Εκλογίκευση - Μια πολυθεωρητική προσέγγιση

Ακρόαση άρθρου......

Πρόσθεσε το Psychology.gr στις προτιμώμενες πηγές σου στη Google
Με αυτό τον τρόπο, θα βλέπεις περισσότερα νέα άρθρα ψυχολογίας και ψυχικής υγείας που δημοσιεύονται στο PSYCHOLOGY.GR

Η εκλογίκευση αποτελεί έναν από τους πιο μελετημένους αμυντικούς μηχανισμούς στην ψυχολογία και περιγράφεται ως η τάση του ατόμου να προσφέρει λογικές, «ορθολογικές» εξηγήσεις για συμπεριφορές, συναισθήματα ή αποφάσεις που στην πραγματικότητα προκύπτουν από απωθημένες επιθυμίες, φόβους ή εσωτερικές συγκρούσεις.

Ο μηχανισμός αυτός επιτρέπει στο Εγώ να διατηρεί την αυτοεκτίμηση και να αποφεύγει την ενοχή ή το άγχος (Wikipedia, 2025).

Η εκλογίκευση μπορεί να παρατηρηθεί σε καθημερινές καταστάσεις, όπως όταν ένα άτομο μετά από απόρριψη ή αποτυχία λέει ότι «δεν το ήθελε πραγματικά», προσδίδοντας στο γεγονός μια λογική εξήγηση ενώ στην πραγματικότητα προστατεύει την αυτοεικόνα του (SimplyPsychology, 2025).

Στην ψυχαναλυτική παράδοση, η εκλογίκευση θεωρείται ασυνείδητος μηχανισμός του Εγώ που συγκαλύπτει τα αληθινά κίνητρα των πράξεων και των συναισθημάτων. Η δημιουργία λογικών επιχειρημάτων για την εξήγηση των πράξεων λειτουργεί ως προστασία από ψυχική δυσαρμονία και γνωσιακή ασυμφωνία, διατηρώντας την ψυχική ισορροπία του ατόμου (Festinger, όπως αναφέρεται στο Wikipedia, 2025).

Παρά την ανακουφιστική της λειτουργία, η εκλογίκευση μακροπρόθεσμα εμποδίζει την αυτογνωσία και την ψυχολογική ανάπτυξη, καθώς το άτομο δεν αντιμετωπίζει τα αληθινά του συναισθήματα και φόβους (GoodTherapy).

Η Θεραπεία Σχημάτων επεκτείνει την κατανόηση της εκλογίκευσης, θεωρώντας την όχι μόνο μέσο αποφυγής δυσάρεστων συναισθημάτων αλλά και μέσο διατήρησης δυσλειτουργικών σχημάτων. Τα πρώιμα δυσλειτουργικά σχήματα όπως η αίσθηση «έλλειψης αξίας» ή «αποτυχίας» υποστηρίζονται μέσω της εκλογίκευσης, καθώς οι λογικές εξηγήσεις επιτρέπουν στο άτομο να αποφεύγει την αναγνώριση της πραγματικής επίδρασης των σχημάτων στη ζωή του (Young, Klosko & Weishaar, 2003).

Η θεραπεία χρησιμοποιεί βιωματικές τεχνικές, όπως η εργασία με την άδεια καρέκλα και η αναδιατύπωση εικόνων (imagery rescripting), για να αναδείξει τα απωθημένα συναισθήματα και να διευκολύνει την αλλαγή των σχημάτων (Arntz & Jacob, 2013).

Από την προοπτική της Gestalt, η εκλογίκευση θεωρείται αποτέλεσμα έλλειψης επίγνωσης του παρόντος, όπου το άτομο δεν βιώνει ολοκληρωμένα τα συναισθήματά του. Η Gestalt θεραπεία προτείνει την ενίσχυση της επίγνωσης και της ολοκλήρωσης της εμπειρίας μέσω τεχνικών όπως ο διάλογος με την άδεια καρέκλα και η σωματική παρατήρηση, βοηθώντας το άτομο να συνειδητοποιήσει τα πραγματικά του συναισθήματα αντί να τα καλύπτει με λογικές ιστορίες (Perls, Hefferline & Goodman, 1994).

Η Γνωσιακή–Συμπεριφορική Θεραπεία αντιμετωπίζει την εκλογίκευση ως γνωσιακή διαστρέβλωση και μέθοδο καταστολής σκέψεων. Αν και η εκούσια καταστολή μπορεί να ανακουφίζει βραχυπρόθεσμα, μακροπρόθεσμα οδηγεί συχνά σε φαινόμενο ανάκαμψης, όπου οι καταπιεσμένες σκέψεις επανεμφανίζονται σε έντονο βαθμό (Wenzlaff & Wegner, 2000).

