Οι ηλικίες που οι γονείς παρεξηγούν περισσότερο

Ακρόαση άρθρου......

Πρόσθεσε το Psychology.gr στις προτιμώμενες πηγές σου στη Google
Με αυτό τον τρόπο, θα βλέπεις πρώτος όλα τα νέα άρθρα ψυχολογίας και ψυχικής υγείας που δημοσιεύονται στο PSYCHOLOGY.GR

Υπάρχει μια στιγμή που σχεδόν όλοι οι γονείς θα ζήσουν. Το παιδί τους αλλάζει και εκείνοι δεν καταλαβαίνουν γιατί. Το παιδί που μέχρι πριν λίγο έμοιαζε χαρούμενο και ανοιχτό αρχίζει να απομακρύνεται.

Το νήπιο που “δεν είχε θέμα” αρχίζει ξαφνικά να κάνει εκρήξεις για πράγματα που στους ενήλικες φαίνονται μικρά. Ο έφηβος κλείνεται στο δωμάτιό του και οι γονείς νιώθουν ότι χάνουν την πρόσβαση στο ίδιο τους το παιδί.

Το κοινωνικό αφήγημα ενάντια στη νευρολογική πραγματικότητα

Και κάπου εκεί αρχίζουν οι ερμηνείες. Οι περισσότεροι γονείς στέκονται στην πρώτη σκέψη, που είναι και ένα πολύ κοινωνικό αφήγημα. “Άλλαξε το παιδί.” “Κάτι φταίει.” “Κάποιος το επηρεάζει.” “Το TikTok το έχει κάνει έτσι.” Λες και ένα παιδί ξύπνησε ξαφνικά ένα πρωί και αποφάσισε να αλλάξει προσωπικότητα μόνο και μόνο για να δυσκολέψει τη ζωή των γονιών του.

Μόνο που πολλές φορές δεν αλλάζει πρώτα ο χαρακτήρας του παιδιού. Αλλάζει ο εγκέφαλός του.

Και ίσως αυτό είναι κάτι που ακόμη και σήμερα δεν συζητάμε αρκετά. Οι περισσότεροι ενήλικες μεγαλώσαμε με την ιδέα ότι τα παιδιά είναι απλώς “μικροί άνθρωποι” που χρειάζονται περισσότερη πειθαρχία, περισσότερη καθοδήγηση ή περισσότερα όρια για να “στρώσουν”. Στην πραγματικότητα όμως, ο εγκέφαλος ενός παιδιού αναπτύσσεται σταδιακά και ανομοιόμορφα. Κάθε ηλικία φέρνει διαφορετικές δυνατότητες αλλά και διαφορετικές δυσκολίες. Και πολλές συμπεριφορές που οι ενήλικες χαρακτηρίζουν “δραματικές”, “περίεργες”, “ανώριμες” ή “υπερβολικές” είναι συχνά απόλυτα συμβατές με το αναπτυξιακό στάδιο του εγκεφάλου.

Αυτό φυσικά δεν σημαίνει ότι δεν βάζουμε όρια ή ότι δικαιολογούμε τα πάντα στο όνομα της ανάπτυξης. Σημαίνει όμως ότι όταν καταλαβαίνουμε τι συμβαίνει μέσα στον εγκέφαλο του παιδιού, αλλάζει ο τρόπος που στεκόμαστε απέναντί του. Και αυτό μπορεί να αλλάξει ολόκληρη τη σχέση.

Ηλικίες 2-4: Το πλημμυρισμένο νευρικό σύστημα και η συνρύθμιση

Περίπου από τα δύο έως τα τέσσερα, οι γονείς συχνά νιώθουν ότι ζουν με έναν μικρό άνθρωπο που περνά από το γέλιο στην απόγνωση μέσα σε τριάντα δευτερόλεπτα. Και ναι, κάπως έτσι είναι. Σε αυτή τη φάση ανάπτυξης, οι περιοχές του εγκεφάλου που σχετίζονται με τα έντονα συναισθήματα είναι πολύ πιο ενεργές από τις περιοχές που βοηθούν στην αυτορρύθμιση και στον έλεγχο των παρορμήσεων. Με απλά λόγια, το παιδί μπορεί να νιώθει κάτι τεράστιο χωρίς να έχει ακόμη τη νευρολογική ωριμότητα να το διαχειριστεί μόνο του.

Γι’ αυτό πολλές φορές οι εκρήξεις σε αυτή την ηλικία δεν είναι χειρισμός ούτε “κακομαθημένη συμπεριφορά”. Είναι ένα νευρικό σύστημα που πλημμυρίζει. Και κάπου εδώ αρχίζει και η μεγάλη παρεξήγηση των ενηλίκων. Γιατί οι περισσότεροι βλέπουν μόνο τη συμπεριφορά και όχι τον μηχανισμό πίσω από αυτή. Βλέπουν το παιδί που φωνάζει επειδή κόπηκε “λάθος” η μπανάνα του και σκέφτονται “δεν γίνεται να κλαίει γι’ αυτό”. Μόνο που για τον εγκέφαλο ενός τρίχρονου εκείνη τη στιγμή αυτό το συναίσθημα είναι πραγματικά μεγάλο.

