Παιδικές διακοπές με τον παππού και τη γιαγιά: Πώς να βάλετε όρια χωρίς παρεξηγήσεις

Ακρόαση άρθρου......

Πρόσθεσε το Psychology.gr στις προτιμώμενες πηγές σου στη Google
Με αυτό τον τρόπο, θα βλέπεις περισσότερα νέα άρθρα ψυχολογίας και ψυχικής υγείας που δημοσιεύονται στο PSYCHOLOGY.GR

Οι σχέσεις ανάμεσα στις γενιές αποτελούν έναν από τους σημαντικότερους παράγοντες διαμόρφωσης της οικογενειακής ταυτότητας. Ο παππούς και η γιαγιά δεν εκπροσωπούν μόνο πρόσωπα φροντίδας, αλλά και φορείς μνήμης, αξιών, εμπειριών και οικογενειακών αφηγήσεων που συνδέουν το παιδί με την ιστορία της οικογένειάς του.

Η παρουσία τους συμβάλλει στη διαμόρφωση της αίσθησης του ανήκειν, ενισχύει τη συναισθηματική ασφάλεια και προσφέρει στα παιδιά ένα ευρύτερο πλαίσιο αναφοράς πέρα από τη στενή πυρηνική οικογένεια (Bengtson, 2001).

Οι καλοκαιρινές διακοπές δημιουργούν συχνά τις συνθήκες για περισσότερο χρόνο και ουσιαστικότερη επαφή ανάμεσα στα παιδιά και τους παππούδες τους. Ταυτόχρονα, όμως, η αυξημένη αυτή συνύπαρξη φέρνει συχνά στην επιφάνεια ζητήματα που αφορούν τα όρια, τους οικογενειακούς ρόλους και τη διαχείριση της γονεϊκής ευθύνης. Πολλοί γονείς αναρωτιούνται πώς μπορούν να διατηρήσουν βασικές αρχές διαπαιδαγώγησης χωρίς να δημιουργηθούν εντάσεις ή παρεξηγήσεις με την προηγούμενη γενιά.

Από συστημική σκοπιά, κάθε οικογένεια αποτελεί ένα δυναμικό σύστημα σχέσεων, όπου οι αλλαγές στη θέση ή στον ρόλο ενός μέλους επηρεάζουν αναπόφευκτα όλα τα υπόλοιπα μέλη (Bowen, 1978· Minuchin, 1974).

Παράλληλα, από ψυχαναλυτική οπτική, οι σχέσεις ανάμεσα στις γενιές δεν διαμορφώνονται μόνο στο παρόν αλλά επηρεάζονται και από ασυνείδητες προσδοκίες, οικογενειακές ταυτίσεις και συναισθηματικά φορτία που μεταβιβάζονται διαγενεακά. Έτσι, μια φαινομενικά απλή διαφωνία σχετικά με το παιδί μπορεί να αγγίζει βαθύτερα ζητήματα αναγνώρισης, αποδοχής και θέσης μέσα στην οικογένεια.

Όταν οι γενιές επαναδιαπραγματεύονται τους ρόλους τους

Η μετάβαση από τον ρόλο του γονέα στον ρόλο του παππού ή της γιαγιάς αποτελεί μία από τις σημαντικές αλλαγές στον οικογενειακό κύκλο ζωής. Πρόκειται για μια διαδικασία που απαιτεί αναπροσαρμογή των σχέσεων και επαναπροσδιορισμό των ορίων ανάμεσα στις γενιές (Carter & McGoldrick, 2005).

Για τους γονείς, η ανατροφή ενός παιδιού συνοδεύεται από την ανάγκη να διαμορφώσουν τη δική τους γονεϊκή ταυτότητα.
Για τους παππούδες, αντίστοιχα, η νέα αυτή θέση συνοδεύεται συχνά από την επιθυμία να παραμείνουν σημαντικοί και ενεργοί στη ζωή της οικογένειας. Οι ανάγκες αυτές είναι φυσιολογικές και ανθρώπινες, ωστόσο ορισμένες φορές μπορεί να δημιουργήσουν αδιόρατες εντάσεις.