Η θεραπεία εστιάζει στην αναγνώριση και αμφισβήτηση των εκλογικεύσεων, χρησιμοποιώντας τεχνικές γνωσιακής αναδόμησης, ενσυνειδητότητας  και σταδιακής έκθεσης στις πραγματικές ψυχοπιεστικές σκέψεις και συναισθήματα, ώστε να μειωθεί η εξάρτηση από τον μηχανισμό και να ενισχυθεί η αυθεντική εμπειρία.

Συνολικά, η εκλογίκευση λειτουργεί ως προστατευτικός μηχανισμός, αλλά ορισμένες φορές περιορίζει την αυτογνωσία και την ψυχική ανάπτυξη.

Η ψυχαναλυτική θεώρηση εστιάζει στη συνειδητοποίηση των ασυνείδητων κινήτρων, η Θεραπεία Σχημάτων στη διάσπαση δυσλειτουργικών σχημάτων, η Gestalt στην ολοκλήρωση της επίγνωσης και η CBT στην αναδόμηση των γνωστικών διαστρεβλώσεων.

Η πολυθεωρητική προσέγγιση παρέχει ολοκληρωμένα εργαλεία για την αναγνώριση και επεξεργασία της εκλογίκευσης, ενισχύοντας την ψυχική υγεία και την προσωπική αυθεντικότητα.

Βιβλιογραφία

Anderson, M. C., & Hanslmayr, S. (2014). Neural mechanisms of motivated forgetting. Trends in Cognitive Sciences, 18(6), 279–292. doi.org/10.1016/j.tics.2014.03.002

Arntz, A., & Jacob, G. (2013). Schema therapy in practice: An introductory guide to the schema mode approach.Wiley‑Blackwell.

Beck, J. S. (2011). Cognitive behavior therapy: Basics and beyond (2nd ed.). Guilford Press.

Clark, D. A., & Beck, A. T. (2010). Cognitive therapy of anxiety disorders: Science and practice. Guilford Press.

Erdelyi, M. H. (2006). The unified theory of repression. Behavioral and Brain Sciences, 29(5), 499–551. doi.org/10.1017/S0140525X06009113

Freud, A. (1966). The ego and the mechanisms of defence (Rev. ed., C. Baines, Trans.). International Universities Press. (Original work published 1936)

Freud, S. (1957). Repression. In J. Strachey (Ed. & Trans.), The standard edition of the complete psychological works of Sigmund Freud (Vol. 14, pp. 141–158). Hogarth Press. (Original work published 1915)

Perls, F., Hefferline, R., & Goodman, P. (1994). Gestalt therapy: Excitement and growth in the human personality. Gestalt Journal Press. (Original work published 1951)

Wenzlaff, R. M., & Wegner, D. M. (2000). Thought suppression. Annual Review of Psychology, 51(1), 59–91. doi.org/10.1146/annurev.psych.51.1.59

Young, J. E., Klosko, J. S., & Weishaar, M. E. (2003). Schema therapy: A practitioner’s guide. Guilford Press.

Wikipedia contributors. (2025). Rationalization (psychology). In Wikipedia. Retrieved August 2025, from en.wikipedia.org/wiki/Rationalization_%28psychology%29

SimplyPsychology. (2025). Rationalization as a defense mechanism. Retrieved from simplypsychology.org/rationalization-as-a-defense-mechanism.html

Verywell Mind. (2006). 20 defense mechanisms we use to protect ourselves. Retrieved from verywellmind.com/defense-mechanisms-2795960

Verywell Mind. (2023). Using rationalization as a defense mechanism. Retrieved from verywellmind.com/using-rationalization-as-a-defense-mechanism-7484497

GoodTherapy. (n.d.). Rationalization. Retrieved from goodtherapy.org/blog/rationalization

Συγγραφή - Επιμέλεια Άρθρου

Χλιάρα Ιωάννα Ίλια - Σύμβουλος Ψ.Υγείας

Μεταπτυχιακό στην Προαγωγή Ψυχικής Υγείας και την Πρόληψη Ψυχιατρικών Διαταραχών (Ιατρική Σχολή ΕΚΠΑ). Πολυετής εμπειρία σε κλινικές και ψυχιατρικές δομές, σημαντική ερευνητική και συγγραφική δραστηριότητα, καθώς και εξειδικευμένη κατάρτιση σε ψυχολογία, εγκληματολογία και ψυχική υγεία.

6949125315

Δείτε όλα τα άρθρα Σελίδα ειδικού

THERAPY.PSYCHOLOGY - ΠΛΑΤΦΟΡΜΑ ONLINE ΨΥΧΟΘΕΡΑΠΕΙΑΣ
Μια ολοκληρωμένη εμπειρία σύνδεσης Ειδικών Ψυχικής Υγείας και Θεραπευόμενων | Ξεκίνα εδώ το Θεραπευτικό ταξίδι σου...