Ακρόαση άρθρου......
Πρόσθεσε το Psychology.gr στις προτιμώμενες πηγές σου στη Google
Με αυτό τον τρόπο, θα βλέπεις περισσότερα νέα άρθρα ψυχολογίας και ψυχικής υγείας που δημοσιεύονται στο PSYCHOLOGY.GR
Είναι αργά το βράδυ και κάτι σε απασχολεί. Θα μπορούσες να τηλεφωνήσεις σε έναν φίλο, αλλά δεν θέλεις να τον ενοχλήσεις. Ίσως υπάρχει κάτι που δυσκολεύεσαι να πεις ακόμη και στους ανθρώπους που βρίσκονται κοντά σου. Μπορεί να ντρέπεσαι, να φοβάσαι ότι θα παρεξηγηθείς ή απλώς να μην ξέρεις πώς να βάλεις σε λέξεις αυτό που αισθάνεσαι.
Ανοίγεις λοιπόν μια εφαρμογή Τεχνητής Νοημοσύνης και αρχίζεις να γράφεις.
Λίγα λεπτά αργότερα μπορεί να έχεις πει σε μια μηχανή κάτι που δεν έχεις πει σε κανέναν άνθρωπο.
Και αυτό δημιουργεί ένα ενδιαφέρον ερώτημα.
Όχι μόνο αν η Τεχνητή Νοημοσύνη μπορεί να μας βοηθήσει ψυχολογικά, αλλά γιατί μερικές φορές φαίνεται τόσο εύκολο να της μιλήσουμε.
Τι είναι αυτό που βρίσκουμε σε μια τέτοια συνομιλία και δυσκολευόμαστε να βρούμε στις σχέσεις μας με άλλους ανθρώπους;
Ένας συνομιλητής που είναι πάντα διαθέσιμος
Η χρήση εφαρμογών Τεχνητής Νοημοσύνης για προσωπικά και συναισθηματικά ζητήματα δεν είναι πλέον κάτι περιθωριακό.
Σε πρόσφατη μελέτη με 270 ανθρώπους από 29 χώρες που χρησιμοποιούσαν τακτικά το ChatGPT για συναισθηματική ή ψυχολογική υποστήριξη, οι λόγοι χρήσης δεν περιορίζονταν σε θέματα ψυχικής υγείας. Οι συμμετέχοντες το χρησιμοποιούσαν επίσης για συντροφικότητα, προβλήματα σχέσεων, λήψη αποφάσεων και γενικότερη βελτίωση της ευεξίας τους. Ανάμεσα στους λόγους που το θεωρούσαν βοηθητικό αναφέρονταν η συναισθηματική υποστήριξη και η δυνατότητα ελεύθερης έκφρασης (Luo et al., 2025a).
Μια άλλη ανάλυση διαδικτυακών συζητήσεων ανθρώπων που χρησιμοποιούσαν το ChatGPT για ψυχολογικούς λόγους βρήκε κάτι παρόμοιο. Οι χρήστες περιέγραφαν ως θετικά στοιχεία όχι μόνο την ποιότητα ορισμένων απαντήσεων, αλλά και χαρακτηριστικά που προκύπτουν ακριβώς από το γεγονός ότι απέναντί τους δεν βρίσκεται ένας άνθρωπος: διαρκής διαθεσιμότητα, απουσία αρνητικών αντιδράσεων και μια αίσθηση αντικειμενικότητας (Luo et al., 2025b).
THERAPY.PSYCHOLOGY - ΠΛΑΤΦΟΡΜΑ ΨΥΧΟΘΕΡΑΠΕΙΑΣ - Online & Διά ζώσης
Βρες τον Θεραπευτή που είναι κατάλληλος για εσένα | Ξεκίνα εδώ το Θεραπευτικό ταξίδι σου με Δωρεάν 1η συνεδρία.
Αυτό έχει σημασία.