Από ψυχαναλυτική σκοπιά, η γέννηση ενός εγγονιού ενεργοποιεί συχνά στους παππούδες μνήμες από τη δική τους γονεϊκή πορεία. Μπορεί να αναδύονται συναισθήματα υπερηφάνειας, ενοχών, ανεκπλήρωτων προσδοκιών ή η ανάγκη να επιβεβαιωθεί ότι υπήρξαν επαρκείς γονείς. Παράλληλα, οι νέοι γονείς καλούνται να διαφοροποιηθούν από τα πρότυπα με τα οποία μεγάλωσαν και να διαμορφώσουν τον δικό τους τρόπο άσκησης του γονεϊκού ρόλου.

Συστημικά, η περίοδος αυτή αποτελεί μια διαδικασία επαναδιαπραγμάτευσης των ορίων ανάμεσα στα υποσυστήματα της οικογένειας.

Όταν τα όρια είναι σαφή αλλά ευέλικτα, η οικογένεια μπορεί να προσαρμοστεί στις νέες συνθήκες χωρίς ιδιαίτερες δυσκολίες. Όταν όμως είναι ασαφή ή υπερβολικά άκαμπτα, είναι πιθανό να εμφανιστούν συγκρούσεις που εκφράζονται μέσα από τη φροντίδα του παιδιού, ενώ στην πραγματικότητα αφορούν βαθύτερες ανάγκες αναγνώρισης και συναισθηματικής σύνδεσης.

Οι γονείς παραμένουν οι βασικοί φροντιστές

Ένα από τα συχνότερα διλήμματα που αντιμετωπίζουν οι γονείς είναι το πώς θα διατηρήσουν τον γονεϊκό τους ρόλο χωρίς να πληγώσουν ή να απορρίψουν τους παππούδες. Συχνά αισθάνονται ότι πρέπει είτε να επιβληθούν είτε να υποχωρήσουν πλήρως προκειμένου να διατηρηθεί η οικογενειακή ισορροπία.

Στην πραγματικότητα, η υγιής λειτουργία της οικογένειας βασίζεται στη σαφήνεια των ρόλων. Οι γονείς παραμένουν οι βασικοί υπεύθυνοι για τις αποφάσεις που αφορούν το παιδί τους, ακόμη και όταν οι παππούδες συμβάλλουν σημαντικά στην καθημερινή φροντίδα. Η σαφήνεια αυτή δεν αποτελεί ένδειξη έλλειψης σεβασμού προς την προηγούμενη γενιά. Αντίθετα, δημιουργεί ένα ασφαλές πλαίσιο μέσα στο οποίο όλοι γνωρίζουν τη θέση και την ευθύνη τους.

Ο Minuchin (1974) υποστήριξε ότι τα παιδιά αναπτύσσονται με μεγαλύτερη ασφάλεια όταν οι οικογενειακές δομές και οι ιεραρχίες είναι ξεκάθαρες. Όταν οι ρόλοι συγχέονται ή όταν οι γονείς δυσκολεύονται να οριοθετήσουν τη θέση τους, το παιδί μπορεί να βρεθεί ανάμεσα σε αντικρουόμενα μηνύματα, προσπαθώντας να ικανοποιήσει διαφορετικές προσδοκίες.

Η πρόκληση της διαφοροποίησης

Ο Murray Bowen (1978) περιέγραψε τη «διαφοροποίηση του εαυτού» ως την ικανότητα ενός ατόμου να διατηρεί τη δική του θέση και τις δικές του πεποιθήσεις, χωρίς να χάνει τη συναισθηματική σύνδεση με τους σημαντικούς άλλους.

Η έννοια αυτή φαίνεται ιδιαίτερα χρήσιμη στις σχέσεις γονέων και παππούδων. Πολλοί ενήλικες δυσκολεύονται να θέσουν όρια στους δικούς τους γονείς, όχι επειδή δεν γνωρίζουν τι χρειάζεται το παιδί τους, αλλά επειδή φοβούνται τη σύγκρουση, την απογοήτευση ή την απόρριψη.

