Mobbing στον χώρο εργασίας: η αθέατη μορφή ψυχολογικής βίας

Ακρόαση άρθρου......

Πρόσθεσε το Psychology.gr στις προτιμώμενες πηγές σου στη Google
Με αυτό τον τρόπο, θα βλέπεις περισσότερα νέα άρθρα ψυχολογίας και ψυχικής υγείας που δημοσιεύονται στο PSYCHOLOGY.GR

Η Β. είναι 30 ετών και σε μία από τις συνεδρίες μας μου εξομολογήθηκε μια ιδιαίτερα δύσκολη εμπειρία από τον εργασιακό της χώρο. Εργαζόταν για 5 χρόνια σε μεγάλη εταιρεία, σε θέση διοικητικής υποστήριξης, μέχρι τη στιγμή που άλλαξε η διοίκηση του τμήματος όπου ανήκε. Από τότε, όπως περιέγραψε, η καθημερινότητά της άρχισε σταδιακά να γίνεται όλο και πιο πιεστική.

Η νέα προϊσταμένη της ασκούσε συχνά έντονη κριτική μπροστά στους συναδέλφους της, ακόμη και για μικρά ή ασήμαντα λάθη, ενώ πολλές φορές της ανέθετε εργασίες χωρίς σαφείς οδηγίες και με εξαιρετικά περιορισμένο χρόνο ολοκλήρωσης.

Παράλληλα, η Β. παρατηρούσε ότι αποκλειόταν από συναντήσεις και ενημερώσεις που αφορούσαν άμεσα τη δουλειά της, γεγονός που την έκανε να αισθάνεται εκτεθειμένη και επαγγελματικά ανεπαρκής.

Όπως μου ανέφερε, για μεγάλο χρονικό διάστημα πίστευε ότι ίσως η ίδια δεν προσπαθούσε αρκετά ή ότι υπερέβαλλε σχετικά με τη συμπεριφορά που δεχόταν. Ωστόσο, η συνεχής υποτίμηση, η απομόνωση και η ψυχολογική πίεση άρχισαν να επηρεάζουν σημαντικά την αυτοεκτίμηση και την ψυχική της υγεία.

Σήμερα αναγνωρίζει πως αυτό που βίωνε δεν ήταν απλώς μια δύσκολη συνεργασία, αλλά μια μορφή εργασιακού εκφοβισμού, το γνωστό φαινόμενο του mobbing.

Τι είναι το mobbing;

Ο όρος mobbing χρησιμοποιείται για να περιγράψει μια συστηματική μορφή ψυχολογικής παρενόχλησης στον χώρο εργασίας, κατά την οποία ένα άτομο γίνεται στόχος επαναλαμβανόμενων συμπεριφορών που αποσκοπούν στην υποτίμηση, τον εκφοβισμό, την αποσταθεροποίηση, την απομόνωση ή την επαγγελματική απαξίωση, με αποτέλεσμα την ψυχολογική επιβάρυνση του εργαζομένου.

Σε αντίθεση με μια περιστασιακή διαφωνία ή μια στιγμιαία ένταση, το mobbing χαρακτηρίζεται από συνέχεια στον χρόνο, επαναληπτικότητα, ασυμμετρία δύναμης και σταδιακή ψυχολογική φθορά.

Αποτελεί μία από τις πιο σύνθετες και συχνά αόρατες μορφές ψυχολογικής βίας στον χώρο εργασίας. Δεν εκδηλώνεται απαραίτητα με φωνές, ανοιχτές συγκρούσεις ή εμφανείς λεκτικές επιθέσεις. Αντιθέτως, πολλές φορές εκφράζεται μέσα από υπόγειες, έμμεσες και δύσκολα αποδείξιμες συμπεριφορές. Πρόκειται για ένα φαινόμενο που συχνά αναπτύσσεται αθόρυβα.

Συχνότερα παίρνει τη μορφή επαναλαμβανόμενων συμπεριφορών που διαβρώνουν σταδιακά την αίσθηση επαγγελματικής επάρκειας, ασφάλειας και αξιοπρέπειας του εργαζομένου. Μπορεί να εκφραστεί μέσα από υποτίμηση, αποκλεισμό από πληροφορίες, ειρωνικά σχόλια, προσβολές, κατηγορίες, παρεμπόδιση στην εκτέλεση καθηκόντων, αμφισβήτηση της κρίσης, συνεχή κριτική ή σιωπηλή απομόνωση.

