Πριν Κλείσει η Πόρτα του Χειρουργείου: Η Ψυχολογία του Ασθενούς Όταν Καλείται να Παραδώσει τον Έλεγχο

Ακρόαση άρθρου......

Πρόσθεσε το Psychology.gr στις προτιμώμενες πηγές σου στη Google
Με αυτό τον τρόπο, θα βλέπεις περισσότερα νέα άρθρα ψυχολογίας και ψυχικής υγείας που δημοσιεύονται στο PSYCHOLOGY.GR

Φόβος, έλεγχος και εμπιστοσύνη πριν από μια καρδιοχειρουργική επέμβαση
Υπάρχει μια στιγμή πριν από ένα μεγάλο χειρουργείο που δύσκολα περιγράφεται μόνο με τη λέξη «άγχος». Οι εξετάσεις έχουν ολοκληρωθεί, οι γιατροί έχουν εξηγήσει τι πρόκειται να συμβεί, η ημερομηνία έχει οριστεί και ο άνθρωπος γνωρίζει ότι σύντομα θα χρειαστεί να παραδώσει τον έλεγχο του σώματός του στα χέρια άλλων.

Στην περίπτωση μιας καρδιοχειρουργικής επέμβασης, αυτή η εμπειρία μπορεί να αποκτά ακόμη μεγαλύτερο ψυχολογικό βάρος. Η καρδιά δεν βιώνεται μόνο ως ένα όργανο. Στη γλώσσα, στις σχέσεις και στον πολιτισμό μας συνδέεται με τη ζωή, το συναίσθημα, την αγάπη, τον φόβο και την ίδια την ύπαρξη….και ξαφνικά γίνεται αντικείμενο μιας χειρουργικής επέμβασης. Η ιατρική ομάδα προετοιμάζει το σώμα. Γίνονται εξετάσεις, αξιολογούνται παράγοντες κινδύνου, δίνονται οδηγίες και οργανώνεται με ακρίβεια η επέμβαση. Τι συμβαίνει όμως με τον άνθρωπο που βρίσκεται μέσα σε αυτό το σώμα;

Το άγχος πριν από το χειρουργείο

Το προεγχειρητικό άγχος είναι συχνό στους ανθρώπους που πρόκειται να υποβληθούν σε καρδιοχειρουργική επέμβαση. Η διεθνής βιβλιογραφία δείχνει ότι ο φόβος της ίδιας της επέμβασης, οι δυσκολίες στον ύπνο, η αντίληψη της σοβαρότητας της κατάστασης και η κοινωνική υποστήριξη μπορούν να επηρεάζουν την ένταση του άγχους πριν από το χειρουργείο. 

Ωστόσο, το άγχος δεν σημαίνει απαραίτητα ότι ο ασθενής «δεν είναι έτοιμος» ή ότι δεν διαχειρίζεται καλά την κατάσταση. Μπορεί να είναι μια απολύτως ανθρώπινη αντίδραση απέναντι σε κάτι σημαντικό, άγνωστο και σε μεγάλο βαθμό μη ελέγξιμο.

Ο ασθενής μπορεί να εμπιστεύεται τον χειρουργό του και ταυτόχρονα να φοβάται. Μπορεί να γνωρίζει λογικά ότι βρίσκεται σε καλά χέρια και το βράδυ να σκέφτεται όλα όσα θα μπορούσαν να πάνε στραβά. Μπορεί μπροστά στους δικούς του ανθρώπους να δείχνει ψύχραιμος και όταν μένει μόνος να αισθάνεται εντελώς διαφορετικά. Αυτές οι καταστάσεις δεν αλληλοαναιρούνται. 

Η ψυχολογική προετοιμασία δεν έχει ως στόχο να πείσει έναν άνθρωπο ότι «δεν πρέπει να φοβάται». Έχει ως στόχο να δημιουργήσει χώρο ώστε να μπορέσει να αναγνωρίσει τι ακριβώς φοβάται και τι χρειάζεται για να νιώσει περισσότερο ασφαλής μέσα στη διαδικασία.

Ο φόβος του αγνώστου και η απώλεια ελέγχου

Ένα μεγάλο μέρος του προεγχειρητικού φόβου δεν αφορά μόνο το αν «θα πάει καλά» η επέμβαση. Αφορά το άγνωστο. Τι θα συμβεί όταν μπω στο χειρουργείο; Πώς θα είναι η αναισθησία; Πότε θα ξυπνήσω; Πώς θα αισθάνομαι μετά; Θα πονάω; Πόσο θα εξαρτώμαι από άλλους; Πόσο γρήγορα θα επιστρέψω στη ζωή μου; Οι ερωτήσεις μπορεί να είναι πολλές και δεν εκφράζονται πάντα. 

