βλέπεις περισσότερα νέα άρθρα ψυχολογίας και ψυχικής υγείας που δημοσιεύονται στο PSYCHOLOGY.GR

Δεν είναι σπάνιο ως άνθρωποι να εξετάζουμε τη ζωή μας υπό το βλέμμα του κατορθώματος. Δηλαδή, όχι μόνο το πώς είμαι, αλλά και το τι έχω καταφέρει.

Αυτό το βλέπουμε συχνά ακόμη και στο συναίσθημα της χαράς. Η χαρά, όπως όλα τα συναισθήματα, είναι κάτι το οποίο βιώνουμε, και ωστόσο πολύ συχνά τη χρησιμοποιούμε στο πλαίσιο του κατορθώματος: αν κατάφερα να νιώσω χαρά ή αν κατάφερα να κάνω τον εαυτό μου έναν χαρούμενο άνθρωπο.

Αυτή η οπτική έχει δημιουργήσει μια περίπλοκη σχέση του ανθρώπου με αυτό το συναίσθημα. Πιο συγκεκριμένα, οι άνθρωποι κυνηγούν τη χαρά και, ταυτόχρονα, μπορεί να αισθάνονται πως είναι κάτι που δεν έχουν καταφέρει ακόμη να αποκτήσουν.

Έρευνες γύρω από την αποτίμηση της ευτυχίας έχουν δείξει ένα ενδιαφέρον παράδοξο: όταν κάποιος δίνει πολύ μεγάλη σημασία στο να αισθανθεί χαρούμενος, μπορεί τελικά να απογοητεύεται περισσότερο όταν το πραγματικό του συναίσθημα δεν ανταποκρίνεται σε αυτό που περίμενε.

Μάλιστα, σε συνθήκες όπου οι άνθρωποι είχαν λόγο να αισθάνονται καλά, η μεγαλύτερη έμφαση στην επίτευξη της ευτυχίας συνδέθηκε με λιγότερο θετικό συναίσθημα (Mauss et al., 2011).

Μπορεί όμως κάποιος να «καταφέρει» τη χαρά; Μπορώ να καταφέρω να κατακτήσω τον θυμό ή το άγχος; Όχι ακριβώς. Ωστόσο, η χαρά περιβάλλεται συχνά από συνεχή στοχοθεσία. Και ίσως γι' αυτό, κάποιες φορές, οι στόχοι μας φαίνονται λίγοι στο τέλος της ημέρας. Δεν φταίει απαραίτητα ότι δεν τα καταφέραμε. Ίσως απλώς δεν ήταν ποτέ αποκλειστικά θέμα στοχοθεσίας.

Δεν μας αρκεί να πάμε διακοπές. Πιστεύουμε ότι πρέπει οπωσδήποτε να περάσουμε και όμορφα. Δεν μας αρκεί ένα Σαββατοκύριακο. Πρέπει να κάνουμε κάτι μέσα σε αυτό. Δεν μας αρκεί μια έξοδος. Πρέπει να αξίζει.

Και παραδόξως, αυτή ακριβώς η απαίτηση μπορεί να μας απομακρύνει από το βίωμα της χαράς, όχι από την «κατάκτησή» της.

Οι άλλοι περνάνε καλύτερα;

Η στοχοθεσία αυτή μπορεί εύκολα να μας οδηγήσει στο να εξετάζουμε τι κάνουν οι γύρω μας. Οι άλλοι μοιάζουν να περνούν καλύτερα; Και αν ναι, γιατί; Τι κάνουν διαφορετικά από εμάς;

Εδώ μπορεί να εμφανιστεί το FOMO (Fear of Missing Out), το οποίο περιγράφει την ανησυχία ότι οι άλλοι μπορεί να βιώνουν ευχάριστες ή σημαντικές εμπειρίες από τις οποίες εμείς απουσιάζουμε, μαζί με την επιθυμία να παραμένουμε ενήμεροι για το τι κάνουν οι γύρω μας (Przybylski et al., 2013).

Για παράδειγμα, μπορεί κάποιος να βρίσκεται σε διακοπές και παρ' όλα αυτά να αισθανθεί άγχος επειδή οι φίλοι του βγήκαν για καφέ χωρίς εκείνον. Δεν έχει τόση σημασία ότι ο ίδιος βρίσκεται ήδη κάπου όμορφα. Εκείνη τη στιγμή το ερώτημα γίνεται: «Μήπως οι άλλοι περνάνε καλύτερα;».

