Να Γίνω Μαμά ή Όχι; Και Αν το Μετανιώσω;

Ακρόαση άρθρου......

Πρόσθεσε το Psychology.gr στις προτιμώμενες πηγές σου στη Google
Με αυτό τον τρόπο, θα βλέπεις περισσότερα νέα άρθρα ψυχολογίας και ψυχικής υγείας που δημοσιεύονται στο PSYCHOLOGY.GR

Πολλές γυναίκες σήμερα αναζητούν μια απάντηση σε ένα ιδιαίτερα σύνθετο ερώτημα: «Θέλω να κάνω οικογένεια;» Το δίλημμα αυτό εμφανίζεται όλο και πιο συχνά σε συζητήσεις στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, σε διαδικτυακές κοινότητες αλλά και ανάμεσα σε φίλες.

Δείχνει ότι πολλές γυναίκες σκέφτονται πλέον πολύ σοβαρά αν θέλουν να γίνουν μητέρες και τι θα μπορούσε να σημαίνει η μητρότητα για τις ίδιες. Γνωρίζουν ότι η απόφαση να αποκτήσει κανείς ένα παιδί δεν είναι απλή. Είναι μια απόφαση με μεγάλο συναισθηματικό βάρος, που αλλάζει τη ζωή. Δεν αποτελεί πια κάτι σχεδόν αυτονόητο, όπως συνέβαινε στις εποχές των γιαγιάδων και των προγιαγιάδων μας, πριν από την ευρεία διάδοση της αντισύλληψης.

Η προσωπική επιθυμία και η πραγματικότητα της μητρότητας

Για να είμαι ξεκάθαρη, έχω κι εγώ τη δική μου προσωπική ιστορία και αναπόφευκτα, τη δική μου οπτική. Πάντα ήθελα να γίνω μητέρα και η απόκτηση παιδιών υπήρξε για μένα κάτι θεμελιώδες. Η πρώτη μου εγκυμοσύνη και η γέννα ήταν πολύ δύσκολες και κάποια στιγμή, κινδύνεψε ακόμη και η ζωή μου. Παρά τη βαθιά επιθυμία μου να γίνω μητέρα, η μητρότητα με έφερε αντιμέτωπη και με πολλές δυσκολίες. Υπήρξαν φορές που ένιωσα ότι έφτασα στα όρια μου. Περίοδοι γεμάτες ανησυχία, απόγνωση και ψυχική πίεση.

Την ίδια στιγμή, όμως, το να είμαι μητέρα υπήρξε το σημαντικότερο δώρο της ζωής μου και έχει καθορίσει σε μεγάλο βαθμό τον τρόπο με τον οποίο έχω ζήσει. Αισθάνομαι τυχερή που δεν αμφέβαλα ποτέ ότι ήθελα να γίνω μητέρα, αλλά ταυτόχρονα κατανοώ βαθιά ότι αυτή η διαδρομή δεν είναι για όλους. Πιστεύω ότι πολλές γυναίκες στα 20, στα 30 ή ακόμη και στα 40 τους ζουν καθημερινά με αμφιβολίες και διαισθάνονται πόσο δύσκολο είναι να πάρει κανείς συνειδητά την απόφαση να γίνει μητέρα.

Όταν η επιθυμία για ένα παιδί συναντά τα άλυτα τραύματα της παιδικής ηλικίας

Υπάρχουν, όμως, και περιπτώσεις στις οποίες το ερώτημα «θέλω να γίνω μητέρα;» δεν αφορά μόνο το μέλλον. Μπορεί να αγγίζει βαθιά και το παρελθόν.

Μια πολύ νεαρή γυναίκα, για παράδειγμα, που μεγάλωσε με έναν γονέα συναισθηματικά και πρακτικά απόντα και με τον άλλο να μην μπορεί, για λόγους ζωής, εργασίας ή ανάγκης, να είναι σταθερά παρών, μπορεί να έχει βιώσει την παιδική της ηλικία μέσα από επαναλαμβανόμενες εμπειρίες αποχωρισμού.

