Έχουμε «όλοι» ΔΕΠΥ στη μετά-κορονοϊού εποχή; 

Ακρόαση άρθρου......

Πρόσθεσε το Psychology.gr στις προτιμώμενες πηγές σου στη Google
Με αυτό τον τρόπο, θα βλέπεις περισσότερα νέα άρθρα ψυχολογίας και ψυχικής υγείας που δημοσιεύονται στο PSYCHOLOGY.GR

Στον 21ο αιώνα έχουμε αναμφίβολα μεγαλύτερη ορατότητα από ποτέ. Το ίντερνετ, τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης και ενημέρωσης, η εύκολη και γρήγορη πρόσβαση στην πληροφορία έχουν φέρει στο προσκήνιο θέματα τα οποία μέχρι τώρα βρίσκονταν συχνά στο περιθώριο.

Ανάμεσα στα «ταμπού» θέματα συγκαταλέγονταν - αν μη τι άλλο συγκαταλέγονται ακόμα σε έναν βαθμό - και οι ψυχικές διαταραχές, οι οποίες μέχρι τώρα βρίσκονταν αντιμέτωπες με την αποστροφή του ευρέος κοινού ιδωμένες ως «παράξενες» και ακατάληπτες.

Για άλλη μια φορά στην ιστορία του ανθρώπου το διαφορετικό, το ανοίκειο και το δύσκολα κατανοητό δαιμονοποιήθηκε, περιθωριοποιήθηκε και αποσιωπήθηκε. Χρειάστηκε να φτάσουμε στο έτος 1793 για να έρθει ο Γάλλος ψυχίατρος, Φιλίπ Πινέλ, για να «σπάσει τις αλυσίδες» των ασθενών στα ψυχιατρικά άσυλα μέσα στον «ανθρωπιστικό» αναβρασμό της προεπαναστατικής Γαλλίας(1). Αν και το έργο του Πινέλ κατακρίθηκε για τη μη επιστημονικότητά του και το «ηθικά δεσμά» που φορούσε στους ψυχικά ασθενείς(2), αποτέλεσε ένα σημείο ορόσημο της ψυχιατρικής επιστήμης. 

Ερχόμενοι στο σήμερα, ναι, σίγουρα, έχουμε πολλά περιθώρια βελτίωσης όσον αφορά την ορατότητα και τη συμπερίληψη στον τομέα της ψυχικής υγείας, αλλά οι εξελίξεις κινούνται ραγδαία και εμείς τρέχουμε να τις προλάβουμε... 

Μια διαταραχή που έχει αρχίσει να λαμβάνει ολοένα και μεγαλύτερη ορατότητα στην μετά-κορονοϊού εποχή είναι η ΔΕΠΥ - ή ολογράφως Διαταραχή Ελλειμματικής Προσοχής/Υπερκινητικότητα.

Η λέξη «ελλειμματική» σε αυτή την περίπτωση ίσως είναι φτωχή για να περιγράψει το φάσμα των ψυχολογικών και νευροβιολογικών σημείων και συμπτωμάτων που αντιμετωπίζει το άτομο που έχει μάθει να ζει με αυτές τις δυσκολίες.

Στην πραγματικότητα, έχουμε περισσότερο να κάνουμε με απορρύθμιση σε επίπεδο νευροδιαβιβαστών, παρά έλλειμμα αυτό καθ’ αυτό.

Στη ΔΕΠΥ η ντοπαμίνη και η νορεπινεφρίνη, τα συστήματα επιβράβευσης και ανάληψης δράσης του οργανισμού αντίστοιχα, έχουν, με απλά λόγια, απορρυθμιστεί, δημιουργώντας δυσκολίες στο άτομο ως προς τη ρύθμιση της προσοχής, της παρορμητικότητας και της δραστηριότητας.

Έτσι, σύμφωνα με το DSM-V(3) (το Διαγνωστικό και Στατιστικό Εγχειρίδιο Ψυχικών Διαταραχών της Αμερικανικής Ψυχιατρικής Εταιρίας), ανάμεσα στα συμπτώματα της ΔΕΠΥ παρατηρούμε:

• αδυναμία συγκέντρωσης και διατήρησης της προσοχής (ειδικά σε εργασίες που δε μας κινούν ιδιαίτερα το ενδιαφέρον),
• έναρξη και παρεπόμενη εγκατάλειψη εργασιών λόγω απώλειας ενδιαφέροντος ή εστίασης,
• απόσπαση της προσοχής από εξωτερικά ή εσωτερικά ερεθίσματα (π.χ. σκέψεις),
• δυσκολία οργάνωσης καθημερινών δραστηριοτήτων και διαχείρισης χρόνου,
• έντονη ανάγκη για διαρκή κίνηση και σωματική υπερδραστηριότητα,
• παρορμητικότητα τόσο στις πράξεις όσο και στον λόγο μας.  

Ακούγονται οικεία όλα αυτά; Το πιο πιθανό είναι ότι ο καθένας μας - άλλος περισσότερο και άλλος λιγότερο - έχει βιώσει παρόμοια συμπτώματα σε μια περίοδο της ζωής του.
Σημαίνει, όμως, αυτό αυτόματα πως έχει ΔΕΠΥ;
Η απάντηση εδώ είναι «εξαρτάται»...

Για να μπορέσει να σου αποδοθεί μια οποιαδήποτε διάγνωση χρειάζεται να πληροίς κάποια συγκεκριμένα διαγνωστικά κριτήρια· ουσιαστικά, χρειάζεται να ξεπερνάς ένα «κατώφλι» συμπτωμάτων σε αριθμό και ένταση. Ίσως κάπου εδώ το χάσαμε και μπήκαμε σε μια διαδικασία - οι ειδικοί και μη - να ονοματίζομαι την εμπειρία αυτή σαν ΔΕΠΥ εύκολα και γρήγορα χάνοντας συχνά τη συνολική εικόνα και άλλους συνυπάρχοντες παράγοντες.  

