Γιατί η προσαρμοστικότητα είναι το κλειδί στη σύγχρονη γονεϊκότητα

Ακρόαση άρθρου......

Πρόσθεσε το Psychology.gr στις προτιμώμενες πηγές σου στη Google
Με αυτό τον τρόπο, θα βλέπεις περισσότερα νέα άρθρα ψυχολογίας και ψυχικής υγείας που δημοσιεύονται στο PSYCHOLOGY.GR

Η γονεϊκότητα απαιτεί συνεχή προσαρμογή. Πώς η ανάπτυξη του εγκεφάλου και του νευρικού συστήματος επηρεάζει τη συμπεριφορά των παιδιών και τι χρειάζεται να αλλάζει σε κάθε ηλικία. Υπάρχει μια στιγμή που σχεδόν όλοι οι γονείς βιώνουν. Κοιτάζουν το παιδί τους και σκέφτονται: «Τι έγινε τώρα;»

Το παιδί που μέχρι χθες συνεργαζόταν, σήμερα αντιδρά.
Το παιδί που μιλούσε ανοιχτά, τώρα αποσύρεται.
Το παιδί που χρειαζόταν καθοδήγηση, τώρα ζητά αυτονομία.

Συχνά αυτό εκλαμβάνεται ως πρόβλημα συμπεριφοράς. Στην πραγματικότητα, είναι ένδειξη ανάπτυξης.

Η ανάπτυξη του εγκεφάλου και η μεταβαλλόμενη συμπεριφορά

Η παιδική ανάπτυξη δεν είναι γραμμική, αλλά δυναμική. Κατά τη διάρκειά της, ο εγκέφαλος υφίσταται σημαντικές αλλαγές, όπως η συναπτική αναδιοργάνωση (synaptic pruning), όπου ενισχύονται τα νευρωνικά κυκλώματα που χρησιμοποιούνται περισσότερο και αποδυναμώνονται όσα δεν ενεργοποιούνται συχνά (Shonkoff & Phillips, 2000).

Παράλληλα, ο προμετωπιαίος φλοιός υπεύθυνος για την αυτορρύθμιση, τον έλεγχο των παρορμήσεων και τη λήψη αποφάσεων ωριμάζει σταδιακά και συνεχίζει να αναπτύσσεται μέχρι την πρώιμη ενήλικη ζωή (Casey, Tottenham & Fossella, 2002).

Αντίθετα, τα συναισθηματικά κέντρα του εγκεφάλου ενεργοποιούνται πιο άμεσα και έντονα. Αυτό σημαίνει ότι το παιδί συχνά βιώνει συναισθήματα που δεν μπορεί ακόμη να διαχειριστεί αποτελεσματικά.

Η συμπεριφορά, επομένως, δεν αποτελεί απλώς επιλογή. Είναι αντανάκλαση της νευροβιολογικής κατάστασης.

Το νευρικό σύστημα ως βάση της αντίδρασης

Η λειτουργία του αυτόνομου νευρικού συστήματος παίζει καθοριστικό ρόλο στον τρόπο που το παιδί αντιδρά στο περιβάλλον. Σύμφωνα με τη θεωρία του πολυπνευμονογαστρικού νεύρου (Polyvagal Theory), το άτομο εναλλάσσεται μεταξύ καταστάσεων ενεργοποίησης και ρύθμισης, ανάλογα με το αίσθημα ασφάλειας (Porges, 2011).

Όταν το παιδί βρίσκεται σε κατάσταση έντασης (fight/flight) ή αποσύνδεσης (freeze), η πρόσβαση στη λογική σκέψη περιορίζεται. Σε αυτές τις στιγμές, η συμπεριφορά δεν είναι αποτέλεσμα συνειδητής επιλογής, αλλά αντίδραση του νευρικού συστήματος.

Αυτό εξηγεί γιατί οι λογικές εξηγήσεις ή οι οδηγίες συχνά δεν έχουν αποτέλεσμα όταν το παιδί είναι ήδη συναισθηματικά ενεργοποιημένο.