Αν το γρασίδι φαίνεται συνεχώς πιο πράσινο από την άλλη πλευρά, γίνεται αρκετά δύσκολο να παρατηρήσουμε το γρασίδι στο οποίο ήδη στεκόμαστε.

Και εδώ μπαίνει η σύγκριση. Η έρευνα γύρω από τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης δείχνει ότι οι κοινωνικές συγκρίσεις, ιδιαίτερα όταν στρέφονται προς ανθρώπους που αντιλαμβανόμαστε ότι τα πηγαίνουν καλύτερα από εμάς, μπορούν να συνδέονται με χαμηλότερη υποκειμενική ευεξία (Verduyn et al., 2020).

Έτσι, η σύγκριση μπορεί να στερήσει ακόμη περισσότερο από την εμπειρία μας: μια όμορφη βραδιά μπορεί να αρχίσει να μας φαίνεται μέτρια και μια μέτρια βραδιά μπορεί, στο μυαλό μας, να μετατραπεί σε αποτυχία.

Έλεγχος και καλοπέραση

Δεν είναι κακό, προφανώς, να θέλουμε να περνάμε καλά, ούτε να θέλουμε να είμαστε χαρούμενοι. Το θέμα είναι τι συμβαίνει όταν αρχίζουμε να προσπαθούμε να ελέγξουμε αν πράγματι περνάμε αρκετά καλά.

Πώς μπορεί να μοιάζουν αυτές οι ελεγκτικές κινήσεις;

Μπορεί να είναι κάτι τόσο απλό όσο η συνεχής παρακολούθηση της εμπειρίας μας. Για παράδειγμα, κάποιος μπορεί να είναι για καφέ και να σκέφτεται:

• «Περνάω αρκετά καλά τώρα;»
• «Θα μπορούσα να περνάω καλύτερα;»
• «Άξιζε που ήρθα για καφέ ή θα μπορούσα να είχα κάνει κάτι άλλο;»

Όσο περισσότερο προσπαθούμε να αξιολογήσουμε αν η εμπειρία ανταποκρίνεται στο επίπεδο χαράς που περιμέναμε, τόσο περισσότερο κινδυνεύουμε να γίνουμε παρατηρητές της εμπειρίας μας αντί να τη ζήσουμε.

Η έρευνα των Mauss et al. (2011) είναι σχετική και εδώ: η πολύ μεγάλη σημασία που δίνεται στην επίτευξη της ευτυχίας μπορεί να δημιουργεί ένα υψηλό πρότυπο απέναντι στο οποίο αξιολογείται το πραγματικό μας συναίσθημα, με αποτέλεσμα την απογοήτευση όταν αυτό δεν φτάνει εκεί που περιμέναμε.

Και κάπως έτσι μπορεί να δημιουργηθεί ένας δεύτερος κύκλος δυσφορίας. Δεν είμαστε απλώς απογοητευμένοι επειδή, για παράδειγμα, η συναυλία που περιμέναμε μήνες ήταν τελικά μέτρια. Καταλήγουμε να είμαστε απογοητευμένοι με την ίδια μας την απογοήτευση.

• «Γιατί δεν το απόλαυσα περισσότερο;»
• «Έπρεπε να είμαι πιο χαρούμενος.»
• «Τόσο καιρό το περίμενα και τελικά δεν ένιωσα όπως νόμιζα.»

Η εμπειρία μπορεί να ήταν απλώς μέτρια. Η αξιολόγηση γύρω από αυτήν είναι που μπορεί να την κάνει πολύ βαρύτερη.

Γιατί συμβαίνει αυτό;

Υποβόσκουσες, άκαμπτες πεποιθήσεις γύρω από τον εαυτό μας και τη ζωή, για το πώς θα πρέπει να ζούμε ή για το πώς θα πρέπει να μοιάζει η ζωή μας, μπορούν να συντηρήσουν αυτόν τον φαύλο κύκλο αξιολόγησης.

Αν πιστεύω ότι θα έπρεπε να περάσω καλά στη βόλτα μου και τελικά δεν περάσω τόσο καλά, είναι πιο πιθανό να οδηγηθώ σε συμπεράσματα καταστροφολογίας:

• «Ο χρόνος μου πήγε στράφι.»
• «Ήταν τελείως χάλια.»
• «Χάλασε όλο το Σαββατοκύριακο.»
• «Δεν ξέρω να απολαμβάνω τίποτα.»