Μερικές φορές ο ασθενής φοβάται να τις κάνει επειδή δεν θέλει να ακούσει τις απαντήσεις. Άλλοτε δεν θέλει να «ενοχλήσει». Και κάποιες φορές οι άνθρωποι γύρω του, με καλή πρόθεση, προσπαθούν να κλείσουν γρήγορα τη συζήτηση: «Μην το σκέφτεσαι.» «Όλα θα πάνε καλά.» «Είσαι δυνατός.» Οι φράσεις αυτές μπορεί να εκφράζουν αγάπη και αισιοδοξία. Μπορούν όμως, χωρίς πρόθεση, να αφήσουν τον άνθρωπο μόνο με έναν φόβο για τον οποίο αισθάνεται ότι δεν υπάρχει χώρος να μιλήσει.

Η ψυχολογική ασφάλεια δεν δημιουργείται όταν εξαφανίζουμε τον φόβο από τη συζήτηση. Δημιουργείται όταν ο φόβος μπορεί να ειπωθεί χωρίς να χρειάζεται αμέσως να διορθωθεί. 

Ταυτόχρονα, η χειρουργική εμπειρία αγγίζει και κάτι ακόμη πιο βαθύ: την προσωρινή απώλεια ελέγχου. Στην καθημερινότητα έχουμε συνηθίσει να αποφασίζουμε. Να κινούμαστε, να επιλέγουμε, να προστατευόμαστε, να ζητάμε βοήθεια ή να απομακρυνόμαστε. Στο χειρουργείο αυτή η δυνατότητα παραδίδεται προσωρινά. Ο ασθενής καλείται να εμπιστευτεί. Τον χειρουργό, τον αναισθησιολόγο, τους νοσηλευτές, τους ανθρώπους που πιθανόν συναντά για πρώτη φορά αλλά στους οποίους καλείται να παραδώσει, για κάποιες ώρες, κάτι εξαιρετικά πολύτιμο: το σώμα και τη ζωή του.

Η εμπιστοσύνη στην ιατρική ομάδα

Η εμπιστοσύνη δεν αποτελεί μια απλώς «ευχάριστη» διάσταση της ιατρικής φροντίδας. Είναι βασικό κομμάτι της ψυχολογικής εμπειρίας του ασθενούς. 

Η ενημέρωση παίζει σημαντικό ρόλο σε αυτή τη διαδικασία. Η διεθνής βιβλιογραφία δείχνει ότι η προεγχειρητική εκπαίδευση και η επαρκής πληροφόρηση μπορούν να συμβάλουν στη μείωση του άγχους και στη μεγαλύτερη ικανοποίηση των ασθενών από τη φροντίδα. Όμως η ενημέρωση από μόνη της δεν αρκεί πάντα.

Ένας άνθρωπος μπορεί να έχει ακούσει όλες τις ιατρικές πληροφορίες και παρ’ όλα αυτά να παραμένει φοβισμένος. Γιατί άλλο είναι να γνωρίζω τι θα μου συμβεί και άλλο να νιώθω ότι δεν θα είμαι μόνος μέσα σε αυτό που θα μου συμβεί. Ο τρόπος με τον οποίο ο επαγγελματίας υγείας επικοινωνεί, ακούει, απαντά στις ερωτήσεις και αναγνωρίζει την αγωνία του ασθενούς μπορεί να είναι εξίσου σημαντικός με την ίδια την πληροφορία. Η εμπιστοσύνη δεν σημαίνει ότι ο ασθενής παύει να φοβάται. Σημαίνει ότι ο φόβος του έχει που να ακουμπήσει.

Ο ασθενής μέσα στο οικογενειακό σύστημα

Τυπικά, στο χειρουργείο μπαίνει ένας άνθρωπος. Συστημικά όμως, μαζί του φτάνει μέχρι την πόρτα ένα ολόκληρο δίκτυο σχέσεων. Ο σύντροφος που φοβάται αλλά προσπαθεί να μην το δείξει. Το παιδί που καταλαβαίνει ότι κάτι σοβαρό συμβαίνει. Ο γονιός που τηλεφωνεί διαρκώς. Ο άνθρωπος που μένει πίσω και αναλαμβάνει ξαφνικά ευθύνες που μέχρι χθες μοιράζονταν. Η οικογένεια που προσπαθεί να οργανώσει πρακτικά ζητήματα ενώ ταυτόχρονα διαχειρίζεται τη δική της αγωνία.

