Το πώς νιώθουμε με τον εαυτό μας επηρεάζει κάθε αλληλεπίδραση με τους άλλους

Ακρόαση άρθρου......

Πρόσθεσε το Psychology.gr στις προτιμώμενες πηγές σου στη Google
Με αυτό τον τρόπο, θα βλέπεις περισσότερα νέα άρθρα ψυχολογίας και ψυχικής υγείας που δημοσιεύονται στο PSYCHOLOGY.GR

Μπαίνουμε σε μια σχέση πιστεύοντας ότι συναντάμε έναν άλλον άνθρωπο. Δεν είναι ακριβώς έτσι. Στη συνάντηση δεν φέρνουμε μόνο αυτά που αισθανόμαστε για τον άλλον. Φέρνουμε και αυτά που αισθανόμαστε για εμάς.

Την εικόνα που έχουμε για τον εαυτό μας. Την αξία που πιστεύουμε ότι έχουμε. Τον φόβο ότι μπορεί να μη μας θέλουν αρκετά. Την ανάγκη να αποδείξουμε ότι αξίζουμε. Την πεποίθηση ότι, αργά ή γρήγορα, κάποιος θα μας απογοητεύσει.

Και όλα αυτά μπαίνουν στη σχέση πριν καλά καλά προλάβει να μπει ο άλλος.

Γι’ αυτό δύο άνθρωποι μπορούν να ακούσουν ακριβώς την ίδια φράση και να καταλάβουν δύο εντελώς διαφορετικά πράγματα.

Ο ένας ακούει: «Σήμερα θέλω λίγο χρόνο μόνος μου».
Και σκέφτεται: «Εντάξει, χρειάζεται λίγο χώρο».

Ο άλλος ακούει ακριβώς το ίδιο και σκέφτεται: «Κάτι άλλαξε. Δεν με θέλει όπως πριν».

Η πρόταση είναι ίδια. Αυτός που την ακούει δεν είναι.

Δεν αντιδρούμε μόνο σε αυτό που συμβαίνει

Έχουμε την τάση να πιστεύουμε ότι η συμπεριφορά μας είναι μια απλή απάντηση στη συμπεριφορά του άλλου.

• «Θύμωσα επειδή μου μίλησε έτσι».
• «Ζήλεψα επειδή δεν μου απάντησε».
• «Απομακρύνθηκα επειδή δεν ενδιαφέρθηκε».

Μόνο που ανάμεσα σε αυτό που κάνει ο άλλος και σε αυτό που κάνουμε εμείς υπάρχει κάτι πολύ σημαντικό: η ερμηνεία.
Και η ερμηνεία δεν δημιουργείται στο κενό.
Περνά μέσα από την προσωπική μας ιστορία και από τον τρόπο με τον οποίο έχουμε μάθει να βλέπουμε τον εαυτό μας.

Αν βαθιά μέσα μου πιστεύω ότι δεν είμαι αρκετός, η καθυστέρηση ενός μηνύματος μπορεί να γίνει απόρριψη.
Αν φοβάμαι ότι εύκολα αντικαθίσταμαι, ένα βλέμμα του συντρόφου μου προς κάποιον άλλον μπορεί να γίνει απειλή.

Αν έχω μάθει ότι για να αγαπηθώ πρέπει να είμαι χρήσιμος, μπορεί να δίνω συνεχώς και μετά να θυμώνω επειδή κανείς δεν μου δίνει όσα δίνω εγώ.

Δεν βλέπουμε λοιπόν μόνο τον άλλον. Βλέπουμε και τον εαυτό μας μέσα από τον άλλον. Και αυτό αλλάζει ολόκληρη τη σχέση.