Εκεί μπαίνει και η έννοια της συνρύθμισης, κάτι που τα τελευταία χρόνια ακούμε όλο και περισσότερο αλλά συχνά καταλαβαίνουμε λάθος. Συνρύθμιση δεν σημαίνει να είμαστε ήρεμοι Βούδες όλη μέρα ούτε να μην θυμώνουμε ποτέ. Σημαίνει ότι το παιδί “δανείζεται” προσωρινά το νευρικό μας σύστημα για να μπορέσει να επανέλθει. Όσο πιο μικρό είναι το παιδί, τόσο περισσότερο χρειάζεται να «δανειστεί» το εξωτερικό νευρικό σύστημα μέχρι να αρχίσει σταδιακά να χτίζει τις δικές του δεξιότητες αυτορρύθμισης.

Ηλικίες 5-7: Η αναδυόμενη κοινωνική επίγνωση

Αργότερα, περίπου από τα πέντε έως τα επτά, αρχίζει μια άλλη πολύ ενδιαφέρουσα φάση. Είναι η ηλικία που το παιδί ξεκινά να αντιλαμβάνεται πιο έντονα πώς το βλέπουν οι άλλοι. Το σχολείο παίζει τεράστιο ρόλο εδώ. Η αποδοχή, η σύγκριση, η αίσθηση του “ανήκω” αρχίζουν να αποκτούν πολύ μεγαλύτερο βάρος μέσα στον ψυχισμό του παιδιού. Και κάπου εκεί πολλοί γονείς αρχίζουν να λένε πράγματα όπως “παλιά ήταν πιο χαλαρός”, “τώρα αγχώνεται πιο εύκολα”, “στενοχωριέται με το παραμικρό”.

Και έχουν δίκιο. Γιατί σε αυτή τη φάση ο εγκέφαλος αναπτύσσει πιο σύνθετη κοινωνική επίγνωση. Το παιδί δεν ζει μόνο μέσα στον δικό του κόσμο αλλά αρχίζει να σκέφτεται πώς φαίνεται προς τα έξω. Κάποια παιδιά γίνονται πιο τελειομανή, άλλα πιο ευαίσθητα στην κριτική, άλλα αρχίζουν να αποσύρονται όταν νιώσουν ντροπή ή αποτυχία. Δεν σημαίνει ότι “χάλασαν”. Σημαίνει ότι αρχίζουν να αναπτύσσονται πιο σύνθετα κοινωνικά και συναισθηματικά δίκτυα μέσα στον εγκέφαλο.

Ηλικίες 8-10: Το νευρωνικό «κλάδεμα» και η εσωτερική αναδιοργάνωση

Και μετά έρχεται μια ηλικία που προσωπικά θεωρώ από τις πιο παρεξηγημένες απ’ όλες. Η ηλικία περίπου από οκτώ έως δέκα ετών. Εκεί συμβαίνει κάτι πολύ ενδιαφέρον αλλά και αρκετά δύσκολο για πολλούς γονείς. Το παιδί αρχίζει να αποκτά πιο βαθιά σκέψη και πιο σύνθετο εσωτερικό κόσμο. Παράλληλα, ο εγκέφαλος περνά μια μεγάλη διαδικασία αναδιοργάνωσης. Οι νευρικές συνδέσεις που δεν χρησιμοποιούνται συχνά αρχίζουν σταδιακά να “κλαδεύονται”, ενώ ενισχύονται εκείνες που χρησιμοποιούνται περισσότερο. Η διαδικασία αυτή, γνωστή ως synaptic pruning, είναι απολύτως φυσιολογική και απαραίτητη για την ανάπτυξη.

Μόνο που εξωτερικά πολλές φορές δεν μοιάζει καθόλου “ωραία”. Κάποια παιδιά σε αυτή την ηλικία μοιάζουν πιο εσωστρεφή, πιο αφηρημένα ή πιο κουρασμένα. Άλλα αντιδρούν πιο έντονα, βαριούνται εύκολα ή απομακρύνονται περισσότερο από τους γονείς τους. Και φυσικά εκεί ξεκινούν ξανά οι ερμηνείες των ενηλίκων. “Τεμπελιάζει.” “Έχει αλλάξει.” “Κάτι δεν πάει καλά.” Στην πραγματικότητα όμως πολλές φορές βλέπουμε έναν εγκέφαλο που προσπαθεί να αναδιοργανωθεί ενώ ταυτόχρονα το παιδί αρχίζει να σκέφτεται πιο βαθιά τον εαυτό του, τους άλλους και τον κόσμο γύρω του.