Ακόμη κι αν υπήρχε επικοινωνία, επισκέψεις, αγάπη και πραγματικοί λόγοι που επέβαλαν αυτή την απόσταση, το παιδικό βίωμα δεν οργανώνεται μόνο γύρω από τις προθέσεις των ενηλίκων. Οργανώνεται και γύρω από το πώς το ίδιο το παιδί βίωσε την απουσία. Και μερικές φορές, πίσω από αυτή την εμπειρία, παραμένει ένα πολύ απλό αλλά βαθύ ερώτημα: «Όταν σε χρειάζομαι, θα είσαι εδώ;»

Όταν ο αποχωρισμός γίνεται εσωτερικό βίωμα εγκατάλειψης

Ένα παιδί μπορεί γνωστικά να κατανοεί τους λόγους για τους οποίους ένας γονέας δεν μπορούσε να είναι σταθερά παρών, να γνωρίζει ότι αγαπήθηκε, ότι υπήρχε επικοινωνία και ότι η απόσταση δεν σήμαινε συνειδητή εγκατάλειψη.

Συναισθηματικά, όμως, μπορεί να έχει βιώσει κάτι διαφορετικό, ότι οι άνθρωποι που αγαπά μπορεί να φύγουν. Ότι η εγγύτητα δεν είναι πάντα σταθερή. Ότι η παρουσία δεν είναι δεδομένη και όταν υπάρχει παράλληλα ένας γονέας ο οποίος απουσιάζει όχι επειδή αναγκάστηκε, αλλά επειδή δεν μπόρεσε ή δεν θέλησε να αναλάβει τον γονεϊκό του ρόλο, το μήνυμα αυτό μπορεί να γίνει ακόμη πιο σύνθετο.

Οι πρώιμες εμπειρίες αποχωρισμού και συναισθηματικής ασυνέπειας δεν οδηγούν αναπόφευκτα σε ένα συγκεκριμένο ψυχολογικό αποτέλεσμα. Μπορούν, όμως, σε ορισμένες περιπτώσεις, να αφήσουν πίσω τους έντονη ανασφάλεια στις σχέσεις, μεγαλύτερη ευαισθησία στην απόρριψη, φόβο απώλειας και αυτό που συχνά περιγράφεται ως φόβος ή τραύμα εγκατάλειψης.

Όταν το «θέλω ένα παιδί» σημαίνει περισσότερα από ένα πράγματα

Tότε η επιθυμία για ένα παιδί μπορεί να αποκτήσει περισσότερες από μια σημασίες. Μπορεί μια γυναίκα να θέλει πραγματικά να γίνει μητέρα και ταυτόχρονα, ένα κομμάτι αυτής της επιθυμίας να συνδέεται με την ανάγκη να δημιουργήσει επιτέλους έναν δεσμό που φαντάζεται ως σταθερό και αδιάρρηκτο. Μια οικογένεια από την οποία κανείς δεν θα φύγει. Έναν άνθρωπο που θα παραμείνει. Μια σχέση μέσα στην οποία δεν θα χρειάζεται να περιμένει πότε ο άλλος θα απομακρυνθεί.

Μπορεί ακόμη να υπάρχει η βαθιά επιθυμία να δώσει στο δικό της παιδί όλα όσα αισθάνεται ότι έλειψαν από την ίδια. Να είναι η μητέρα που θα είναι πάντα παρούσα. Να δημιουργήσει το σπίτι που εκείνη θα ήθελε να είχε. Να διορθώσει, μέσα από μια καινούργια οικογένεια, κάτι από την παλιά. Αυτό δεν σημαίνει ότι η επιθυμία της για μητρότητα είναι ψεύτικη ή ότι πρέπει να αμφισβητηθεί. Σημαίνει όμως, ότι αξίζει να διερευνηθεί.

Άλλο «θέλω ένα παιδί», άλλο «είμαι έτοιμη να γίνω γονιός»

Γιατί υπάρχει μια σημαντική διαφορά ανάμεσα στο «θέλω ένα παιδί» και στο «είμαι έτοιμη να γίνω γονιός». Η διάκριση αυτή γίνεται ακόμη πιο σημαντική όταν μιλάμε για μια κοπέλα 20 ετών, χωρίς να παύει να αφορά και μια γυναίκα στα 25 ή στα 30 της, η οποία μπορεί ακόμη να βρίσκεται σε μια περίοδο κατά την οποία διαμορφώνει τη δική της ενήλικη ταυτότητα, την αυτονομία της, τις σχέσεις της, τον τρόπο με τον οποίο ρυθμίζει τα συναισθήματά της και τη θέση της απέναντι στη δική της οικογενειακή ιστορία.