Η έρευνα πράγματι δείχνει ότι αυτοεκτίμηση και κοινωνικές σχέσεις συνδέονται αμφίδρομα. Μια μεγάλη μετα-ανάλυση διαχρονικών μελετών έδειξε ότι η ποιότητα των κοινωνικών σχέσεων προβλέπει μεταγενέστερα επίπεδα αυτοεκτίμησης, αλλά και ότι η αυτοεκτίμηση προβλέπει την εξέλιξη των κοινωνικών σχέσεων. Με απλά λόγια, το πώς σχετιζόμαστε επηρεάζει το πώς βλέπουμε τον εαυτό μας και το πώς βλέπουμε τον εαυτό μας επηρεάζει το πώς σχετιζόμαστε (Harris & Orth, 2020).

Όταν δεν νιώθω αρκετός, αρχίζω να ψάχνω αποδείξεις

Εδώ τα πράγματα γίνονται δύσκολα.

Γιατί ο άνθρωπος που αμφιβάλλει συνεχώς για την αξία του δεν ψάχνει απαραίτητα μόνο αγάπη. Ψάχνει και επιβεβαίωση. Θέλει να ξέρει.

• «Με θέλει;»
• «Με σκέφτεται;»
• «Γιατί δεν έστειλε;»
• «Γιατί δεν αντέδρασε όπως περίμενα;»
• «Γιατί δεν με διεκδίκησε;»

Και τότε μπορεί να αρχίσει να ελέγχει, να απαιτεί, να ζηλεύει, να δοκιμάζει τον άλλον ή να ζητά συνεχώς διαβεβαιώσεις.

Το παράδοξο είναι ότι αυτές οι συμπεριφορές συχνά δημιουργούν ακριβώς αυτό που φοβάται. Ο ένας φοβάται ότι ο άλλος θα απομακρυνθεί και ζητά περισσότερη επιβεβαίωση. Ο άλλος αισθάνεται πίεση και απομακρύνεται.

Η απόσταση επιβεβαιώνει τον πρώτο: «Το ήξερα. Δεν με θέλει αρκετά». Και έτσι ζητά ακόμη περισσότερη επιβεβαίωση.

Ο άλλος απομακρύνεται ακόμη περισσότερο. Αυτό είναι το σημείο στο οποίο η συστημική ματιά αλλάζει την ερώτηση.

Δεν μας ενδιαφέρει μόνο: «Ποιος φταίει;»

Μας ενδιαφέρει περισσότερο: «Τι δημιουργείται ανάμεσά τους και πώς ο ένας, χωρίς να το καταλαβαίνει, συντηρεί την αντίδραση του άλλου;»

Δεν έχουμε πλέον δύο ξεχωριστές συμπεριφορές. Έχουμε έναν κύκλο.

Η ανασφάλεια δεν εμφανίζεται πάντα ως ανασφάλεια

Αυτό είναι ίσως ένα από τα μεγαλύτερα λάθη που κάνουμε όταν κοιτάμε τους ανθρώπους. Περιμένουμε ότι ένας ανασφαλής άνθρωπος θα φαίνεται ανασφαλής.

Καθόλου απαραίτητα.

Μπορεί να φαίνεται ελεγκτικός.
Ζηλιάρης.
Απόμακρος.
Απόλυτος.
Υπερβολικά ανεξάρτητος.

Μπορεί να είναι εκείνος που λέει «δεν έχω ανάγκη κανέναν».
Μπορεί να φεύγει πρώτος από μια σχέση ώστε να μη χρειαστεί να βιώσει το ενδεχόμενο να τον αφήσουν.
Μπορεί να υποτιμά τον σύντροφό του για να μη νιώσει ο ίδιος λίγος.
Μπορεί ακόμη να δυσκολεύεται να δεχτεί αγάπη, επειδή η αγάπη που λαμβάνει δεν συμφωνεί με την εικόνα που έχει ήδη κατασκευάσει για τον εαυτό του.

Η χαμηλή αυτοεκτίμηση δεν επηρεάζει απλώς το πώς αισθανόμαστε. Υπάρχουν ενδείξεις ότι συνδέεται και με τον τρόπο που κινούμαστε πραγματικά μέσα στις διαπροσωπικές σχέσεις, πέρα από το πώς εμείς οι ίδιοι τις περιγράφουμε (Cameron & Granger, 2019).