Αυτό που το καθιστά ιδιαίτερα επιβαρυντικό είναι η συστηματικότητά του. Ένα μεμονωμένο δυσάρεστο περιστατικό, όσο ενοχλητικό κι αν είναι, δεν αρκεί για να χαρακτηριστεί ως mobbing. Όταν όμως παρόμοιες συμπεριφορές επαναλαμβάνονται, αποκτούν διάρκεια και εγκαθιδρύουν ένα σταθερό κλίμα πίεσης, τότε ο εργαζόμενος αρχίζει να βιώνει μια βαθύτερη ψυχική επιβάρυνση. Σταδιακά, η καθημερινότητα στο εργασιακό περιβάλλον μετατρέπεται από πεδίο δημιουργίας και συνεργασίας σε χώρο άγχους, επιφυλακής και συναισθηματικής φθοράς.

Η δυσκολία αναγνώρισης του φαινομένου

Ένα από τα πιο δύσκολα στοιχεία του mobbing είναι ότι ο εργαζόμενος συχνά αργεί να το αναγνωρίσει. Στην αρχή προσπαθεί να δικαιολογήσει όσα συμβαίνουν. Ίσως σκέφτεται ότι πρόκειται για μια παρεξήγηση, για πίεση της δουλειάς ή για μια προσωρινή δυσκολία προσαρμογής.

Πολύ συχνά στρέφει την αμφιβολία προς τον εαυτό του: «Μήπως υπερέβαλα; Μήπως φταίω εγώ; Μήπως δεν κατάλαβα καλά;» Αυτή ακριβώς η εσωτερική αμφισβήτηση αποτελεί έναν από τους πιο ύπουλους μηχανισμούς του mobbing, γιατί σταδιακά αποδυναμώνει την εμπιστοσύνη του ατόμου στον εαυτό του.

Ψυχολογικές επιπτώσεις

Στην πραγματικότητα, το mobbing δεν πλήττει μόνο την επαγγελματική λειτουργικότητα, αλλά και την ίδια την προσωπική υπόσταση. Ο εργαζόμενος μπορεί να αρχίσει να νιώθει ότι πρέπει διαρκώς να αποδεικνύει την αξία του, να φοβάται μήπως κάνει λάθος, να αυτολογοκρίνεται ή να αποσύρεται.

Οι συχνότερες επιπτώσεις είναι χρόνιο άγχος, ψυχική εξάντληση, σωματοποίηση στρες, συναισθηματική αποστασιοποίηση και καταθλιπτική συμπτωματολογία. Το πιο ύπουλο στοιχείο είναι ότι το άτομο συχνά αρχίζει να εσωτερικεύει την επιθετικότητα.

Επιπλέον, η αυτοπεποίθηση μειώνεται, η εσωτερική ένταση αυξάνεται και συχνά εμφανίζονται συμπτώματα όπως αϋπνία, κόπωση, πονοκέφαλοι, ευερεθιστότητα ή δυσκολία συγκέντρωσης. Η εμπειρία του mobbing δεν περιορίζεται στον εργασιακό χώρο, αλλά εισχωρεί στην προσωπική ζωή και αλλοιώνει την εικόνα που έχει το άτομο για τον εαυτό του.

Γιατί και πότε συμβαίνει το mobbing;

Το mobbing δεν εμφανίζεται τυχαία, αλλά συχνά αποτελεί ένδειξη βαθύτερων δυσλειτουργιών μέσα σε έναν οργανισμό ή ένα εργασιακό περιβάλλον.

Συνήθως αναπτύσσεται γύρω από δυναμικές εξουσίας, ανασφάλειας και ανάγκης διατήρησης ελέγχου. Η παρουσία ενός νέου, καταρτισμένου ή δυναμικού εργαζομένου μπορεί να ενεργοποιήσει φόβους που σχετίζονται με απώλεια επιρροής, αλλαγή ισορροπιών ή σύγκριση με τους υπόλοιπους εργαζομένους. Όταν απουσιάζει μια κουλτούρα συνεργασίας και αμοιβαίου σεβασμού, η επαγγελματική επάρκεια του άλλου μπορεί να βιωθεί όχι ως ενίσχυση της ομάδας, αλλά ως απειλή.