Ένας φίλος μπορεί να είναι κουρασμένος. Ένας σύντροφος μπορεί να πληγωθεί από κάτι που θα ακούσει. Ένας άνθρωπος μπορεί να σοκαριστεί, να θυμώσει, να μας παρεξηγήσει ή να μας δώσει μια απάντηση που δεν θέλουμε να ακούσουμε. Η Τεχνητή Νοημοσύνη δεν έχει αυτές τις ανθρώπινες ανάγκες.
Μπορούμε να της μιλήσουμε στις τρεις το πρωί. Να επαναλάβουμε την ίδια ερώτηση πολλές φορές. Να διακόψουμε τη συζήτηση χωρίς εξήγηση. Να αλλάξουμε θέμα. Να ξαναγράψουμε αυτό που είπαμε μέχρι να αποδίδει ακριβώς αυτό που θέλουμε.
Δεν χρειάζεται να αναρωτηθούμε αν την κουράσαμε.
Και ίσως αυτό να είναι πολύ σημαντικότερο από όσο φαίνεται.
Το κόστος του να αποκαλύπτουμε τον εαυτό μας
PRO PSYCHOLOGY: Επαγγελματική Κοινότητα Ειδικών Ψυχικής Υγείας
Περιλαμβάνει ομάδες εποπτείας ανά ψυχοθεραπευτική προσέγγιση, ομάδες εποπτείας ανά επαγγελματικό αντικειμένο και πληθυσμό, επιμορφωτικά σεμινάρια εξειδίκευσης, Ομάδες συνάντησης για σύνδεση και δικτύωση, Mentoring για ψυχοθεραπευτές που κάνουν τα πρώτα τους βήματα στην άσκηση του επαγγέλματος..
Το να μιλάμε πραγματικά για τον εαυτό μας σε έναν άλλο άνθρωπο δεν είναι ποτέ εντελώς ουδέτερο.
Κάθε ουσιαστική αποκάλυψη εμπεριέχει κάποιο ρίσκο.
Αν πω σε κάποιον ότι φοβάμαι, μπορεί να με θεωρήσει αδύναμο. Αν παραδεχτώ ότι ζηλεύω, μπορεί να αλλάξει η εικόνα που έχει για μένα. Αν πω κάτι για τη σχέση μου, μπορεί να ακούσω μια απάντηση που δεν μου αρέσει. Αν αποκαλύψω μια πλευρά μου για την οποία ντρέπομαι, δεν μπορώ να ελέγξω πλήρως τι θα σκεφτεί ο άλλος.
Παλαιότερες έρευνες, ακόμη και πριν από τη σημερινή γενιά συστημάτων Τεχνητής Νοημοσύνης, είχαν δείξει ότι για ιδιαίτερα ευαίσθητα θέματα ορισμένοι άνθρωποι ένιωθαν περισσότερο άνετα να αποκαλύψουν προσωπικές πληροφορίες σε έναν ψηφιακό συνομιλητή παρά σε έναν άνθρωπο. Ένας από τους βασικούς λόγους ήταν ακριβώς η αίσθηση ότι η μηχανή δεν μπορούσε να τους κρίνει με τον ίδιο τρόπο (Pickard, Roster, & Chen, 2016).
Αυτό δεν σημαίνει ότι όλοι μιλούν περισσότερο ή βαθύτερα σε μια μηχανή. Η νεότερη έρευνα δείχνει μια αρκετά πιο σύνθετη εικόνα. Η αυτοαποκάλυψη επηρεάζεται από το άτομο, το είδος του θέματος και το πώς αντιλαμβάνεται τον ψηφιακό συνομιλητή.
Ίσως λοιπόν δεν είναι ακριβές να πούμε ότι η Τεχνητή Νοημοσύνη είναι «ευκολότερη» από έναν άνθρωπο. Για ορισμένους ανθρώπους όμως μπορεί να αποτελεί μια σχέση με μικρότερο κοινωνικό κόστος.
Και εδώ χρειάζεται μια σημαντική διάκριση.
