Το βλέμμα στο σώμα μας δεν ξεκινά το καλοκαίρι

Ακρόαση άρθρου......

Πρόσθεσε το Psychology.gr στις προτιμώμενες πηγές σου στη Google
Με αυτό τον τρόπο, θα βλέπεις περισσότερα νέα άρθρα ψυχολογίας και ψυχικής υγείας που δημοσιεύονται στο PSYCHOLOGY.GR

Περιγραφή: Η αυξημένη έκθεση του σώματος κατά τους θερινούς μήνες συχνά ενεργοποιεί βαθύτερους τρόπους με τους οποίους έχουμε μάθει να αντιλαμβανόμαστε τον εαυτό μας. Μια συστημική και ψυχοδυναμική προσέγγιση στην εικόνα σώματος, την αυτοκριτική και το εσωτερικευμένο βλέμμα. 

Το καλοκαίρι έχουμε την αίσθηση ότι ξαφνικά αρχίζουμε να ασχολούμαστε περισσότερο με το σώμα μας. Οι συζητήσεις γύρω από τη διατροφή, την άσκηση και την εικόνα σώματος γίνονται πιο έντονες, ενώ η μεγαλύτερη έκθεση του σώματος συχνά συνοδεύεται από μεγαλύτερη αμηχανία ή αυστηρότητα απέναντι στον εαυτό μας. Ίσως, όμως, το ουσιαστικό ερώτημα να μην είναι γιατί το καλοκαίρι κοιτάζουμε περισσότερο το σώμα μας, αλλά γιατί τον υπόλοιπο χρόνο μπορούμε τόσο εύκολα να ξεχνάμε ότι βρισκόμαστε μέσα σε αυτό.

Στην καθημερινότητα, οι περισσότεροι από εμάς ζούμε κυρίως μέσα από το μυαλό μας. Σκεφτόμαστε, οργανώνουμε, εργαζόμαστε, λύνουμε προβλήματα και ανταποκρινόμαστε στις υποχρεώσεις μας. Το σώμα γίνεται συχνά το μέσο που μας μεταφέρει από τη μία δραστηριότητα στην άλλη, χωρίς να του δίνουμε ιδιαίτερη προσοχή, εκτός αν πονέσει, κουραστεί ή αρρωστήσει. Δεν είναι τυχαίο ότι πολλοί άνθρωποι αντιλαμβάνονται πόσο εξαντλημένοι είναι μόνο όταν σταματήσουν ή πόση ένταση κουβαλούν μόνο όταν κάποιος τους ζητήσει να πάρουν μια βαθιά ανάσα.

Το καλοκαίρι, όμως, αυτή η απόσταση μικραίνει.
Η ζέστη, τα πιο ελαφριά ρούχα, η επαφή με τη θάλασσα, ο ήλιος πάνω στο δέρμα και οι πιο αργοί ρυθμοί της καθημερινότητας μάς φέρνουν πιο κοντά στη σωματική μας εμπειρία. Είναι σαν το σώμα να ζητά ξανά χώρο στην προσοχή μας. Για κάποιους αυτή η επαφή είναι ανακουφιστική. Για άλλους, όμως, μπορεί να είναι απρόσμενα δύσκολη. 

Και ίσως αυτό να συμβαίνει γιατί η σχέση μας με το σώμα δεν είναι ποτέ μόνο βιολογική. Είναι βαθιά ψυχική και σχεσιακή.

Το σώμα είναι ο πρώτος τρόπος με τον οποίο υπάρχουμε στον κόσμο και ερχόμαστε σε επαφή με τους άλλους. Μέσα από αυτό βιώνουμε την ασφάλεια, τη φροντίδα, την απόρριψη, την εγγύτητα και την απειλή. Δεν είναι απλώς ένα σύνολο οργάνων ή μια εικόνα στον καθρέφτη. Είναι ο τρόπος με τον οποίο κατοικούμε τον εαυτό μας και σχετιζόμαστε με τον κόσμο γύρω μας. 