Σε τέτοια περιβάλλοντα, η υποτίμηση, ο αποκλεισμός από πληροφορίες, η αμφισβήτηση ή η παρεμπόδιση στην εκτέλεση καθηκόντων λειτουργούν συχνά ως μηχανισμοί διατήρησης ισχύος. Παράλληλα, όταν η διοίκηση δεν θέτει σαφή όρια και δεν καλλιεργεί πλαίσιο λογοδοσίας και ασφάλειας, τέτοιες συμπεριφορές μπορούν εύκολα να διαιωνίζονται. Ορισμένες φορές, ο εργασιακός χώρος μετατρέπεται σε πεδίο εκτόνωσης προσωπικών ανασφαλειών ή άλυτων συγκρούσεων.

Οι παραπάνω δυναμικές αποκτούν ακόμη μεγαλύτερη ένταση σε επαγγελματικά περιβάλλοντα με υψηλό βαθμό ευθύνης και σχέσης με τον άνθρωπο.

Στα επαγγέλματα υγείας και φροντίδας, το φαινόμενο μπορεί να γίνει ακόμη πιο σύνθετο. Η θεραπευτική σχέση βασίζεται στην εμπιστοσύνη, στην επικοινωνία, στην παρατήρηση και στη συνεργασία με την οικογένεια ή τον ασθενή. Όταν ο επαγγελματίας εμποδίζεται να ασκήσει αυτές τις βασικές λειτουργίες, δεν αμφισβητείται μόνο η αποτελεσματικότητα της δουλειάς του, αλλά αγγίζεται βαθύτερα η ίδια η επαγγελματική του ταυτότητα.

Αυτός είναι και ένας από τους λόγους που το mobbing αφήνει τόσο έντονο ψυχικό αποτύπωμα. Δεν περιορίζεται σε μια εξωτερική επαγγελματική δυσκολία, αλλά εισχωρεί στην αίσθηση νοήματος και αξίας που έχει το άτομο για τον εαυτό του και τη δουλειά του. Εκεί όπου θα έπρεπε να υπάρχει χώρος για δημιουργικότητα, εξέλιξη και συνεργασία, εγκαθίστανται σταδιακά ο φόβος, η αμφιβολία και η ψυχική φθορά.

Πώς μπορεί να αντιμετωπιστεί;

Η αντιμετώπιση του mobbing προϋποθέτει πρώτα απ’ όλα αναγνώριση. Να μπορέσει ο εργαζόμενος να δώσει όνομα σε αυτό που βιώνει.

Η καταγραφή περιστατικών, η αναζήτηση υποστήριξης, η διατήρηση επαφής με ανθρώπους εμπιστοσύνης και η ενημέρωση για τα επαγγελματικά του δικαιώματα αποτελούν σημαντικά βήματα. Επίσης, έχει αξία να θυμόμαστε ότι η συστηματική υποτίμηση δεν είναι φυσιολογική συνθήκη εργασίας, ούτε αναπόφευκτο μέρος της επαγγελματικής ζωής.

Η θέσπιση σαφών και ήρεμων ορίων αποτελεί ένα καθοριστικό βήμα απέναντι στο mobbing, καθώς βοηθά τον εργαζόμενο να προστατεύσει την προσωπική και επαγγελματική του υπόσταση. Παράλληλα, ιδιαίτερα σημαντική είναι η αναζήτηση υποστήριξης από ανθρώπους εμπιστοσύνης, συναδέλφους, επόπτες, ειδικούς ψυχικής υγείας ή αρμόδιους φορείς, ώστε το άτομο να μη βιώνει μόνο του την πίεση και την απομόνωση. Εξίσου ουσιαστικό είναι να μπορέσει ο εργαζόμενος να αποδεσμευτεί από το αίσθημα ενοχής. Η στοχοποίηση δεν αποτελεί ένδειξη προσωπικής ανεπάρκειας, αλλά πολλές φορές συνδέεται με δυσλειτουργικές ισορροπίες και ανασφάλειες που ενεργοποιούνται μέσα στο ίδιο το εργασιακό περιβάλλον.

