Η γνωστική ασυμφωνία είναι ένα καθημερινό φαινόμενο και μάλιστα πιο απλό απ’ ό,τι ακούγεται. Για παράδειγμα, θυμάστε τον μύθο του Αισώπου με την αλεπού και τα σταφύλια;

Η ψηφιακή εποχή έχει μεταμορφώσει ριζικά τον τρόπο με τον οποίο οι έφηβοι επικοινωνούν, κοινωνικοποιούνται και αντιλαμβάνονται τον εαυτό τους. Τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης αποτελούν αναπόσπαστο κομμάτι της καθημερινότητάς τους, προσφέροντας δυνατότητες έκφρασης, δημιουργικότητας και σύνδεσης.

Υπάρχουν φορές που λες κάτι ξεκάθαρο, ήρεμο, τεκμηριωμένο — και ο άλλος μπροστά σου επιμένει ότι δεν το ακούει, δεν το βλέπει ή δεν ισχύει.

Η θεωρία της γνωστικής ασυμφωνίας αναπτύχθηκε από τον Leon Festinger (1919-1989), έναν Αμερικανό εκπαιδευτικό και κοινωνικό ψυχολόγο, και εδράζεται στην ανακολουθία στάσεων-συμπεριφοράς, δηλαδή, σε αυτό που συμβαίνει όταν βιώνουμε ασυμφωνία ανάμεσα σ' αυτό που πιστεύουμε και σ’ αυτό που κάνουμε.

Η εκλογίκευση αποτελεί έναν από τους πιο μελετημένους αμυντικούς μηχανισμούς στην ψυχολογία και περιγράφεται ως η τάση του ατόμου να προσφέρει λογικές, «ορθολογικές» εξηγήσεις για συμπεριφορές, συναισθήματα ή αποφάσεις που στην πραγματικότητα προκύπτουν από απωθημένες επιθυμίες, φόβους ή εσωτερικές συγκρούσεις.

Τα τελευταία χρόνια, όλο και περισσότεροι νέοι εκφράζουν το διάχυτο αίσθημα απογοήτευσης, ματαίωσης και υπαρξιακής κόπωσης. Δεν πρόκειται απλώς για δυσφορία απέναντι σε προσωρινές δυσκολίες, αλλά για τη βαθύτερη εμπειρία εγκλωβισμού, σε ένα κοινωνικοοικονομικό πλαίσιο, που φαίνεται να περιορίζει τις δυνατότητες εξέλιξης.

Η σύγχρονη ψηφιακή εποχή χαρακτηρίζεται από την καθολική διάδοση των κοινωνικών μέσων δικτύωσης (instagram, tik tok) τα οποία έχουν μετασχηματίσει ριζικά τόσο τις μορφές επικοινωνίας όσο και την παρουσία του εαυτού μας.

Η επιστήμη της Ψυχολογίας είναι σχεδόν μια νέα επιστήμη. Το 19ο αιώνα η Ψυχολογία αποκτά πειραματικό χαρακτήρα καθώς όσα φαινόμενα (κοινωνικά, βιολογικά, γνωστικά κ.α.) απασχολούν τον άνθρωπο δοκιμάζονται στα «εργαστήρια» ως πειραματικές συνθήκες.

Στον τομέα της ανθρώπινης λήψης αποφάσεων, τα άτομα κάποιες φορές επιλέγουν συνειδητά επιλογές που αναγνωρίζουν ως λανθασμένες ή μη ιδανικές. Αυτό το παράδοξο, που επηρεάζεται συχνά από γνωστικές, κοινωνικές και συναισθηματικές πιέσεις, αντανακλά την περίπλοκη αλληλεπίδραση μεταξύ γνώσης και συμπεριφοράς.

Η θεωρία του Festinger προβλέπει πως κάθε φορά που ένα άτομο πρέπει να κάνει μια επιλογή οδηγείται σε κατάσταση γνωστικής ασυμφωνίας. Η ένταση αυτής της (δυσάρεστης) κατάστασης αυξάνεται όσο μικραίνει η απόσταση που χωρίζει τη βαρύτητα καθεμιάς από τις δύο εναλλακτικές λύσεις μεταξύ των οποίων το άτομο καλείται να κάνει την επιλογή του.