Αυτό έχει ποιοτική διαφορά από την προτίμηση: «Θα ήθελα να περάσω καλά».

Από μια REBT οπτική, η διαφορά βρίσκεται ακριβώς στη μετάβαση από την επιθυμία στην απαίτηση. Όταν θα ήθελα να περάσω καλά, μπορώ να απογοητευτώ αν αυτό δεν συμβεί και ταυτόχρονα να προσπαθήσω να αντέξω την απογοήτευσή μου. Όταν πιστεύω ότι πρέπει να περάσω καλά, η ίδια απογοήτευση μπορεί ευκολότερα να γίνει «ανυπόφορη», «απαίσια» ή ένδειξη ότι κάτι δεν πάει καλά με εμένα ή με τη ζωή μου.

Η μετριότητα μιας εμπειρίας, λοιπόν, μπορεί να μετατραπεί από ένα απλό κομμάτι της ζωής σε ένδειξη προσωπικής ή συνολικής αποτυχίας.

Χωράνε και οι μέτριες στιγμές

Είναι σημαντικό να αποδεχτούμε ως άνθρωποι και τα γκρι σημεία της ζωής, όπως τη βαρεμάρα, την απογοήτευση ή ακόμη και την ουδετερότητα.

Δεν χρειάζεται κάθε έξοδος να είναι απίστευτη και κάθε τριήμερο ξεκούραστο για να έχει αξία. Η βαρεμάρα και η απογοήτευση δεν σημαίνουν ότι κάτι πάει λάθος στη ζωή μας. Είναι και αυτά κομμάτια της.

Άλλωστε, η προσπάθεια να αποφεύγουμε συνεχώς δυσάρεστες εσωτερικές εμπειρίες, αυτό που στη βιβλιογραφία περιγράφεται ως experiential avoidance, έχει συνδεθεί με μεγαλύτερες ψυχολογικές δυσκολίες και με λιγότερο ευέλικτους τρόπους αντιμετώπισης των συναισθημάτων μας (Chawla & Ostafin, 2007).

Αυτό δεν σημαίνει ότι χρειάζεται να μας αρέσει η βαρεμάρα ή η απογοήτευση. Σημαίνει ότι μπορούμε να τους επιτρέπουμε να υπάρχουν χωρίς να θεωρούμε ότι πρέπει αμέσως να τις εξαφανίσουμε.

Το ότι «δεν περνάω τέλεια» δεν χρειάζεται να μεταφράζεται σε «περνάω απαίσια». Και κάθε φορά που επιλέγουμε να αντιμετωπίζουμε μια μέτρια εμπειρία σαν συνολική αποτυχία, ενισχύουμε περισσότερο αυτόν τον κύκλο.

Τι μπορεί να βοηθήσει;

Να διαχωρίζουμε την απαίτηση από την προτίμηση
Επειδή θέλω να περνάω όμορφα, δεν σημαίνει ότι πρέπει να περνάω όμορφα κάθε φορά. Είναι περισσότερο στο χέρι μου να προσπαθήσω να διαχειριστώ και να αντέξω την απογοήτευσή μου, παρά να ελέγξω τη ζωή ώστε να μην απογοητευτώ ποτέ.
Μπορώ να πω: «Θα ήθελα πολύ να περάσω καλά σήμερα, αλλά αν τελικά δεν περάσω όσο καλά περίμενα, θα είναι απογοητευτικό, όχι καταστροφικό».

Να σταματήσουμε τη συνεχή αξιολόγηση της εμπειρίας
Δεν χρειάζεται να βαθμολογούμε την εμπειρία μας όσο τη ζούμε.
Όταν αναγνωρίζουμε ότι αρχίζουμε να αναρωτιόμαστε συνέχεια αν «περνάμε αρκετά καλά», μπορεί να είναι ωφέλιμο να απομακρυνθούμε από αυτή την αξιολόγηση και να επιστρέψουμε σε αυτό που πραγματικά συμβαίνει εκείνη τη στιγμή.

Όχι «είναι αρκετά ωραίο;», αλλά «τι συμβαίνει τώρα;».