Η οικειότητα απαιτεί ένα ρίσκο

Για να έρθω πραγματικά κοντά σε κάποιον πρέπει να κάνω κάτι αρκετά δύσκολο.

Να φανερωθώ.
Να πω τι χρειάζομαι.
Να παραδεχτώ ότι φοβάμαι.
Να ζητήσω χωρίς να απαιτήσω.
Να διαφωνήσω χωρίς να πιστεύω ότι η διαφωνία σημαίνει εγκατάλειψη.
Να αφήσω κάποιον να με γνωρίσει χωρίς να ελέγχω συνεχώς τι θα σκεφτεί για μένα.

Αυτό όμως σημαίνει έκθεση. Και η έκθεση είναι πολύ δυσκολότερη όταν η αξία μου εξαρτάται από την αποδοχή του άλλου.

Έρευνες γύρω από την αυτοεκτίμηση και την ανάπτυξη της οικειότητας δείχνουν ότι άνθρωποι με χαμηλότερη αυτοεκτίμηση μπορεί να δυσκολεύονται περισσότερο με την ανοιχτή αυτοαποκάλυψη και να αντιλαμβάνονται λιγότερη ανταπόκριση από τους άλλους, κάτι που μπορεί τελικά να δυσκολεύει την ίδια την ανάπτυξη της εγγύτητας που επιθυμούν (Forest & Kille, 2023).

Και εδώ βρίσκεται ένα σκληρό παράδοξο των σχέσεων:

Μερικές φορές, στην προσπάθειά μας να προστατευτούμε από την απόρριψη, συμπεριφερόμαστε με τρόπους που κάνουν την πραγματική εγγύτητα δυσκολότερη.

Δεν υπάρχει εαυτός έξω από τις σχέσεις

Υπάρχει όμως και η αντίθετη πλευρά. Θα ήταν υπερβολικά απλοϊκό να πούμε ότι πρέπει πρώτα να «αγαπήσεις τον εαυτό σου» και μετά να μπεις σε μια υγιή σχέση. Ο άνθρωπος δεν κατασκευάζει μόνος του την εικόνα του εαυτού του και μετά εμφανίζεται ολοκληρωμένος απέναντι στους άλλους.

Η εικόνα του εαυτού χτίζεται και μέσα στις σχέσεις. Μέσα από το πώς μας κοίταξαν.

Πώς μας άκουσαν.
Πότε μας απέρριψαν.
Πότε μας επέτρεψαν να έχουμε φωνή.
Τι έπρεπε να κάνουμε για να πάρουμε αποδοχή.

Αν έπρεπε να είμαστε ήσυχοι.
Δυνατοί.
Χρήσιμοι.
Επιτυχημένοι.
Υπάκουοι.
Αν έπρεπε να φροντίζουμε τους πάντες για να υπάρχει ησυχία στο σπίτι.

Κάπως έτσι δημιουργούνται οι κανόνες που αργότερα μεταφέρουμε στις ενήλικες σχέσεις μας.

«Για να με αγαπούν, πρέπει να προσφέρω».
«Αν βάλω όρια, θα φύγουν».
«Αν δείξω αδυναμία, θα χάσω την αξία μου».
«Αν δεν με χρειάζονται, δεν έχω θέση».
«Αν κάποιος απομακρυνθεί, σημαίνει ότι δεν αξίζω».

Δεν γεννηθήκαμε με αυτούς τους κανόνες. Τους μάθαμε μέσα σε σχέσεις. Και συχνά προσπαθούμε να τους επιβεβαιώσουμε μέσα σε νέες.

Η θεωρία του «κοινωνιόμετρου» του Leary βλέπει μάλιστα την αυτοεκτίμηση όχι απλώς ως μια ιδιωτική άποψη που έχουμε για τον εαυτό μας, αλλά ως έναν εσωτερικό μηχανισμό ευαίσθητο στα σημάδια κοινωνικής αποδοχής και απόρριψης.