Η διαφοροποίηση δεν σημαίνει απομάκρυνση ή ψυχρότητα. Σημαίνει ότι ο γονέας μπορεί να πει «αυτό θεωρούμε σωστό για το παιδί μας» χωρίς να χρειάζεται να ακυρώσει, να επιτεθεί ή να απορρίψει τον άλλον. Πρόκειται για μια στάση που επιτρέπει την ύπαρξη διαφορετικών απόψεων μέσα στη σχέση χωρίς να απειλείται ο δεσμός.

Πώς μπορούν οι γονείς να θέσουν όρια χωρίς συγκρούσεις

Η αποτελεσματική οριοθέτηση ξεκινά συνήθως πριν εμφανιστεί η σύγκρουση. Μια ανοιχτή συζήτηση πριν από τις διακοπές βοηθά στη διαμόρφωση κοινών προσδοκιών και μειώνει σημαντικά τις πιθανότητες παρεξηγήσεων.

Παράλληλα, είναι σημαντικό οι γονείς να διαχωρίζουν τα ζητήματα που αποτελούν βασικές αξίες της οικογένειας από εκείνα στα οποία μπορεί να υπάρξει μεγαλύτερη ευελιξία. Η απόλυτη ομοιομορφία δεν είναι απαραίτητη για να αισθάνεται ασφαλές ένα παιδί.

Εξίσου σημαντικός είναι και ο τρόπος επικοινωνίας. Τα όρια γίνονται ευκολότερα αποδεκτά όταν παρουσιάζονται ως έκφραση μιας γονεϊκής ανάγκης και όχι ως κριτική προς τον τρόπο λειτουργίας των παππούδων. Συχνά, ο τρόπος με τον οποίο τίθεται ένα όριο επηρεάζει περισσότερο τη σχέση από το ίδιο το περιεχόμενο του ορίου.

Το δικαίωμα των παππούδων να είναι... παππούδες

Μέσα στην προσπάθεια διατήρησης των κανόνων, υπάρχει ο κίνδυνος να ξεχαστεί ότι οι παππούδες δεν είναι δεύτεροι γονείς. Η σχέση τους με τα εγγόνια έχει διαφορετική λειτουργία και διαφορετικό συναισθηματικό περιεχόμενο.

Η διεθνής βιβλιογραφία δείχνει ότι η ενεργή παρουσία των παππούδων συνδέεται με μεγαλύτερη συναισθηματική ασφάλεια, ενίσχυση της οικογενειακής συνοχής και ανάπτυξη μιας ισχυρότερης αίσθησης ταυτότητας στα παιδιά (Bengtson, 2001· Silverstein & Giarrusso, 2010).

Οι μικρές διαφοροποιήσεις στον τρόπο έκφρασης της φροντίδας δεν είναι απαραίτητα προβληματικές. Αντίθετα, μπορούν να βοηθήσουν το παιδί να κατανοήσει ότι οι σχέσεις δεν είναι όλες ίδιες και ότι η αγάπη μπορεί να εκφράζεται με διαφορετικούς τρόπους. Το ζητούμενο δεν είναι η απόλυτη ομοιομορφία, αλλά η ύπαρξη ενός κοινού πλαισίου σεβασμού, ασφάλειας και συνεργασίας.

Συμπέρασμα

Οι καλοκαιρινές διακοπές με τον παππού και τη γιαγιά μπορούν να αποτελέσουν μια ιδιαίτερα πολύτιμη εμπειρία τόσο για τα παιδιά όσο και για ολόκληρη την οικογένεια. Οι διαφωνίες γύρω από τους κανόνες δεν αποτελούν απαραίτητα ένδειξη δυσλειτουργίας. Συχνά αντανακλούν τη φυσική διαδικασία επαναπροσδιορισμού των ρόλων ανάμεσα στις γενιές.

