Ψυχική νόσος και έγκλημα: Πότε συνδέονται πραγματικά;

Ακρόαση άρθρου......

Πρόσθεσε το Psychology.gr στις προτιμώμενες πηγές σου στη Google
Με αυτό τον τρόπο, θα βλέπεις περισσότερα νέα άρθρα ψυχολογίας και ψυχικής υγείας που δημοσιεύονται στο PSYCHOLOGY.GR

Μπορεί μια ψυχική διαταραχή να οδηγήσει κάποιον στο έγκλημα; Και αν ναι, σημαίνει αυτό ότι δεν ευθύνεται για όσα έκανε;

Πρόκειται για δύο διαφορετικά ερωτήματα, τα οποία συχνά συγχέονται στον δημόσιο διάλογο. Η δικαστική ψυχολογία επιχειρεί να τα εξετάσει με βάση τα στοιχεία της κάθε υπόθεσης, χωρίς να μετατρέπει μια διάγνωση σε εξήγηση για κάθε πράξη βίας.

Όταν ένα σοβαρό έγκλημα απασχολεί την επικαιρότητα, η συζήτηση στρέφεται πολλές φορές στην ψυχική κατάσταση του δράστη. Εκφράσεις όπως «ήταν ψυχικά ασθενής» χρησιμοποιούνται σαν να αρκούν για να εξηγήσουν τι συνέβη. Όμως η σχέση ανάμεσα στην ψυχική νόσο και την εγκληματική συμπεριφορά είναι πολύ πιο σύνθετη. Η μεγάλη πλειονότητα των ανθρώπων που ζουν με μια ψυχική διαταραχή δεν διαπράττει βίαια εγκλήματα. Η γενίκευση ενισχύει τον φόβο και το στίγμα, χωρίς να βοηθά στην κατανόηση ή στην πρόληψη.

Η διάγνωση δεν είναι απάντηση από μόνη της

Μια ψυχιατρική διάγνωση περιγράφει συμπτώματα και δυσκολίες. Δεν μας λέει αυτόματα γιατί ένας συγκεκριμένος άνθρωπος ενήργησε με έναν συγκεκριμένο τρόπο, σε μια συγκεκριμένη στιγμή.

Για να διερευνηθεί αν η ψυχική κατάσταση σχετίζεται με μια αξιόποινη πράξη, χρειάζεται να εξεταστούν μεταξύ άλλων το ιστορικό του ατόμου, η παρουσία συμπτωμάτων κατά τον χρόνο της πράξης, η πιθανή χρήση ουσιών, προηγούμενες συμπεριφορές βίας και οι περιστάσεις του γεγονότος. Ιδιαίτερη σημασία έχει η χρονική σύνδεση: υπήρχαν πράγματι συμπτώματα που επηρέαζαν την αντίληψη και την κρίση του ατόμου τότε ή η διάγνωση αφορά μια άλλη περίοδο της ζωής του;

Σε ορισμένες περιπτώσεις, σοβαρά ψυχωτικά συμπτώματα, όπως παραληρητικές πεποιθήσεις, μπορεί να επηρεάσουν ουσιαστικά τον τρόπο με τον οποίο κάποιος αντιλαμβάνεται την πραγματικότητα. Ακόμη και τότε, όμως, δεν επιτρέπεται να υποθέσουμε αυτόματα ότι τα συμπτώματα προκάλεσαν την πράξη. Αυτή η σχέση πρέπει να διερευνηθεί ξεχωριστά.

Τι εξετάζει η δικαστική ψυχολογία;

Η δικαστική ψυχολογική αξιολόγηση δεν περιορίζεται στην αναζήτηση μιας διάγνωσης. Προσπαθεί να απαντήσει σε πιο συγκεκριμένα ερωτήματα: Ποια ήταν η ψυχική κατάσταση του προσώπου; Πώς μπορεί να επηρέασε την κατανόηση και τη συμπεριφορά του; Μπορεί σήμερα να παρακολουθήσει τη δικαστική διαδικασία και να συνεργαστεί για την υπεράσπισή του; Ποιες ανάγκες θεραπείας και υποστήριξης υπάρχουν;

Δύο ζητήματα χρειάζεται να διακρίνονται καθαρά. Το πρώτο αφορά την ικανότητα συμμετοχής στη δίκη και εξετάζει την κατάσταση του κατηγορουμένου κατά τη δικαστική διαδικασία. Το δεύτερο αφορά την ποινική ευθύνη και στρέφεται στην ψυχική του κατάσταση κατά τον χρόνο της πράξης. Οι σχετικοί νομικοί κανόνες διαφέρουν από χώρα σε χώρα. Σε κάθε περίπτωση, η κλινική εκτίμηση προσφέρει στοιχεία στο δικαστήριο· δεν υποκαθιστά τη δικαστική απόφαση.

Αυτή η διάκριση έχει σημασία και για έναν ακόμη λόγο: ένα άτομο μπορεί να χρειάζεται θεραπεία χωρίς αυτό να σημαίνει ότι απαλλάσσεται αυτομάτως από την ποινική ευθύνη. Αντίστοιχα, μια δικαστική διαδικασία οφείλει να λαμβάνει σοβαρά υπόψη μια ψυχική διαταραχή όταν υπάρχουν ενδείξεις ότι επηρέασε ουσιαστικά την πράξη ή τη δυνατότητα συμμετοχής στη δίκη.