Εφηβεία: Η αναπτυξιακή διαδικασία του αποχωρισμού

Και ύστερα έρχεται η εφηβεία. Η φάση που ίσως φοβίζει περισσότερο τους γονείς γιατί μοιάζει σαν το παιδί να απομακρύνεται ακριβώς τη στιγμή που οι ίδιοι θέλουν περισσότερο να το προστατεύσουν. Μόνο που η εφηβεία δεν είναι “χαλασμένη σχέση”. Είναι αναπτυξιακή διαδικασία αποχωρισμού. Ο εγκέφαλος του εφήβου περνά μια τεράστια αναδιοργάνωση. Τα συναισθήματα γίνονται πιο έντονα, η ανάγκη για αυτονομία μεγαλώνει και η αποδοχή από τους συνομηλίκους αποκτά πολύ μεγαλύτερη σημασία.

Αυτό φυσικά δεν σημαίνει ότι οι έφηβοι δεν χρειάζονται όρια. Τα χρειάζονται ίσως περισσότερο από ποτέ. Απλώς τα χρειάζονται διαφορετικά. Όχι μόνο σαν έλεγχο αλλά και σαν σταθερότητα. Σαν έναν ενήλικα που μπορεί να αντέξει την απομάκρυνση χωρίς να καταρρεύσει ή να εισβάλει πανικόβλητος σε κάθε αλλαγή συμπεριφοράς.

Η μεγάλη αλλαγή στην οπτική μας

Ίσως τελικά αυτό να είναι κάτι που χρειάζεται να θυμόμαστε περισσότερο σήμερα. Δεν μεγαλώνουμε μικρούς ενήλικες. Μεγαλώνουμε αναπτυσσόμενους εγκεφάλους και νευρικά συστήματα μέσα σε έναν κόσμο που συχνά ζητά από τα παιδιά πολύ περισσότερα από όσα πραγματικά μπορούν να διαχειριστούν σε κάθε ηλικία.

Και ίσως πολλές φορές η πιο σημαντική αλλαγή να ξεκινά όταν σταματάμε να ρωτάμε “πώς θα σταματήσει αυτή η συμπεριφορά” και αρχίζουμε να αναρωτιόμαστε “τι προσπαθεί να μου δείξει αυτός ο αναπτυσσόμενος εγκέφαλος μέσα από αυτή”.

Βιβλιογραφία

Siegel, D. J. (2012). The Developing Mind: How Relationships and the Brain Interact to Shape Who We Are.

Shonkoff, J. P., & Phillips, D. A. (2000). From Neurons to Neighborhoods: The Science of Early Childhood Development. National Academies Press.

Porges, S. W. (2022). Polyvagal Theory: A Science of Safety. Frontiers in Integrative Neuroscience.

Casey, B. J., Jones, R. M., & Hare, T. A. (2008). The Adolescent Brain. Annals of the New York Academy of Sciences.

Bowlby, J. (1988). A Secure Base: Parent Child Attachment and Healthy Human Development.

Immordino Yang, M. H. (2016). Emotions, Learning, and the Brain.

Haidt, J. (2024). The Anxious Generation

Συγγραφή - Επιμέλεια Άρθρου

Μάγκη Πούπλη - Σύμβουλος Ψυχικής Υγείας

Μάγκη Πούπλη: έχει επιβεβαιωθεί από το Therapy

Το προφίλ έχει επαληθευτεί μέσω της πλατφόρμας Therapy Psychology. Τα στοιχεία που εμφανίζονται έχουν επιβεβαιωθεί από το σύστημα.

• Επιβεβαιωμένο επαγγελματικό προφίλ
• Ελεγμένα στοιχεία ταυτότητας
• Επικυρωμένη ειδίκευση

Δεν χρειάζεται να έχετε όλες τις απαντήσεις για να είστε ένας καλός γονιός. Αν ψάχνετε έναν χώρο κατανόησης, υποστήριξης και ουσιαστικής σύνδεσης, θα χαρώ να γνωριστούμε.

Εξειδικεύσεις:

Διαχείριση Άγχους - Φοβιών Διαζύγιο Διαταραχές Ύπνου Διαταραχές συμπεριφοράς

4 χρόνια εμπειρίας

Δείτε όλα τα άρθρα Κλείστε ραντεβού

THERAPY.PSYCHOLOGY - ΠΛΑΤΦΟΡΜΑ ONLINE ΨΥΧΟΘΕΡΑΠΕΙΑΣ
Μια ολοκληρωμένη εμπειρία σύνδεσης Ειδικών Ψυχικής Υγείας και Θεραπευόμενων | Ξεκίνα εδώ το Θεραπευτικό ταξίδι σου...