Από συστημική σκοπιά, το ζητούμενο δεν είναι η πλήρης συμφωνία αλλά η ύπαρξη σαφών ορίων και ανοιχτής επικοινωνίας. Από ψυχαναλυτική σκοπιά, οι εντάσεις που αναδύονται γύρω από τη φροντίδα των παιδιών συχνά αποτελούν ευκαιρία να αναγνωριστούν βαθύτερες ανάγκες αναγνώρισης, σύνδεσης και συνέχειας ανάμεσα στις γενιές.

Ίσως λοιπόν να έχει αξία να αναρωτηθούμε: ποια βαθύτερη ανάγκη ή ψυχική διεργασία ενεργοποιείται κάθε φορά που μια διαφωνία γύρω από το παιδί φαίνεται να υπερβαίνει σε ένταση και σημασία το ίδιο το περιεχόμενο του αρχικού ζητήματος;

Και ίσως ακόμη να αξίζει να σκεφτούμε ότι τα παιδιά δεν χρειάζονται μια οικογένεια χωρίς εντάσεις, αλλά μια οικογένεια που μπορεί να αντέχει τις εντάσεις της χωρίς να διαρρηγνύει τους δεσμούς της. Μια οικογένεια όπου οι διαφορετικές φωνές μπορούν να συνυπάρχουν χωρίς να ακυρώνουν η μία την άλλη.

Τελικά, ίσως το πιο σημαντικό δεν είναι το αν οι κανόνες τηρούνται με απόλυτη ακρίβεια, αλλά το αν μέσα σε αυτή τη συνύπαρξη οι σχέσεις καταφέρνουν να παραμένουν ζωντανές, συνδεδεμένες και επαρκώς ασφαλείς για το παιδί. Και ίσως αυτό να είναι το πιο σταθερό σημείο αναφοράς μέσα σε κάθε οικογενειακή διαπραγμάτευση.

Βιβλιογραφία

Bengtson, V. L. (2001). Beyond the nuclear family: The increasing importance of multigenerational bonds. Journal of Marriage and Family, 63(1), 1–16.

Bowen, M. (1978). Family therapy in clinical practice. Jason Aronson.

Carter, B., & McGoldrick, M. (2005). The expanded family life cycle: Individual, family, and social perspectives (3rd ed.). Allyn & Bacon.

Minuchin, S. (1974). Families and family therapy. Harvard University Press.

Silverstein, M., & Giarrusso, R. (2010). Aging and family life: A decade review. Journal of Marriage and Family, 72(5), 1039–1058.

Συγγραφή - Επιμέλεια Άρθρου

Αγγελική Αγγελή - Ψυχολόγος

Αγγελική Αγγελή: έχει επιβεβαιωθεί από το Psychology

Οι πληροφορίες που αναφέρονται στον επαγγελματικό κατάλογο ειδικών παρέχονται από τους ίδιους τους ειδικούς, κατά την εγγραφή τους στο σύστημα. Όταν βλέπετε την ένδειξη «έχει επιβεβαιωθεί από το Psychology”, σημαίνει ότι το Psychology έχει ελέγξει, με email, τηλεφωνικά ή/και με λήψη των σχετικών εγγράφων, τα ακόλουθα στοιχεία:

• Ότι ο ειδικός είναι υπαρκτό πρόσωπο.
• Ότι τα πτυχία οι τίτλοι και οι εξειδικεύσεις που αναφέρει είναι αληθινά.
• Ότι οι πληροφορίες που αναφέρει ισχύουν.

Ψυχολόγος - Συστημική Ψυχοθεραπεύτρια στο Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών, με ειδίκευση στην Αφηγηματική Συνεργατική και Διαλογική Προσέγγιση. 

2170005353

Δείτε όλα τα άρθρα Σελίδα ειδικού

THERAPY.PSYCHOLOGY - ΠΛΑΤΦΟΡΜΑ ONLINE ΨΥΧΟΘΕΡΑΠΕΙΑΣ
Μια ολοκληρωμένη εμπειρία σύνδεσης Ειδικών Ψυχικής Υγείας και Θεραπευόμενων | Ξεκίνα εδώ το Θεραπευτικό ταξίδι σου...