Το να αισθάνεται κάποιος λιγότερο εκτεθειμένος κοινωνικά δεν σημαίνει ότι η συνομιλία του είναι απαραίτητα περισσότερο ιδιωτική. Οι συζητήσεις με ψηφιακά συστήματα αφορούν δεδομένα και η αποθήκευση, επεξεργασία και προστασία τους εξαρτάται από κάθε υπηρεσία και τους όρους χρήσης της. Πρόσφατες ανασκοπήσεις επισημαίνουν ακριβώς ζητήματα ακρίβειας, αξιοπιστίας, ιδιωτικότητας και περιορισμένης συναισθηματικής κατανόησης στις εφαρμογές γενετικής Τεχνητής Νοημοσύνης για θέματα ψυχικής υγείας (Wang et al., 2025).
Η αίσθηση λοιπόν ότι «μπορώ να πω τα πάντα χωρίς να κριθώ» είναι διαφορετικό πράγμα από την πραγματική εμπιστευτικότητα.
Μια σχέση χωρίς το βάρος του άλλου
Υπάρχει όμως και κάτι βαθύτερο. Στις ανθρώπινες σχέσεις δεν υπάρχουμε ποτέ μόνο εμείς.
Ο άλλος έχει δικές του ανάγκες, επιθυμίες, όρια, φόβους και προσδοκίες. Μπορεί να θέλει κάτι διαφορετικό από εμάς. Μπορεί να μας αρνηθεί κάτι. Μπορεί να μας απογοητεύσει και μπορεί να απογοητευτεί από εμάς.
Ακριβώς γι' αυτό οι ανθρώπινες σχέσεις μπορούν να είναι τόσο δύσκολες. Αλλά ίσως γι' αυτό μπορούν να είναι και τόσο σημαντικές.
Μια πρόσφατη ανάλυση από την οπτική της επιστήμης των ανθρώπινων σχέσεων καταλήγει σε μια ενδιαφέρουσα διάκριση. Τα σύγχρονα chatbots μπορούν να ανταποκρίνονται με τρόπους που ο άνθρωπος βιώνει ως υποστηρικτικούς και μπορούν πράγματι να δημιουργούν αισθήματα σύνδεσης. Δεν απαιτούν όμως από εμάς όσα απαιτεί μια στενή ανθρώπινη σχέση: διαπραγμάτευση, αμοιβαιότητα, προσαρμογή και κάποιες φορές θυσία ή αποδοχή των αναγκών ενός άλλου ανθρώπου (Smith, Bradbury, & Karney, 2025).
Αυτό δεν είναι απαραίτητα μειονέκτημα. Ίσως είναι ακριβώς ένας από τους λόγους που μας ελκύουν.
Η Τεχνητή Νοημοσύνη μπορεί να προσαρμοστεί σε μεγάλο βαθμό στη δική μας συζήτηση. Δεν χρειάζεται να κάνουμε χώρο για τη δική της ζωή. Δεν επιστρέφει σπίτι στενοχωρημένη επειδή της μιλήσαμε απότομα. Δεν αισθάνεται εγκαταλελειμμένη όταν κλείνουμε την εφαρμογή.
Υπάρχει όμως και μια ακόμη ιδιαιτερότητα, ιδιαίτερα στα συστήματα που μπορούν να διατηρούν πληροφορίες από προηγούμενες συνομιλίες. Όσο περισσότερο τους μιλάμε, τόσο περισσότερο οι επόμενες απαντήσεις τους μπορούν να βασίζονται σε όσα έχουμε ήδη πει: στις εμπειρίες που τους έχουμε περιγράψει, στις προτιμήσεις μας, στον τρόπο με τον οποίο ερμηνεύουμε τις σχέσεις μας και ακόμη και στη γλώσσα που χρησιμοποιούμε για να περιγράψουμε τον εαυτό μας.