Μπορούμε να προβλέψουμε ποιος θα γίνει βίαιος;

Η εκτίμηση του κινδύνου βίας είναι ένα από τα πιο απαιτητικά πεδία της δικαστικής ψυχολογίας. Οι επαγγελματίες εξετάζουν παράγοντες όπως προηγούμενα περιστατικά βίας, πρόσφατες απειλές, χρήση ουσιών, τρέχοντα συμπτώματα, πρόσβαση σε θεραπεία και διαθέσιμη υποστήριξη.

Υπάρχουν δομημένα εργαλεία που βοηθούν να οργανωθούν αυτές οι πληροφορίες. Δεν λειτουργούν, όμως, σαν «τεστ» που προβλέπουν με βεβαιότητα το μέλλον ενός ανθρώπου. Η αξία τους βρίσκεται στο ότι στηρίζουν μια πιο συστηματική, εξατομικευμένη εκτίμηση και βοηθούν τους επαγγελματίες να σχεδιάσουν μέτρα πρόληψης και φροντίδας.

Ο κίνδυνος επίσης δεν είναι μια μόνιμη ιδιότητα ενός προσώπου. Μπορεί να αλλάξει όταν αλλάζουν οι συνθήκες της ζωής του, όταν αντιμετωπίζεται μια κρίση ή όταν εξασφαλίζεται σταθερή θεραπευτική παρακολούθηση.

Η θεραπεία αποτελεί μέρος της απάντησης

Σε μια υπόθεση όπου συνυπάρχουν σοβαρή ψυχική διαταραχή και βίαιη συμπεριφορά, η προστασία των άλλων ανθρώπων είναι ουσιαστική. Το ίδιο ουσιαστική είναι η κατάλληλη φροντίδα του προσώπου που αντιμετωπίζει τη διαταραχή.

Ανάλογα με τις ανάγκες του, η παρέμβαση μπορεί να περιλαμβάνει ψυχιατρική θεραπεία, ψυχολογική υποστήριξη, αντιμετώπιση προβλημάτων χρήσης ουσιών και βοήθεια στην καθημερινή και κοινωνική λειτουργικότητα. Για να έχει συνέχεια, χρειάζεται συνεργασία ανάμεσα στις υπηρεσίες ψυχικής υγείας, την οικογένεια όπου αυτό είναι κατάλληλο, και τους φορείς που εμπλέκονται στη δικαστική διαδικασία.

Η θεραπεία δεν αναιρεί τη σοβαρότητα ενός εγκλήματος ούτε τον πόνο των θυμάτων. Μπορεί, όμως, να συμβάλει στην αντιμετώπιση παραγόντων που σχετίζονται με τον κίνδυνο και στην πρόληψη νέων περιστατικών.

Τι χρειάζεται να θυμόμαστε;

Το ερώτημα «ψυχική νόσος ή έγκλημα;» θέτει ένα ψευδές δίλημμα. Σε ορισμένες υποθέσεις, μια σοβαρή ψυχική διαταραχή μπορεί να αποτελεί κρίσιμο μέρος της εξήγησης μιας πράξης. Σε άλλες, η ύπαρξή της μπορεί να μην έχει ουσιαστική σχέση με ό,τι συνέβη. Αυτό δεν κρίνεται από έναν τίτλο είδησης ή από τη διάγνωση και μόνο.

Η προσεκτική αξιολόγηση υπηρετεί ταυτόχρονα τη δικαιοσύνη, την ασφάλεια και την ανθρώπινη αξιοπρέπεια. Μας επιτρέπει να αντιμετωπίζουμε κάθε υπόθεση με τη σοβαρότητα που της αξίζει, χωρίς να αποδίδουμε συλλογικά στους ανθρώπους με ψυχικές διαταραχές την ευθύνη για πράξεις λίγων.

Συγγραφή - Επιμέλεια Άρθρου

Φάμπιο Βελάι - Ψυχολόγος

Φάμπιο Βελάι: έχει επιβεβαιωθεί από το Psychology

Οι πληροφορίες που αναφέρονται στον επαγγελματικό κατάλογο ειδικών παρέχονται από τους ίδιους τους ειδικούς, κατά την εγγραφή τους στο σύστημα. Όταν βλέπετε την ένδειξη «έχει επιβεβαιωθεί από το Psychology”, σημαίνει ότι το Psychology έχει ελέγξει, με email, τηλεφωνικά ή/και με λήψη των σχετικών εγγράφων, τα ακόλουθα στοιχεία:

• Ότι ο ειδικός είναι υπαρκτό πρόσωπο.
• Ότι τα πτυχία οι τίτλοι και οι εξειδικεύσεις που αναφέρει είναι αληθινά.
• Ότι οι πληροφορίες που αναφέρει ισχύουν.

Ο Φάμπιο Βελάι είναι αδειούχος ψυχολόγος και ψυχοθεραπευτής με μεταπτυχιακή εκπαίδευση στη Γνωσιακή Συμπεριφορική Ψυχοθεραπεία (CBT). Συνεχίζει την εκπαίδευσή του στο Beck Institute και σπουδάζει Δικαστική Ανακριτική Ψυχολογία στο University of Essex. Διατηρεί χώρο στην Ανάβυσσο και παρέχει συνεδρίες δια ζώσης και online.

6983619706

Δείτε όλα τα άρθρα Σελίδα ειδικού

THERAPY.PSYCHOLOGY - ΠΛΑΤΦΟΡΜΑ ΨΥΧΟΘΕΡΑΠΕΙΑΣ - Online & Διά ζώσης
Βρες τον Θεραπευτή που είναι κατάλληλος για εσένα | Ξεκίνα εδώ το Θεραπευτικό ταξίδι σου με Δωρεάν 1η συνεδρία.