Η έντονη επιθυμία για ένα παιδί δεν αποτελεί από μόνη της απόδειξη ετοιμότητας για τη γονεϊκότητα.

Η μητρότητα απαιτεί πολύ περισσότερα από αγάπη και επιθυμία, απαιτεί αντοχή στη ματαίωση, συναισθηματική ρύθμιση, δυνατότητα φροντίδας ενός ανθρώπου που θα εξαρτάται από εμάς χωρίς να υπάρχει για να καλύπτει τις δικές μας ανάγκες, πρακτική σταθερότητα και κυρίως, την ικανότητα να αναγνωρίζουμε ότι το παιδί δεν έρχεται στον κόσμο για να θεραπεύσει τα τραύματα των γονιών του.

Η δύσκολη ερώτηση που ίσως πρέπει να προηγηθεί

Ίσως, λοιπόν, σε κάποιες περιπτώσεις, πριν από το «να κάνω παιδί ή όχι;», χρειάζεται να προηγηθεί ένα ακόμη πιο δύσκολο ερώτημα: «Θέλω να γίνω μητέρα ή θέλω, μέσα από τη μητρότητα, να θεραπεύσω κάτι που κάποτε μου έλειψε;» Και ίσως η πιο ακριβής απάντηση να είναι και εδώ όχι «ή», αλλά «και».

Μπορεί να θέλει πραγματικά ένα παιδί και να κουβαλά μια παλιά ανάγκη που ενισχύει αυτή την επιθυμία. Μπορεί να υπάρχει αγάπη για ένα μελλοντικό παιδί και μια λαχτάρα να ξαναγραφτεί διαφορετικά η δική της παιδική ιστορία.

Το ζητούμενο δεν είναι να ακυρωθεί το ένα εξαιτίας του άλλου. Είναι να μπορέσει να ξεχωρίσει ποιο κομμάτι της επιθυμίας ανήκει στη γυναίκα που επιλέγει συνειδητά να γίνει μητέρα και ποιο ίσως ανήκει ακόμη στο παιδί μέσα της που αναζητά ασφάλεια, συνέχεια και μια διαφορετική απάντηση στο παλιό ερώτημα: «Αυτή τη φορά, θα μείνεις;» Όσο περισσότερο μπορούν αυτά τα δύο να διακριθούν, τόσο περισσότερο η απόφαση για τη μητρότητα μπορεί να ανήκει στο παρόν και να μην καθορίζεται σιωπηλά από το παρελθόν.

Η μητρική αμφιθυμία και η ανάγκη για μια «σίγουρη» απάντηση

Αυτό μου θυμίζει μια τυχαία συζήτηση που είχα πριν από αρκετό καιρό, σε μια πτήση, με μια έξυπνη, νεαρή γυναίκα με μεγάλη παρουσία στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης.

Καθώς συζητούσαμε, έγινε φανερό ότι η έννοια της μητρικής αμφιθυμίας, η αποδοχή δηλαδή ότι η μητρότητα μπορεί να συνοδεύεται από πολλά διαφορετικά και συχνά αντιφατικά συναισθήματα, ακόμη κι από συναισθήματα δύσκολα ή ενοχλητικά που όμως έχουν τη δική τους αξία και σημασία, της ήταν σχεδόν άγνωστη. Επανέφερε συνεχώς τη συζήτηση στη δική της αβεβαιότητα γύρω από το αν θα αποκτήσει παιδιά και προσπαθούσε να βρει μια απάντηση σε ένα απόλυτο ερώτημα: «Αν κάνω παιδιά, θα το μετανιώσω;» Ήταν ένα ερώτημα που είχε ακούσει να απασχολεί και άλλες γυναίκες.