Δεν χρειάζεται να πιστεύεις ότι είσαι υπέροχος

Εδώ χρειάζεται μια διάκριση. Το ζητούμενο δεν είναι να κοιτάζουμε κάθε πρωί τον καθρέφτη και να επαναλαμβάνουμε ότι είμαστε καταπληκτικοί. Αυτό από μόνο του δεν λύνει τίποτα.

Πιο ουσιαστικό είναι να μπορούμε να αντέχουμε τον εαυτό μας και όταν δεν είναι τέλειος. Να κάνουμε λάθος χωρίς να γκρεμίζεται ολόκληρη η αξία μας. Να δεχόμαστε μια απόρριψη χωρίς να τη μετατρέπουμε αυτομάτως σε απόδειξη προσωπικής ανεπάρκειας.

Να μπορούμε να πούμε: «Ο άλλος δεν με επέλεξε».
Χωρίς να προσθέσουμε: «Άρα δεν αξίζω».

Εδώ η έννοια της αυτοσυμπόνιας έχει ιδιαίτερο ενδιαφέρον. Η σύγχρονη βιβλιογραφία τη συνδέει με έναν πιο υποστηρικτικό τρόπο στάσης απέναντι στον εαυτό σε στιγμές δυσκολίας, αποτυχίας ή προσωπικής ανεπάρκειας (Neff, 2023). Παράλληλα, ανασκόπηση 72 μελετών βρήκε ότι η αυτοσυμπόνια συνδέεται, με ορισμένες εξαιρέσεις, με ασφαλέστερη προσκόλληση, υγιέστερη λειτουργία στενών σχέσεων και πιο εποικοδομητική διαχείριση συγκρούσεων.

Όταν αλλάζω εγώ, αλλάζει και η σχέση

Στη συστημική ψυχοθεραπεία δεν χρειάζεται πάντοτε να αλλάξουν ταυτόχρονα όλοι για να μετακινηθεί ένα σύστημα.

Αρκεί πολλές φορές κάποιος να σταματήσει να κάνει ακριβώς αυτό που έκανε πάντα.

Αν δεν χρειάζομαι πλέον να κυνηγάω τον άλλον για να αισθανθώ σημαντικός, εκείνος δεν έχει πλέον τον ίδιο λόγο να απομακρύνεται.
Αν μπορώ να βάλω ένα όριο χωρίς ενοχή, αλλάζει ο τρόπος με τον οποίο οι άλλοι μπορούν να σχετιστούν μαζί μου.
Αν δεν θεωρώ κάθε διαφωνία απόρριψη, μπορώ να ακούσω χωρίς να χρειάζεται αμέσως να αμυνθώ.
Αν η αξία μου δεν εξαρτάται αποκλειστικά από το αν κάποιος με επιλέγει, μπορώ επιτέλους να αναρωτηθώ κάτι που συχνά ξεχνάμε:

Εγώ τον επιλέγω;

Και αυτή είναι τεράστια μετατόπιση.

Γιατί όσο χρειάζομαι τον άλλον για να μου αποδείξει ότι αξίζω, δεν είμαι εντελώς ελεύθερος να τον γνωρίσω.

Τον χρησιμοποιώ, χωρίς απαραίτητα να το καταλαβαίνω, σαν καθρέφτη.

Ίσως λοιπόν η σχέση με τον εαυτό μας να μην είναι τόσο προσωπική υπόθεση

Ο τρόπος που μιλάμε στον εαυτό μας περνά στον τρόπο που ακούμε τους άλλους.
Ο τρόπος που αξιολογούμε τον εαυτό μας περνά στον τρόπο που ερμηνεύουμε τη συμπεριφορά τους.
Οι φόβοι μας περνούν στις απαιτήσεις μας.
Οι ανασφάλειές μας στα όριά μας.
Η ντροπή μας στην οικειότητα.
Η αίσθηση αξίας μας στην ικανότητά μας να μένουμε κοντά χωρίς να χανόμαστε μέσα στον άλλον.