Από μια συστημική οπτική, η ασθένεια και η χειρουργική επέμβαση δεν συμβαίνουν μόνο στο άτομο. Συμβαίνουν και στο σύστημα των σχέσεών του. Για ένα διάστημα οι ρόλοι μπορεί να αλλάξουν. Ο άνθρωπος που μέχρι χθες φρόντιζε τους άλλους μπορεί να χρειαστεί να φροντιστεί. Εκείνος που είχε την ευθύνη της οικογένειας μπορεί να χρειαστεί να εξαρτηθεί. Ο σύντροφος να αναλάβει περισσότερα. Τα παιδιά να αντιληφθούν αλλαγές ακόμη και όταν κανείς δεν τους έχει εξηγήσει ακριβώς τι συμβαίνει.

Η κοινωνική υποστήριξη φαίνεται να σχετίζεται με χαμηλότερα επίπεδα προεγχειρητικού άγχους. Το κρίσιμο όμως δεν είναι μόνο αν υπάρχουν άνθρωποι γύρω μας. Είναι αν αισθανόμαστε ότι μπορούμε πραγματικά να στηριχθούμε σε αυτούς…και εδώ εμφανίζεται συχνά ένα ενδιαφέρον παράδοξο. Όσο περισσότερο φοβάται η οικογένεια, τόσο περισσότερο ο ασθενής μπορεί να αισθάνεται ότι πρέπει να δείχνει δυνατός. Καθησυχάζει τους άλλους, κάνει αστεία, οργανώνει πρακτικά ζητήματα και επαναλαμβάνει ότι όλα θα πάνε καλά. Έτσι μπορεί να δημιουργηθεί μια οικογενειακή ισορροπία στην οποία όλοι προστατεύουν όλους και κανείς δεν μιλά για αυτό που πραγματικά φοβάται. 

Η σιωπή δεν είναι πάντοτε απουσία φόβου. Μερικές φορές είναι ένας τρόπος προστασίας των άλλων. Η ψυχολογική υποστήριξη μπορεί να προσφέρει έναν διαφορετικό χώρο. Έναν χώρο στον οποίο ο ασθενής δεν χρειάζεται να προστατεύσει κανέναν.

Η καρδιά ως όργανο και ως σύμβολο

Η καρδιοχειρουργική επέμβαση έχει και μια ιδιαίτερη συμβολική διάσταση. Γνωρίζουμε βιολογικά τι είναι η καρδιά. Ένας μυς που εργάζεται αδιάκοπα και διατηρεί την κυκλοφορία του αίματος. Ψυχολογικά όμως η καρδιά κουβαλά πολύ περισσότερα. Λέμε ότι αγαπάμε «με όλη μας την καρδιά». Ότι κάποιος «μας ράγισε την καρδιά». Ότι «η καρδιά μας πήγε να σπάσει» όταν φοβηθήκαμε. Ότι πρέπει να «ακούσουμε την καρδιά μας». 

Γι’ αυτό και η στιγμή κατά την οποία ένας άνθρωπος μαθαίνει ότι η καρδιά του χρειάζεται χειρουργική παρέμβαση μπορεί να αγγίξει βαθύτερους φόβους γύρω από την ευαλωτότητα, τη θνητότητα και τη συνέχεια της ζωής.

«Κι αν δεν ξυπνήσω;», «Κι αν η ζωή μου αλλάξει;», «Θα είμαι πάλι ο ίδιος;», «Θα μπορέσω να κάνω όσα έκανα;», «Τι αφήνω πίσω μου αν συμβεί κάτι;»

Δεν χρειάζεται να παθολογικοποιήσουμε αυτές τις σκέψεις. Όταν ένας άνθρωπος έρχεται τόσο κοντά στην αίσθηση της ευαλωτότητας του σώματος του, είναι φυσικό να εμφανίζονται και υπαρξιακά ερωτήματα. Δεν χρειάζονται πάντα άμεση απάντηση. Μερικές φορές χρειάζονται πρώτα κάποιον που να μπορεί να τα ακούσει.

Τι σημαίνει πραγματικά ψυχολογική προετοιμασία;

Η ψυχολογική προετοιμασία πριν από μια καρδιοχειρουργική επέμβαση δεν σημαίνει ότι ο άνθρωπος πρέπει να φτάσει στην πόρτα του χειρουργείου χωρίς φόβο. Δεν σημαίνει ότι πρέπει να σκέφτεται θετικά κάθε στιγμή και σίγουρα δεν σημαίνει ότι αν φοβάται, «δεν το διαχειρίζεται καλά». 