Σε ένα υγιές εργασιακό περιβάλλον, η διαφορετικότητα, η γνώση και η παρουσία ενός νέου ανθρώπου δεν αντιμετωπίζονται ως απειλή, αλλά ως δυνατότητα εξέλιξης. Όπου κυριαρχεί ο σεβασμός, η συνεργασία και η σαφήνεια των ρόλων, το mobbing δυσκολεύεται να ριζώσει. Το πρώτο βήμα, όμως, είναι πάντα το ίδιο: να αναγνωρίσουμε ότι αυτό που πληγώνει επανειλημμένα την αξιοπρέπεια, την ελευθερία και την επαγγελματική μας υπόσταση δεν είναι απλώς «δυσκολία συνεργασίας», αλλά μια μορφή ψυχολογικής βίας που αξίζει να αναγνωριστεί, να ονομαστεί και να αντιμετωπιστεί.

Η ευθύνη των οργανισμών

Η ευθύνη των οργανισμών απέναντι στο mobbing είναι καθοριστική, καθώς δεν πρόκειται για ένα ατομικό φαινόμενο, αλλά για μια βαθύτερη οργανωσιακή δυσλειτουργία. Η πρόληψη και η αντιμετώπισή του προϋποθέτουν την καλλιέργεια κουλτούρας διαφάνειας και σεβασμού, την ύπαρξη σαφών μηχανισμών αναφοράς, την ουσιαστική εκπαίδευση του προσωπικού και την εφαρμογή μιας ξεκάθαρης πολιτικής μηδενικής ανοχής απέναντι σε συμπεριφορές ψυχολογικής βίας.

Όταν ένας οργανισμός δεν αναγνωρίζει και δεν αντιμετωπίζει τέτοιες πρακτικές, δεν επηρεάζεται μόνο η ψυχική υγεία των εργαζομένων του, αλλά διακυβεύεται και η ίδια η λειτουργικότητα, η συνοχή και η αποτελεσματικότητά του συνολικά.

Η ψυχολογική βία στον χώρο εργασίας είναι συχνά αθόρυβη, γι’ αυτό και τόσο επικίνδυνη. Δεν αφήνει εμφανή σημάδια, όμως διαβρώνει σταδιακά την αξιοπρέπεια, την αυτοπεποίθηση και την επαγγελματική ταυτότητα.

Το πιο σημαντικό βήμα είναι να της δώσουμε όνομα. Γιατί όταν ονομάζουμε αυτό που βιώνουμε, παύουμε να το κουβαλάμε σιωπηλά. Και τότε αρχίζει η δυνατότητα της διεκδίκησης, της προστασίας και τελικά της αλλαγής!

Συγγραφή - Επιμέλεια Άρθρου

Βαρβάρα (Βέρα) Πιτσογιάννη - Σύμβουλος Ψυχικής Υγείας · Life Coach

Βαρβάρα (Βέρα) Πιτσογιάννη: έχει επιβεβαιωθεί από το Therapy

Το προφίλ έχει επαληθευτεί μέσω της πλατφόρμας Therapy Psychology. Τα στοιχεία που εμφανίζονται έχουν επιβεβαιωθεί από το σύστημα.

• Επιβεβαιωμένο επαγγελματικό προφίλ
• Ελεγμένα στοιχεία ταυτότητας
• Επικυρωμένη ειδίκευση

BSc Λογοθεραπεύτρια, Απόφοιτος Πανεπιστημίου Ιωαννίνων|
MSc Σύμβουλος Ψυχοκοινωνικής Υγείας,Εθνικό Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών|
NeuroLinguistic Programming-NLP coaching (INLPTA accredited)| PhD (c) Υποψήφια Διδάκτωρ

Εξειδικεύσεις:

Διαχείριση Άγχους - Φοβιών Διαζύγιο Διαταραχές συμπεριφοράς

Δείτε όλα τα άρθρα Κλείστε ραντεβού

THERAPY.PSYCHOLOGY - ΠΛΑΤΦΟΡΜΑ ONLINE ΨΥΧΟΘΕΡΑΠΕΙΑΣ
Μια ολοκληρωμένη εμπειρία σύνδεσης Ειδικών Ψυχικής Υγείας και Θεραπευόμενων | Ξεκίνα εδώ το Θεραπευτικό ταξίδι σου...