Γι’ αυτό η δουλειά με τον εαυτό δεν είναι μια εγωκεντρική διαδικασία. Είναι και δουλειά πάνω στις σχέσεις. Γιατί τελικά σε κάθε συνάντηση με έναν άλλον άνθρωπο δεν εμφανίζεται μόνο το ποιος είναι εκείνος. Εμφανίζεται και το ποιος πιστεύουμε ότι είμαστε εμείς.

Και ίσως μία από τις πιο χρήσιμες ερωτήσεις όταν μια σχέση μάς πονάει να μην είναι μόνο:
«Γιατί μου το κάνει αυτό;»

Αλλά και:
«Τι αγγίζει μέσα μου αυτό που κάνει; Και τι κάνω εγώ μετά, επειδή ακριβώς αγγίχτηκε αυτό το σημείο;»

Εκεί αρχίζει να φαίνεται ο κύκλος. Και όταν φαίνεται ο κύκλος, υπάρχει πλέον και η δυνατότητα να αλλάξει.

Βιβλιογραφία

Cameron, J. J., & Granger, S. (2019). Does self-esteem have an interpersonal imprint beyond self-reports? A meta-analysis of self-esteem and objective interpersonal indicators. Personality and Social Psychology Review, 23(1), 73–102. hdoi.org/10.1177/1088868318756532

Forest, A. L., & Kille, D. R. (2023). Self-esteem's impacts on intimacy-building: Pathways through self-disclosure and responsiveness. Current Opinion in Psychology, 53, 101660.

Harris, M. A., & Orth, U. (2020). The link between self-esteem and social relationships: A meta-analysis of longitudinal studies. Journal of Personality and Social Psychology, 119(6), 1459–1477. doi.org/10.1037/pspp0000265

Leary, M. R. (1999). Making sense of self-esteem. Current Directions in Psychological Science, 8(1), 32–35. doi.org/10.1111/1467-8721.00008

Leary, M. R., & Baumeister, R. F. (2000). The nature and function of self-esteem: Sociometer theory. Advances in Experimental Social Psychology, 32, 1–62. doi.org/10.1016/S0065-2601(00)80003-9

Neff, K. D. (2023). Self-compassion: Theory, method, research, and intervention. Annual Review of Psychology, 74, 193–218. doi.org/10.1146/annurev-psych-032420-031047

Wood, J. V., Forest, A. L., Friesen, J. P., Murray, S. L., Holmes, J. G., & McNulty, J. K. (2024). Self-esteem and romantic relationship quality. Nature Reviews Psychology, 3, 27–41.

Συγγραφή - Επιμέλεια Άρθρου

Χρήστος Καρράς - Ψυχολόγος

Χρήστος Καρράς: έχει επιβεβαιωθεί από το Therapy

Το προφίλ έχει επαληθευτεί μέσω της πλατφόρμας Therapy Psychology. Τα στοιχεία που εμφανίζονται έχουν επιβεβαιωθεί από το σύστημα.

• Επιβεβαιωμένο επαγγελματικό προφίλ
• Ελεγμένα στοιχεία ταυτότητας
• Επικυρωμένη ειδίκευση

Εξειδικεύομαι σε θέματα σχέσεων, ζευγαριού και σεξουαλικότητας. Μέσα από μια συστημική προσέγγιση, στόχος είναι η κατανόηση των δυσκολιών και η ενίσχυση της επικοινωνίας, της σύνδεσης και της προσωπικής εξέλιξης.

Εξειδικεύσεις:

Διαζύγιο Διαχείριση Θυμού Θέματα ανδρών

10 χρόνια εμπειρίας

Δείτε όλα τα άρθρα Κλείστε ραντεβού

THERAPY.PSYCHOLOGY - ΠΛΑΤΦΟΡΜΑ ΨΥΧΟΘΕΡΑΠΕΙΑΣ - Online & Διά ζώσης
Βρες τον Θεραπευτή που είναι κατάλληλος για εσένα | Ξεκίνα εδώ το Θεραπευτικό ταξίδι σου με Δωρεάν 1η συνεδρία.