Μπορεί να σημαίνει ότι μπορεί να ονομάσει αυτό που τον φοβίζει.Ότι μπορεί να ξεχωρίσει τον πραγματικό κίνδυνο από το καταστροφικό σενάριο που δημιουργεί το άγχος. Ότι έχει τις πληροφορίες που χρειάζεται χωρίς να χάνεται σε ατελείωτη αναζήτηση. Ότι μπορεί να μιλήσει στην οικογένειά του χωρίς να αισθάνεται ότι πρέπει συνεχώς να την προστατεύει. Ότι μπορεί να εμπιστευτεί την ιατρική ομάδα χωρίς να χρειάζεται να προσποιείται ότι δεν φοβάται. Ότι μπορεί να αποδεχθεί πως για ένα διάστημα ίσως χρειαστεί βοήθεια και ότι μπορεί να διακρίνει ανάμεσα σε όσα δεν μπορεί να ελέγξει και σε όσα εξακολουθούν να βρίσκονται στα χέρια του.

Δεν μπορεί να πραγματοποιήσει ο ίδιος την επέμβαση. Μπορεί όμως να ζητήσει τις πληροφορίες που χρειάζεται. Δεν μπορεί να γνωρίζει με απόλυτη βεβαιότητα πώς θα εξελιχθούν όλα. Μπορεί όμως να μιλήσει για τις ανησυχίες του. Δεν μπορεί να ελέγξει τα πάντα. Μπορεί όμως να μην τα περάσει όλα μόνος του.

Πριν κλείσει η πόρτα

Την ημέρα της επέμβασης, κάποια στιγμή η οικογένεια θα μείνει πίσω. Η πόρτα θα κλείσει και ο ασθενής θα προχωρήσει μαζί με την ιατρική ομάδα. Εκείνη τη στιγμή δεν παίρνει μαζί του μόνο τις εξετάσεις και το ιατρικό ιστορικό του. Παίρνει μαζί του τις σχέσεις του, τις εμπειρίες του, τους φόβους του, όσα πιστεύει για την ασθένεια, όσα έχει καταλάβει από τους γιατρούς, όσα δεν τόλμησε να ρωτήσει, τις προσδοκίες του και τους ανθρώπους στους οποίους θέλει να επιστρέψει.

Η καρδιοχειρουργική αντιμετωπίζει την καρδιά. Η ολοκληρωμένη φροντίδα χρειάζεται να θυμάται και τον άνθρωπο που την εμπιστεύεται στα χέρια της. Γιατί ίσως η ψυχολογική προετοιμασία πριν από ένα μεγάλο χειρουργείο να μην είναι η προσπάθεια να εξαφανίσουμε τον φόβο. Ίσως είναι η διαδικασία μέσα από την οποία ο άνθρωπος μπορεί να πει:

«Φοβάμαι. Καταλαβαίνω γιατί φοβάμαι. Ξέρω ποιοι είναι δίπλα μου και μπορώ να προχωρήσω.»

Πηγές:

Leivaditis, V., Sepetis, A., Mulita, F., Mitsos, S., Baikoussis, N. G., Koletsis, E., Assimakopoulos, S. F., Maniatopoulos, A. A., Liolis, E., Nikolakopoulos, K., Dahm, M., & Kontodimopoulos, N. (2025). Patient-centered cardiac surgery: Psychosocial challenges, evidence-based interventions, and future horizons. Healthcare, 13(22), 2957. 

Ng, S. X., Wang, W., Shen, Q., Toh, Z. A., & He, H. G. (2022). The effectiveness of preoperative education interventions on improving perioperative outcomes of adult patients undergoing cardiac surgery: A systematic review and meta-analysis. European Journal of Cardiovascular Nursing, 21(6), 521–536.

Salzmann, S., Salzmann-Djufri, M., Wilhelm, M., & Euteneuer, F. (2020). Psychological preparation for cardiac surgery. Current Cardiology Reports, 22, 172.

Xing, A., Hengudomsub, P., & Ponpinij, P. (2025). Factors predicting preoperative anxiety among adult patients undergoing cardiac surgery in China: A cross-sectional study. Belitung Nursing Journal, 11(2), 163–171. 

THERAPY.PSYCHOLOGY - ΠΛΑΤΦΟΡΜΑ ONLINE ΨΥΧΟΘΕΡΑΠΕΙΑΣ
Μια ολοκληρωμένη εμπειρία σύνδεσης Ειδικών Ψυχικής Υγείας και Θεραπευόμενων | Ξεκίνα εδώ το Θεραπευτικό ταξίδι σου με Δωρεάν 1η συνεδρία.