Η πρόκληση της προσαρμοστικότητας για τον γονέα

Σε αυτό το πλαίσιο, η γονεϊκότητα δεν μπορεί να βασίζεται σε σταθερές στρατηγικές ή σε μία “σωστή μέθοδο” που εφαρμόζεται σε όλες τις φάσεις.

Αυτό που λειτουργεί σε μια ηλικία μπορεί να μην είναι αποτελεσματικό σε μια άλλη. Η καθοδήγηση και η εξωτερική ρύθμιση που είναι απαραίτητες στα πρώτα χρόνια ζωής, σταδιακά δίνουν τη θέση τους στην ανάγκη για αυτονομία, εξερεύνηση και προσωπικό χώρο. Το παιδί δεν αλλάζει τυχαία αλλάζει επειδή αλλάζει ο εγκέφαλος και το νευρικό του σύστημα.

Κάθε νέα φάση ανάπτυξης φέρνει διαφορετικές δυνατότητες, αλλά και διαφορετικές δυσκολίες στη ρύθμιση. Αυτό σημαίνει ότι η ίδια συμπεριφορά μπορεί να έχει διαφορετική αιτία, ανάλογα με την ηλικία και την εσωτερική κατάσταση του παιδιού.

Η πρόκληση για τον γονέα, επομένως, δεν είναι να “βρει τη σωστή απάντηση” και να την επαναλαμβάνει, αλλά να μπορεί να παρατηρεί, να προσαρμόζεται και να επαναπροσδιορίζει τη στάση του με βάση τη φάση στην οποία βρίσκεται το παιδί.

Όταν αυτή η προσαρμογή δεν συμβαίνει, συχνά δημιουργείται ένταση στη σχέση. Όχι επειδή το παιδί “αντιδρά περισσότερο”, αλλά επειδή η προσέγγιση του ενήλικα δεν ευθυγραμμίζεται πλέον με τις αναπτυξιακές του ανάγκες.

Και τότε, αυτό που βιώνεται ως δύσκολη συμπεριφορά είναι στην πραγματικότητα ένα μήνυμα: ότι το παιδί έχει ήδη προχωρήσει στην επόμενη φάση και ζητά έναν ενήλικα που να μπορεί να το ακολουθήσει.

Σύνδεση και ρύθμιση

Η έννοια της σύνδεσης είναι κεντρική στη σχέση γονέα-παιδιού. Ωστόσο, η σύνδεση δεν είναι στατική.

Η διαπροσωπική νευροβιολογία δείχνει ότι οι σχέσεις επηρεάζουν άμεσα την ανάπτυξη του εγκεφάλου και τη συναισθηματική ρύθμιση (Siegel, 2012). Μέσα από τη διαδικασία της συν-ρύθμισης (co-regulation), το παιδί μαθαίνει σταδιακά να διαχειρίζεται τα συναισθήματά του. Αυτό σημαίνει ότι η ικανότητα του ενήλικα να παραμένει σχετικά ρυθμισμένος σε στιγμές έντασης επηρεάζει άμεσα τη συμπεριφορά του παιδιού. Η ρύθμιση, επομένως, δεν διδάσκεται μόνο με λόγια. Μεταδίδεται μέσα από τη σχέση.

Από τον έλεγχο στην κατανόηση

Η παραδοσιακή προσέγγιση στη γονεϊκότητα εστιάζει στον έλεγχο της συμπεριφοράς. Ωστόσο, η σύγχρονη επιστημονική γνώση μετατοπίζει την έμφαση προς την κατανόηση των συνθηκών που τη δημιουργούν.