Συχνά πιστεύουμε ότι δυσκολευόμαστε με το σώμα μας επειδή δεν ανταποκρίνεται σε κάποια πρότυπα εμφάνισης. Ωστόσο, πολλές φορές η δυσκολία αφορά κάτι βαθύτερο. Αφορά τη σχέση που έχουμε αναπτύξει μαζί του. Πόσο εύκολα μπορούμε να το ακούσουμε όταν κουράζεται; Να αναγνωρίσουμε τις ανάγκες του χωρίς ενοχή; Να παραμείνουμε σε επαφή με όσα αισθάνεται χωρίς να προσπαθούμε αμέσως να τα ελέγξουμε ή να τα απομακρύνουμε; 

Η συστημική οπτική: η σχέση με το σώμα γεννιέται μέσα στις σχέσεις 

Από τη συστημική σκοπιά, η σχέση που έχουμε με το σώμα μας δεν αποτελεί αποκλειστικά προσωπική υπόθεση. Δεν διαμορφώνεται απομονωμένα, ούτε ξεκινά όταν αρχίζουμε να κοιταζόμαστε στον καθρέφτη. Αναπτύσσεται πολύ νωρίτερα, μέσα στις πρώτες μας σχέσεις και στο οικογενειακό περιβάλλον στο οποίο μεγαλώνουμε. 

Από τα πρώτα χρόνια της ζωής μας μαθαίνουμε όχι μόνο πώς να σχετιζόμαστε με τους άλλους, αλλά και πώς να σχετιζόμαστε με το ίδιο μας το σώμα. Ο τρόπος που οι γονείς ανταποκρίνονται στις ανάγκες μας, που μιλούν για την εμφάνιση, που εκφράζουν ή περιορίζουν τα συναισθήματά τους, ακόμη και ο τρόπος που φροντίζουν το δικό τους σώμα, λειτουργούν ως σιωπηλά μηνύματα που σταδιακά εσωτερικεύουμε. 

Σε ορισμένες οικογένειες το σώμα συνδέεται με τη φροντίδα και την αποδοχή. Σε άλλες, η αξία του φαίνεται να εξαρτάται από την εμφάνιση, την απόδοση ή τον έλεγχο. Μπορεί να μεγαλώσουμε ακούγοντας συχνά σχόλια για το βάρος, την εξωτερική εικόνα ή το τι «επιτρέπεται» να δείχνει ένα σώμα. Άλλοτε τα μηνύματα είναι άμεσα και άλλοτε τόσο διακριτικά, ώστε δύσκολα τα αναγνωρίζουμε ως μέρος της προσωπικής μας ιστορίας. 

Παράλληλα, η οικογένεια δεν υπάρχει έξω από την κοινωνία. Τα πολιτισμικά πρότυπα, οι αντιλήψεις γύρω από την ομορφιά, το φύλο και την ηλικία, αλλά και οι εικόνες που προβάλλονται καθημερινά από τα μέσα ενημέρωσης και τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, διαμορφώνουν ένα πλαίσιο μέσα στο οποίο μαθαίνουμε να κοιτάζουμε τον εαυτό μας. Έτσι, πολλές φορές, η προσοχή μας μετατοπίζεται από το πώς νιώθει το σώμα μας στο πώς φαίνεται στους άλλους. 

Με τον καιρό, αυτή η ματιά γίνεται τόσο οικεία ώστε μοιάζει να είναι αποκλειστικά δική μας. Κι όμως, συχνά αποτελεί το αποτέλεσμα πολλών σχέσεων, εμπειριών και κοινωνικών αφηγήσεων που έχουμε εσωτερικεύσει χωρίς να το αντιληφθούμε. Από αυτή την οπτική, το σώμα δεν είναι απλώς ένας βιολογικός οργανισμός· είναι ένας χώρος όπου συναντιούνται η προσωπική μας ιστορία, οι οικογενειακές εμπειρίες και τα κοινωνικά μηνύματα που έχουμε δεχθεί. 

Η ψυχαναλυτική προσέγγιση: όταν το σώμα γίνεται μέρος του εσωτερικού μας κόσμου 

Αν η συστημική προσέγγιση μας βοηθά να κατανοήσουμε πώς η σχέση με το σώμα διαμορφώνεται μέσα στις σχέσεις, η ψυχαναλυτική σκέψη στρέφει το ενδιαφέρον της στον τρόπο με τον οποίο αυτές οι εμπειρίες εσωτερικεύονται και γίνονται μέρος του εσωτερικού μας κόσμου. 

Οι πρώτες σχέσεις φροντίδας δεν διαμορφώνουν μόνο την εικόνα που έχουμε για τους άλλους, αλλά και τον τρόπο με τον οποίο βιώνουμε το ίδιο μας το σώμα. Μέσα από το άγγιγμα, τη συναισθηματική ανταπόκριση, την αίσθηση ασφάλειας και την κάλυψη των αναγκών μας, το σώμα γίνεται σταδιακά ένας τόπος στον οποίο μπορούμε να αισθανόμαστε οικεία. 