Να παρατηρούμε πότε συγκρίνουμε
Είναι χρήσιμο να αναρωτιόμαστε: θέλω πραγματικά κάτι διαφορετικό ή απλώς είδα τους ανθρώπους γύρω μου να κάνουν διαφορετικές επιλογές από εμένα; Μερικές φορές η σύγκριση μπορεί πράγματι να μας δείξει ότι επιθυμούμε μια αλλαγή. Άλλες φορές, όμως, μπορεί να κινητοποιούμαστε περισσότερο από το άγχος ότι πρέπει να «καλύψουμε όλες τις βάσεις», ώστε να βεβαιωθούμε ότι δεν χάνουμε κάποια καλύτερη εκδοχή της ευτυχίας μας.

Δεν μπορούμε, όμως, να βρισκόμαστε παντού, να επιλέγουμε τα πάντα και να εξασφαλίζουμε ότι κάθε φορά διαλέξαμε την καλύτερη δυνατή εμπειρία.

Να επιτρέπουμε στα συναισθήματα να βιώνονται
Όταν επιτρέπουμε στον εαυτό μας να βιώσει τα συναισθήματα αντί να τα κυνηγά ή να προσπαθεί συνεχώς να τα ελέγξει, δημιουργούμε περισσότερο χώρο για να έρθουν οργανικά και φυσικά.

Η χαρά δεν χρειάζεται να είναι συνεχώς ένα αποτέλεσμα που πρέπει να πετύχουμε. Μπορεί να είναι και κάτι που εμφανίζεται, αλλάζει και φεύγει, όπως όλα τα υπόλοιπα συναισθήματα.

Ίσως τελικά το ζητούμενο να μην είναι να καταφέρουμε να περνάμε καλά συνέχεια, αλλά να μπορούμε να ζούμε και τις πολύ όμορφες, και τις μέτριες, και τις απογοητευτικές στιγμές χωρίς να τις χρησιμοποιούμε κάθε φορά ως μέτρο για το πόσο καλά τα καταφέρνουμε στη ζωή.

Βιβλιογραφία

Chawla, N., & Ostafin, B. (2007). Experiential avoidance as a functional dimensional approach to psychopathology: An empirical review. Journal of Clinical Psychology, 63(9), 871–890. doi.org/10.1002/jclp.20400

Mauss, I. B., Tamir, M., Anderson, C. L., & Savino, N. S. (2011). Can seeking happiness make people unhappy? Paradoxical effects of valuing happiness. Emotion, 11(4), 807–815. doi.org/10.1037/a0022010

Przybylski, A. K., Murayama, K., DeHaan, C. R., & Gladwell, V. (2013). Motivational, emotional, and behavioral correlates of fear of missing out. Computers in Human Behavior, 29(4), 1841–1848. doi.org/10.1016/j.chb.2013.02.014

Verduyn, P., Gugushvili, N., Massar, K., Täht, K., & Kross, E. (2020). Social comparison on social networking sites. Current Opinion in Psychology, 36, 32–37. doi.org/10.1016/j.copsyc.2020.04.002

Συγγραφή - Επιμέλεια Άρθρου

Ιωάννα Δαρβύρη - Ψυχολόγος

Ιωάννα Δαρβύρη: έχει επιβεβαιωθεί από το Therapy

Το προφίλ έχει επαληθευτεί μέσω της πλατφόρμας Therapy Psychology. Τα στοιχεία που εμφανίζονται έχουν επιβεβαιωθεί από το σύστημα.

• Επιβεβαιωμένο επαγγελματικό προφίλ
• Ελεγμένα στοιχεία ταυτότητας
• Επικυρωμένη ειδίκευση

Η θεραπευτική διαδικασία εστιάζει στην καλλιέργεια ενός πιο ανθεκτικού και λειτουργικού τρόπου σκέψης, που βοηθά το άτομο να ανταποκρίνεται με μεγαλύτερη σταθερότητα στις δύσκολες στιγμές.

Εξειδικεύσεις:

Διαταραχές Ύπνου Διαχείριση Θυμού Κατάθλιψη

Δείτε όλα τα άρθρα Κλείστε ραντεβού

THERAPY.PSYCHOLOGY - ΠΛΑΤΦΟΡΜΑ ΨΥΧΟΘΕΡΑΠΕΙΑΣ - Online & Διά ζώσης
Βρες τον Θεραπευτή που είναι κατάλληλος για εσένα | Ξεκίνα εδώ το Θεραπευτικό ταξίδι σου με Δωρεάν 1η συνεδρία.