Ο φόβος της μελλοντικής μεταμέλειας

Άρχισα να σκέφτομαι τι σημαίνει πραγματικά η έννοια της μεταμέλειας για τη μητρότητα. Η μεταμέλεια εμπεριέχει θλίψη και μια αίσθηση απώλειας για κάτι που συνέβη στο παρελθόν. Για τη συγκεκριμένη γυναίκα, όμως, αυτή η πιθανή μελλοντική μεταμέλεια ήταν ήδη πολύ ζωντανή στο παρόν της. Φαντάστηκα ότι μπορεί να φοβόταν πως θα νιώσει παγιδευμένη ή ότι θα ασφυκτιά. Ότι θα χάσει την ελευθερία της ή θα αρχίσει να αμφισβητεί την ίδια της την ταυτότητα. Ίσως ακόμη να φοβόταν ότι όλα αυτά θα αποτελούσαν εμπόδιο στο να νιώσει χαρά. Υπήρχε έντονη ανησυχία γύρω από το πως θα μπορούσε να διαχειριστεί τέτοια συναισθήματα μεταμέλειας, εάν τελικά αποφάσιζε να αποκτήσει παιδί.

Ο τρόπος με τον οποίο προσπαθούσε να προσεγγίσει το θέμα ήταν να πάρει μια απόλυτη και «καθαρή» απόφαση για το μέλλον της: Να κάνει ή να μην κάνει παιδιά; Θα το μετανιώσει ή δεν θα το μετανιώσει; Αναρωτήθηκα πώς θα μπορούσε να συνδέσει αυτά τα πιθανά συναισθήματα μεταμέλειας με την πραγματική εμπειρία της μητρότητας.

Από το «ή» στο «και»

Η απάντηση μου δεν ήταν να της πω τι να κάνει. Πώς θα μπορούσα άλλωστε να θεωρήσω ότι γνωρίζω τι είναι σωστό για εκείνη; Αυτό που μπορούσα να της προσφέρω ήταν ένας διαφορετικός τρόπος σκέψης, βασισμένος στη μητρική αμφιθυμία. Έναν τρόπο που δεν εγκλωβίζεται στο απόλυτο «ή το ένα ή το άλλο».

Την ενθάρρυνα να μετακινηθεί από το «ή» προς το «και». Να σκεφτεί, δηλαδή, ότι όποια απόφαση κι αν έπαιρνε, πιθανότατα θα μπορούσε να τη μετανιώσει και να μη τη μετανιώσει ταυτόχρονα. Γιατί η αλήθεια είναι ότι οι άνθρωποι μπορούν να κουβαλούν περισσότερες από μία αλήθειες την ίδια στιγμή. Η άκαμπτη, μονοδιάστατη σκέψη παραβλέπει κάτι πολύ ανθρώπινο, ότι η ένταση ανάμεσα σε αντίθετα συναισθήματα είναι αναπόφευκτη.

Όποια απόφαση κι αν έπαιρνε, θα υπήρχαν πιθανότατα στιγμές αμφιβολίας, εσωτερικής σύγκρουσης και μεταμέλειας. Το ερώτημα, λοιπόν, δεν ήταν αν θα μπορούσε να τα αποφύγει. Ήταν αν θα μπορούσε να αντέξει να υπάρχουν και τα δύο.

Τι χάνεται και τι κερδίζεται σε κάθε επιλογή

Η απόφαση να αποκτήσει ένα παιδί θα μπορούσε πράγματι να τη φέρει αντιμέτωπη με τη νοσταλγία ή ακόμη και τη μεταμέλεια για τη ζωή που είχε προηγουμένως. Για την ελευθερία της. Για τη δυνατότητα να σηκώνεται και να φεύγει όποτε ήθελε, χωρίς να χρειάζεται να υπολογίζει τις ανάγκες ενός παιδιού. Μπορεί να ένιωθε ότι έχανε ένα μέρος της αυτονομίας της. Θα χρειαζόταν να κάνει καθημερινά θυσίες που πριν δεν μπορούσε καν να φανταστεί. Και η απόφαση να αποκτήσει παιδί είναι, σε μεγάλο βαθμό, μη αναστρέψιμη. Όμως και η επιλογή να μην αποκτήσει παιδί μπορεί να συνοδεύεται από τη δική της μορφή μεταμέλειας.