Όταν αυτή η εμπειρία είναι αρκετά ασφαλής, μαθαίνουμε να αναγνωρίζουμε τις ανάγκες μας, να εμπιστευόμαστε τα σήματα του σώματός μας και να το αντιμετωπίζουμε ως έναν πολύτιμο σύμμαχο. Όταν όμως οι πρώιμες εμπειρίες συνοδεύονται από έντονο στρες, παραμέληση, απόρριψη ή άλλες εμπειρίες που υπερβαίνουν τις δυνατότητες επεξεργασίας του ατόμου, αυτή η σχέση μπορεί να διαταραχθεί. 

Τότε, η απόσταση από το σώμα δεν αποτελεί απαραίτητα επιλογή. Μπορεί να είναι ένας τρόπος προσαρμογής, μια προσπάθεια του ψυχισμού να προστατευτεί από συναισθήματα και εμπειρίες που κάποτε ήταν πολύ δύσκολο να αντέξει. 

Όταν η απόσταση από το σώμα γίνεται τρόπος προστασίας

Για πολλούς ανθρώπους, η επαφή με το σώμα δεν είναι αυτονόητη. Δεν αφορά μόνο την εμφάνιση ή την εικόνα στον καθρέφτη, αλλά την ίδια την εμπειρία του να αισθάνονται παρόντες μέσα στο σώμα τους. Η δυσκολία να αναγνωρίσουν την κούραση, την πείνα, την ανάγκη για ξεκούραση ή ακόμη και τα συναισθήματά τους, συχνά δεν αποτελεί ένδειξη αδιαφορίας απέναντι στον εαυτό τους. Μπορεί να είναι αποτέλεσμα μιας σχέσης με το σώμα που διαμορφώθηκε μέσα από εμπειρίες όπου η ασφάλεια, η φροντίδα ή η συναισθηματική ανταπόκριση δεν ήταν δεδομένες. 

Οι δύσκολες ή τραυματικές εμπειρίες δεν αφήνουν το αποτύπωμά τους μόνο στις αναμνήσεις μας. Επηρεάζουν και τον τρόπο με τον οποίο βιώνουμε το σώμα μας και λειτουργεί το νευρικό μας σύστημα. Όταν ένας άνθρωπος εκτίθεται σε καταστάσεις που υπερβαίνουν τις δυνατότητές του να τις επεξεργαστεί, ο οργανισμός αναπτύσσει τρόπους προσαρμογής με στόχο την προστασία και την επιβίωση. Κάποιες φορές παραμένει σε διαρκή εγρήγορση, σαν να βρίσκεται συνεχώς σε κατάσταση συναγερμού. Άλλες φορές, απομακρύνεται από τις σωματικές αισθήσεις, σαν να «χαμηλώνει την ένταση» όσων βιώνει, ώστε να μπορέσει να αντέξει. 

Έτσι, η αποσύνδεση από το σώμα δεν είναι αδυναμία ούτε συνειδητή επιλογή. Είναι συχνά ένας μηχανισμός προστασίας που κάποτε υπήρξε απαραίτητος. Το σώμα δεν σταματά να αισθάνεται· είναι η επαφή μαζί του που περιορίζεται. Μπορεί κάποιος να αγνοεί για χρόνια την εξάντληση, την ένταση ή ακόμη και τις βασικές του ανάγκες, όχι επειδή δεν υπάρχουν, αλλά επειδή κάποτε αυτή η απόσταση τον βοήθησε να επιβιώσει. 

Ίσως γι' αυτό το καλοκαίρι να ενεργοποιεί, σε ορισμένους ανθρώπους, κάτι πολύ βαθύτερο από την ανησυχία για την εμφάνιση. Η μεγαλύτερη επαφή με το σώμα μπορεί να φέρει στην επιφάνεια μια αίσθηση αμηχανίας, ευαλωτότητας ή δυσφορίας που δεν συνδέεται μόνο με το πώς δείχνουμε, αλλά με το πόσο ασφαλείς αισθανόμαστε να κατοικούμε το ίδιο μας το σώμα. 

Το καλοκαίρι ως ευκαιρία επανασύνδεσης

Ίσως, λοιπόν, το καλοκαίρι να μην αποτελεί μια δοκιμασία για το σώμα μας, αλλά μια ευκαιρία να παρατηρήσουμε τη σχέση που έχουμε μαζί του. Όχι για να την κρίνουμε, αλλά για να την κατανοήσουμε. 