Με αυτή την έννοια, η συνομιλία μπορεί σταδιακά να αποκτήσει κάτι από τη λειτουργία ενός καθρέφτη. Δεν μιλάμε κυριολεκτικά με τον εαυτό μας. Απέναντί μας εξακολουθεί να βρίσκεται ένα σύστημα που μπορεί να παράγει νέες συνδέσεις και διαφορετικές οπτικές. Ωστόσο, ένα μέρος αυτού που μας επιστρέφει έχει πλέον διαμορφωθεί και από το υλικό που εμείς οι ίδιοι του έχουμε δώσει.
Αυτό δημιουργεί ένα ενδιαφέρον παράδοξο. Μπορεί να αναζητούμε έναν «άλλον» που θα μας βοηθήσει να καταλάβουμε καλύτερα τον εαυτό μας, αλλά όσο περισσότερο αυτός ο ψηφιακός συνομιλητής προσαρμόζεται στη δική μας ιστορία, τόσο περισσότερο υπάρχει ο κίνδυνος να μας επιστρέφει, με πιο οργανωμένο και πειστικό τρόπο, τις ίδιες αφηγήσεις μέσα από τις οποίες ήδη καταλαβαίνουμε τον εαυτό μας.
Και ίσως εδώ βρίσκεται μια ακόμη ουσιαστική διαφορά από μια ανθρώπινη σχέση: ο πραγματικός άλλος δεν έχει δημιουργηθεί πάνω στη δική μας αφήγηση. Έχει τη δική του ιστορία, τη δική του οπτική και τη δυνατότητα να μας συναντήσει με τρόπους που δεν έχουμε προβλέψει.
Με μια έννοια, μπορούμε να έχουμε την εμπειρία μιας συνομιλίας χωρίς να χρειάζεται να αντιμετωπίσουμε όλο το βάρος που συνοδεύει την ύπαρξη ενός πραγματικού «άλλου».
Από μια υπαρξιακή οπτική, εδώ βρίσκεται ένα ενδιαφέρον παράδοξο.
Ο άλλος άνθρωπος είναι σημαντικός ακριβώς επειδή δεν βρίσκεται πλήρως υπό τον έλεγχό μας.
Έχει ελευθερία.
Και η ελευθερία του άλλου σημαίνει ότι κάθε πραγματική συνάντηση εμπεριέχει αβεβαιότητα.
Όταν είναι πιο εύκολο να το πω στην ΑΙ παρά στον θεραπευτή μου
Αυτό αποκτά ιδιαίτερο ενδιαφέρον όταν συγκρίνουμε τη χρήση της Τεχνητής Νοημοσύνης με την ψυχοθεραπεία.
Σε μια πρόσφατη ποιοτική μελέτη, άνθρωποι που είχαν χρησιμοποιήσει τόσο ανθρώπινη ψυχοθεραπεία όσο και ChatGPT για ψυχολογική υποστήριξη περιέγραψαν μια χαρακτηριστική διαφορά. Η Τεχνητή Νοημοσύνη μπορούσε να διευκολύνει μια περισσότερο ανοιχτή και αυθεντική αυτοαποκάλυψη, αλλά οι συμμετέχοντες περιέγραφαν ταυτόχρονα περιορισμούς ως προς τη βαθύτερη διερεύνηση που μπορούσε να ακολουθήσει (Dai et al., 2026).
Η μελέτη ήταν μικρή και τα αποτελέσματά της δεν μπορούν να γενικευθούν. Θέτει όμως μια πολύ ενδιαφέρουσα ερώτηση.
Τι συμβαίνει όταν κάποιος μπορεί να πει στην Τεχνητή Νοημοσύνη κάτι που δυσκολεύεται να πει στον θεραπευτή του;
Θα ήταν εύκολο να συμπεράνουμε ότι αυτό αποδεικνύει πως η μηχανή δημιουργεί μεγαλύτερη ασφάλεια. Υπάρχει όμως και μια άλλη δυνατότητα. Ίσως η ίδια η δυσκολία να πούμε κάτι σε έναν άνθρωπο να είναι σημαντική πληροφορία.