Αντί να αναρωτιόμαστε «πώς θα σταματήσει αυτή η συμπεριφορά», είναι πιο χρήσιμο να εξετάσουμε:

• Σε ποια φάση ανάπτυξης βρίσκεται το παιδί
• Ποια είναι η κατάσταση του νευρικού του συστήματος
• Πώς επηρεάζεται από το περιβάλλον και τις σχέσεις του

Αυτή η αλλαγή οπτικής δεν μειώνει τη σημασία των ορίων. Αντίθετα, τα καθιστά πιο αποτελεσματικά.

Η προσαρμοστικότητα αποτελεί βασική δεξιότητα στη σύγχρονη γονεϊκότητα

Καθώς το παιδί εξελίσσεται, η ικανότητα του γονέα να αναπροσαρμόζει την προσέγγισή του γίνεται καθοριστική όχι μόνο για τη διαχείριση της καθημερινότητας, αλλά κυρίως για τη διατήρηση της σύνδεσης.

Γιατί η σύνδεση δεν χτίζεται μία φορά και μένει. Διαμορφώνεται ξανά και ξανά, σε κάθε φάση ανάπτυξης. Κάθε ηλικία είναι πράγματι μια νέα “πίστα”. Με νέες ανάγκες. Νέες δυνατότητες. Με ένα νευρικό σύστημα που συνεχώς επαναπροσδιορίζεται και αυτό δεν αφορά μόνο το παιδί. Αφορά εξίσου και τον ενήλικα.

Γιατί κάθε αλλαγή του παιδιού καλεί και τον γονέα να μετακινηθεί από το γνώριμο, στο άγνωστο. Από την ασφάλεια του “ξέρω τι κάνω”, στην ανάγκη να ξαναδεί, να ξανασκεφτεί, να ξαναπροσεγγίσει. Σε αυτή τη διαδικασία, η πρόκληση δεν είναι να έχουμε πάντα τον έλεγχο.

Είναι να μπορούμε να παραμένουμε σε επαφή με το παιδί και με τον εαυτό μας. Γιατί τελικά, δεν αλλάζουμε τη συμπεριφορά όταν ελέγχουμε το παιδί. Την αλλάζουμε όταν καταλαβαίνουμε τι τη δημιουργεί.

Βιβλιογραφία

Casey, B. J., Tottenham, N., & Fossella, J. (2002). Clinical, imaging, lesion, and genetic approaches toward a model of cognitive control. Developmental Psychobiology

Porges, S. W. (2011). The Polyvagal Theory

Shonkoff, J. P., & Phillips, D. A. (2000). From Neurons to Neighborhoods

Siegel, D. J. (2012). The Developing Mind

Συγγραφή - Επιμέλεια Άρθρου

Μάγκη Πούπλη - Σύμβουλος Ψυχικής Υγείας

Μάγκη Πούπλη: έχει επιβεβαιωθεί από το Therapy

Το προφίλ έχει επαληθευτεί μέσω της πλατφόρμας Therapy Psychology. Τα στοιχεία που εμφανίζονται έχουν επιβεβαιωθεί από το σύστημα.

• Επιβεβαιωμένο επαγγελματικό προφίλ
• Ελεγμένα στοιχεία ταυτότητας
• Επικυρωμένη ειδίκευση

Δεν χρειάζεται να έχετε όλες τις απαντήσεις για να είστε ένας καλός γονιός. Αν ψάχνετε έναν χώρο κατανόησης, υποστήριξης και ουσιαστικής σύνδεσης, θα χαρώ να γνωριστούμε.

Εξειδικεύσεις:

Διαχείριση Άγχους - Φοβιών Διαζύγιο Διαταραχές Ύπνου

4 χρόνια εμπειρίας

Δείτε όλα τα άρθρα Κλείστε ραντεβού

THERAPY.PSYCHOLOGY - ΠΛΑΤΦΟΡΜΑ ONLINE ΨΥΧΟΘΕΡΑΠΕΙΑΣ
Μια ολοκληρωμένη εμπειρία σύνδεσης Ειδικών Ψυχικής Υγείας και Θεραπευόμενων | Ξεκίνα εδώ το Θεραπευτικό ταξίδι σου...