Η μεγαλύτερη επαφή με το σώμα μπορεί να φέρει στην επιφάνεια δυσφορία, αμηχανία ή έντονη αυτοκριτική. Αντί όμως να προσπαθήσουμε να διώξουμε αυτά τα συναισθήματα ή να τα καλύψουμε, ίσως αξίζει να σταθούμε για λίγο με περιέργεια απέναντί τους. Να αναρωτηθούμε τι προσπαθούν να μας δείξουν. Πότε άρχισε αυτή η απόσταση από το σώμα; Ποιες εμπειρίες και ποιες σχέσεις διαμόρφωσαν τον τρόπο με τον οποίο στεκόμαστε σήμερα απέναντί του; 

Η επανασύνδεση με το σώμα δεν σημαίνει ότι θα πάψουμε να έχουμε ανασφάλειες ή ότι θα αγαπάμε κάθε στιγμή την εικόνα μας. Σημαίνει, όμως, να αρχίσουμε να το αντιμετωπίζουμε όχι ως ένα αντικείμενο προς διαρκή αξιολόγηση, αλλά ως ένα ζωντανό μέρος του εαυτού μας. Ένα σώμα που κουβαλά την ιστορία μας, μας προειδοποιεί όταν εξαντλούμαστε, μας δείχνει τα όριά μας και μας επιτρέπει να υπάρχουμε σε σχέση με τους άλλους και με τον κόσμο. 

Το σώμα μας κουβαλά την ιστορία μας. Θυμάται στιγμές χαράς, ξεκούρασης και σύνδεσης, αλλά και περιόδους φόβου, απώλειας και προσπάθειας να αντέξουμε. Δεν χρειάζεται να θυμόμαστε συνειδητά κάθε εμπειρία για να έχει αφήσει το αποτύπωμά της στον τρόπο που σχετιζόμαστε μαζί του σήμερα. 

Ίσως, λοιπόν, αυτό το καλοκαίρι να μην είναι άλλη μία ευκαιρία να αλλάξουμε το σώμα μας, αλλά να αλλάξουμε το βλέμμα μας απέναντί του. Να το κοιτάξουμε με περισσότερη περιέργεια και λιγότερη κριτική. Με περισσότερη κατανόηση και λιγότερες απαιτήσεις. 

Γιατί η ουσιαστική φροντίδα δεν ξεκινά όταν το σώμα γίνει αυτό που θα θέλαμε. Ξεκινά όταν αναγνωρίζουμε ότι υπήρξε πάντα εκεί, μας προστάτευσε, μας στήριξε, άντεξε μαζί μας τις δυσκολίες και συνέχισε να μας κρατά στη ζωή. 

Βιβλιογραφία 

Bowlby, J. (1988). A secure base: Parent-child attachment and healthy human development. Basic Books. 

Minuchin, S. (1974). Families and family therapy. Harvard University Press. 

Ogden, P., Minton, K., & Pain, C. (2006). Trauma and the body: A sensorimotor approach to psychotherapy. W. W. Norton. 

Schore, A. N. (2003). Affect regulation and the repair of the self. W. W. Norton. 

Siegel, D. J. (2012). The developing mind (2nd ed.). Guilford Press. 

van der Kolk, B. A. (2014). The body keeps the score: Brain, mind, and body in the healing of trauma. Viking. 

Yalom, I. D., & Leszcz, M. (2020). The theory and practice of group psychotherapy (6th ed.). Basic Books.

Συγγραφή - Επιμέλεια Άρθρου

Αγγελική Αγγελή - Ψυχολόγος

Αγγελική Αγγελή: έχει επιβεβαιωθεί από το Psychology

Οι πληροφορίες που αναφέρονται στον επαγγελματικό κατάλογο ειδικών παρέχονται από τους ίδιους τους ειδικούς, κατά την εγγραφή τους στο σύστημα. Όταν βλέπετε την ένδειξη «έχει επιβεβαιωθεί από το Psychology”, σημαίνει ότι το Psychology έχει ελέγξει, με email, τηλεφωνικά ή/και με λήψη των σχετικών εγγράφων, τα ακόλουθα στοιχεία:

• Ότι ο ειδικός είναι υπαρκτό πρόσωπο.
• Ότι τα πτυχία οι τίτλοι και οι εξειδικεύσεις που αναφέρει είναι αληθινά.
• Ότι οι πληροφορίες που αναφέρει ισχύουν.

Ψυχολόγος - Συστημική Ψυχοθεραπεύτρια στο Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών, με ειδίκευση στην Αφηγηματική Συνεργατική και Διαλογική Προσέγγιση. 

2170005353

Δείτε όλα τα άρθρα Σελίδα ειδικού

THERAPY.PSYCHOLOGY - ΠΛΑΤΦΟΡΜΑ ΨΥΧΟΘΕΡΑΠΕΙΑΣ - Online & Διά ζώσης
Βρες τον Θεραπευτή που είναι κατάλληλος για εσένα | Ξεκίνα εδώ το Θεραπευτικό ταξίδι σου με Δωρεάν 1η συνεδρία.