Τι φοβάμαι ότι θα συμβεί αν το πω;
- Ότι θα με κρίνει;
- Ότι θα απογοητευτεί;
- Ότι θα αλλάξει η εικόνα που έχει για μένα;
- Ότι θα φανώ αδύναμος, θυμωμένος, ζηλιάρης, εξαρτημένος ή ανεπαρκής;
Και αν αυτές οι ανησυχίες εμφανίζονται μέσα στη θεραπευτική σχέση, μήπως εμφανίζονται και αλλού στη ζωή μου;
Εδώ βρίσκεται κάτι που η ψυχοθεραπεία μπορεί να κάνει διαφορετικά. Δεν αφορά μόνο τι λέει ένας άνθρωπος. Αφορά και το τι συμβαίνει όταν το λέει σε έναν άλλο άνθρωπο.
Η αμηχανία, η ανάγκη να κρύψει κάτι, η επιθυμία να ευχαριστήσει τον θεραπευτή, ο φόβος απόρριψης ή ακόμη και ο θυμός απέναντί του μπορούν να γίνουν μέρος της διερεύνησης.
Η δυσκολία στη σχέση δεν είναι πάντα εμπόδιο στη θεραπεία. Μερικές φορές είναι η ίδια η θεραπευτική ύλη.
Η Τεχνητή Νοημοσύνη δεν χρειάζεται να είναι ούτε εχθρός ούτε θεραπευτής
Θα ήταν εξίσου απλουστευτικό να θεωρήσουμε ότι το να μιλάμε στην Τεχνητή Νοημοσύνη είναι από μόνο του προβληματικό.
Σε ένα πείραμα 150 συμμετεχόντων, η έκφραση αρνητικών συναισθημάτων με τη βοήθεια Τεχνητής Νοημοσύνης οδήγησε σε μεγαλύτερη μείωση ορισμένων αρνητικών συναισθημάτων σε σύγκριση με την απλή καταγραφή τους σε μορφή ημερολογίου. Αυτό όμως δεν συνοδεύτηκε από αύξηση της αντιλαμβανόμενης κοινωνικής υποστήριξης ή μείωση της μοναξιάς (Hu et al., 2025).
Αυτό είναι ένα ενδιαφέρον αποτέλεσμα ακριβώς επειδή δεν επιβεβαιώνει ούτε την ενθουσιώδη ούτε την καταστροφική αφήγηση.
Η Τεχνητή Νοημοσύνη μπορεί να βοηθήσει κάποιον να βάλει σε λέξεις ένα συναίσθημα, να οργανώσει μια σκέψη, να δει μια διαφορετική οπτική ή ίσως ακόμη και να προετοιμαστεί για μια δύσκολη συζήτηση.
Δεν προκύπτει όμως από αυτό ότι κάθε τέτοια εμπειρία αποτελεί ανθρώπινη σχέση ή ψυχοθεραπεία. Και ίσως δεν χρειάζεται να αποτελεί. Το σημαντικό ερώτημα είναι περισσότερο τι ζητάμε από αυτή.
Τι μας λέει λοιπόν η ανάγκη να μιλάμε σε μια μηχανή;
Ίσως η αυξανόμενη χρήση της Τεχνητής Νοημοσύνης για προσωπικές συζητήσεις να μας λέει κάτι όχι μόνο για την τεχνολογία, αλλά και για εμάς.
Ίσως μας δείχνει πόσο σημαντική είναι η ανάγκη να μιλήσουμε χωρίς να φοβόμαστε ότι θα επιβαρύνουμε κάποιον.
Να εκφράσουμε μια σκέψη πριν ακόμη είμαστε σίγουροι αν τη σκεφτόμαστε πραγματικά.
Να δοκιμάσουμε να πούμε κάτι χωρίς να αντιμετωπίσουμε αμέσως τις συνέπειες που μπορεί να έχει πάνω σε μια σχέση.
Αυτό μπορεί να είναι χρήσιμο.