Γιατί το βάθος της εμπειρίας της μητρότητας μπορεί να είναι τεράστιο, όπως και η ένταση των στιγμών μητρικής αγάπης, που συχνά δύσκολα περιγράφονται με λόγια.

Όταν αυτό που ζητάμε είναι μια εγγύηση

Αυτή δεν ήταν η απάντηση που αναζητούσε. Ήθελε κάτι οριστικό. Ήθελε μια εγγύηση. Μια βεβαιότητα ότι, όποια απόφαση κι αν έπαιρνε, θα μπορούσε να αντέξει τις πιθανές τύψεις ή τη μεταμέλεια της. Ήταν σχεδόν σαν να ήθελε να της απαντήσω απλά «ναι» ή «όχι», ώστε στη συνέχεια να μπορέσει ακόμη και να αντιπαρατεθεί μαζί μου πάνω σε αυτή την απάντηση.

Η μητρότητα δεν είναι «ή», είναι συχνά «και»

Αυτό όμως που η δική μου εμπειρία γύρω από τη μητρότητα μπορούσε να της πει:

Δεν είναι ευτυχία ή λύπη. Μπορεί να είναι ευτυχία και λύπη.

Δεν είναι μετάνιωσα ή δεν μετάνιωσα. Μπορεί να είναι μετάνιωσα και δεν μετάνιωσα.

Δεν είναι γεμάτη ή άδεια. Μπορεί να είναι γεμάτη και άδεια.

Δεν είναι απώλεια ή κέρδος. Μπορεί να είναι απώλεια και κέρδος.

Δεν είναι πόνος ή ανακούφιση. Μπορεί να είναι πόνος και ανακούφιση.

Η πραγματική απόφαση είναι να αντέξεις την αβεβαιότητα

Η απάντηση, λοιπόν, δεν βρίσκεται σε ένα απόλυτο «ναι» ή «όχι». Βρίσκεται περισσότερο στη δύναμη που χρειάζεται για να μπορεί κανείς να ζει με αντιφατικά συναισθήματα, χωρίς να θεωρεί ότι η ύπαρξη του ενός ακυρώνει το άλλο. Σε κάθε περίπτωση, είτε κάποιος αποφασίσει να αποκτήσει παιδί είτε όχι, η απόφαση εμπεριέχει, σε έναν βαθμό, ένα άλμα πίστης προς το άγνωστο.

Πηγές:

Cutler, A., McNamara, B., Qasba, N., Kennedy, H. P., Lundsberg, L., & Gariepy, A. (2018). “I Just Don't Know”: an exploration of women's ambivalence about a new pregnancy. Women's Health Issues, 28(1), 75-81.

Doyle, C., & Cicchetti, D. (2017). From the cradle to the grave: The effect of adverse caregiving environments on attachment and relationships throughout the lifespan. Clinical Psychology: Science and Practice, 24(2), 203.

Kukura, E. (2021). Punishing maternal ambivalence. Fordham L. Rev., 90, 2909.

Lotto, C. R., Altafim, E. R. P., & Linhares, M. B. M. (2024). Maternal emotional and behavioral regulation/dysregulation and parenting practices: A systematic review. Trauma, Violence, & Abuse, 25(5), 3515-3533.

Roskam, I., Gross, J. J., & Mikolajczak, M. (Eds.). (2023). Emotion regulation and parenting. Cambridge University Press.

Sindhura, B. S. (2026). Parental Adverse Childhood Experiences and Parenting Stress: A Systematic Review. Trauma, Violence, & Abuse, 15248380251408737.

Sennott, C., & Yeatman, S. (2018). Conceptualizing childbearing ambivalence: A social and dynamic perspective. Journal of Marriage and Family, 80(4), 888-901.

THERAPY.PSYCHOLOGY - ΠΛΑΤΦΟΡΜΑ ΨΥΧΟΘΕΡΑΠΕΙΑΣ - Online & Διά ζώσης
Βρες τον Θεραπευτή που είναι κατάλληλος για εσένα | Ξεκίνα εδώ το Θεραπευτικό ταξίδι σου με Δωρεάν 1η συνεδρία.