Το ερώτημα αρχίζει ίσως όταν ένας χώρος χωρίς σχεσιακό ρίσκο γίνεται ο μοναδικός χώρος στον οποίο μπορούμε να είμαστε πραγματικά ανοιχτοί.
Γιατί η οικειότητα μεταξύ ανθρώπων δεν γεννιέται από την απουσία κάθε κινδύνου.
Γεννιέται, μεταξύ άλλων, όταν αποφασίζουμε ότι κάτι έχει αρκετή σημασία ώστε να το δείξουμε σε έναν άνθρωπο χωρίς να μπορούμε να ελέγξουμε πλήρως τι θα συμβεί στη συνέχεια.
Ίσως λοιπόν το πιο ενδιαφέρον ερώτημα δεν είναι αν η Τεχνητή Νοημοσύνη μπορεί να μας καταλάβει.
Αλλά γιατί κάποιες φορές αισθανόμαστε περισσότερο ασφαλείς να μιλήσουμε όταν απέναντί μας δεν υπάρχει ένας άνθρωπος που μπορεί πραγματικά να μας απαντήσει ως άλλος άνθρωπος. Και τι μπορεί να μας μάθει αυτό για τον τρόπο με τον οποίο σχετιζόμαστε μεταξύ μας.
Βιβλιογραφία
Dai, X., Leng, L. L., Liu, Y., Huang, Y.-T., & Wong, D. F. K. (2026). The paradox of agency in psychotherapy: How people with mental distress experience support from generative AI chatbots and human therapists. BMC Psychiatry, 26, 49. doi.org/10.1186/s12888-025-07671-w
Hu, M., Chua, X. C. W., Diong, S. F., Kasturiratna, K. T. A. S., Majeed, N. M., & Hartanto, A. (2025). AI as your ally: The effects of AI-assisted venting on negative affect and perceived social support. Applied Psychology: Health and Well-Being, 17(1), e12621. /doi.org/10.1111/aphw.12621
Luo, X., Wang, Z., Tilley, J. L., Balarajan, S., Bassey, U.-A., & Cheang, C. I. (2025a). Seeking emotional and mental health support from generative AI: Mixed-methods study of ChatGPT user experiences. JMIR Mental Health, 12, e77951. doi.org/10.2196/77951
Luo, X., Ghosh, S., Tilley, J. L., Besada, P., Wang, J., & Xiang, Y. (2025b). “Shaping ChatGPT into my Digital Therapist”: A thematic analysis of social media discourse on using generative artificial intelligence for mental health. DIGITAL HEALTH, 11, 20552076251351088. doi.org/10.1177/20552076251351088
Pickard, M. D., Roster, C. A., & Chen, Y. (2016). Revealing sensitive information in personal interviews: Is self-disclosure easier with humans or avatars and under what conditions? Computers in Human Behavior, 65, 23–30. doi.org/10.1016/j.chb.2016.08.004
Smith, M. G., Bradbury, T. N., & Karney, B. R. (2025). Can generative AI chatbots emulate human connection? A relationship science perspective. Perspectives on Psychological Science, 20(6), 1081–1099. doi.org/10.1177/17456916251351306
Wang, L., Bhanushali, T., Huang, Z., Yang, J., Badami, S., & Hightow-Weidman, L. (2025). Evaluating generative AI in mental health: Systematic review of capabilities and limitations. JMIR Mental Health, 12, e70014. doi.org/10.2196/70014
Συγγραφή - Επιμέλεια Άρθρου
Raffaello Saracini - Σύμβουλος Ψυχικής Υγείας
THERAPY.PSYCHOLOGY - ΠΛΑΤΦΟΡΜΑ ΨΥΧΟΘΕΡΑΠΕΙΑΣ - Online & Διά ζώσης
Βρες τον Θεραπευτή που είναι κατάλληλος για εσένα | Ξεκίνα εδώ το Θεραπευτικό ταξίδι σου με Δωρεάν 1η συνεδρία.