Ναι, οφείλουμε να αναγνωρίσουμε ότι, με την πρόοδο της επιστήμης, σήμερα γνωρίζουμε περισσότερα για τη ΔΕΠΥ από ποτέ και είμαστε σε θέση να διενεργούμε ακριβέστερες και πιο ενδελεχείς διαγνωστικές αξιολογήσεις. Αυτό σημαίνει ότι στο παρελθόν αρκετές περιπτώσεις ΔΕΠΥ ενδέχεται να παρέμεναν αδιάγνωστες ή να αποδίδονταν λανθασμένα σε κάποια άλλη διαταραχή. Η πρόοδος αυτή στις διαγνώσεις του σήμερα μπορεί να αποτελέσει μια πιθανή εξήγηση της αύξησης των διαγνώσεων ατόμων με ΔΕΠΥ(4). 

Εκείνο, ωστόσο, που πρέπει να λάβουμε εξίσου σοβαρά υπόψη είναι το γεγονός ότι με την πάροδο του χρόνου δεν άλλαξαν μόνο τα διαγνωστικά μας κριτήρια και οι γνώσεις μας, αλλά και οι συνθήκες ζωής μας.
Λιγότερος και χαμηλότερης ποιότητας ύπνος, συχνή κατανάλωση υπερεπεξεργασμένων τροφίμων, μειωμένες ευκαιρίες για κίνηση μέσα στη μέρα μας, αυξημένο στρες στην καθημερινότητα: όλα αυτά δε μας «προκαλούν» ΔΕΠΥ, αλλά δημιουργούν το έφορο έδαφος πάνω στο οποίο θα «ανθίσει» μια πιθανή προδιάθεση, που ίσως μέχρι τώρα να μην είχε εκδηλωθεί.  

Όλες αυτές οι αλλαγές στη ζωή μας, που φαίνεται να επιταχύνθηκαν κατά τη διάρκεια της πανδημίας του Covid-19, έρχονται τώρα σε συνδυασμό με τη μεγαλύτερη ορατότητα και τον απο-στιγματισμό της ψυχικής υγείας γενικότερα και της ΔΕΠΥ ειδικότερα και δίνουν την εντύπωση πως «όλοι» λίγο-πολύ έχουμε ΔΕΠΥ.

Το TikTok και το Instagram γέμισαν με αναρτήσεις για τη ΔΕΠΥ τόσο από ειδικούς όσο και από άτομα που ζουν με αυτή και θέλουν να περιγράψουν την εμπειρία τους. Έτσι, μπορεί πλέον ο καθένας μας να αναγνωρίσει τα αντίστοιχα συμπτώματα τόσο στον εαυτό του όσο και στους αγαπημένους του, δίνοντας του το έναυσμα να ψάξει περαιτέρω τις απαντήσεις στις ερωτήσεις που τον προβληματίζουν. 

Το κύμα αυτό ορατότητας συμπίπτει χρονικά και με τη διάδοση της πληροφορίας πως η ΔΕΠΥ δεν αποτελεί μια αποκλειστικά παιδική διαταραχή, αλλά συνοδεύει το παιδί που γίνεται ενήλικας καθ’ όλη τη διάρκεια της ζωής του. Έτσι, «εν μια νυκτί» πολλαπλασιάστηκε το ποσοστό των πιθανών ατόμων με ΔΕΠΥ, αφού πλέον μπήκαν στο παιχνίδι και οι ενήλικες.  

Κάπου εδώ πρέπει να αναφερθούμε και σε έναν νέο όρο που κυκλοφορεί τελευταία στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, τη «φθηνή ντοπαμίνη» (cheap dopamine).

Ο όρος αυτός χρησιμοποιείται συχνά για να περιγράψει καθημερινές δραστηριότητες, όπως το «σκρολάρισμα» στο κινητό, τα τακτικά παρορμητικά ψώνια ή την παρακολούθηση μιας ολόκληρης σειράς μέσα σε μία νύχτα (binge-watching). Πρόκειται για δραστηριότητες που ενεργοποιούν το σύστημα επιβράβευσης του εγκεφάλου (δηλαδή, μεταξύ άλλων, τις ντοπαμινεργικές οδούς) και ενισχύουν την επιθυμία μας να τις επαναλαμβάνουμε, αναζητώντας όλο και περισσότερο αυτές τις μικρές καθημερινές «χαρές».

Αυτές, λοιπόν, οι μικρές καθημερινές χαρές έχουν γίνει τόσο προσβάσιμες στις μέρες μας, που έχουν φτάσει στο σημείο να παραγκωνίζουν απλούστερες, ως επί το πλείστον μη ψηφιακές δραστηριότητες, οι οποίες πλέον μπορεί να μη μας προσφέρουν τον ίδιο ενθουσιασμό όπως παλιά. Έτσι, χαρακτηριστικά που συνδέουμε με τη ΔΕΠΥ, όπως η δυσκολία διατήρησης της προσοχής και η αναζήτηση άμεσης ικανοποίησης, φαίνεται να εμφανίζονται όλο και συχνότερα και στο ευρύτερο κοινό. Πώς, λοιπόν, να μην αναρωτιόμαστε αν έχουμε ΔΕΠΥ ή όχι, όταν αναγνωρίζουμε τέτοια σημάδια στην καθημερινότητά μας; 

Η ΔΕΠΥ είναι μια νευροαναπτυξιακή διαταραχή με ισχυρό κληρονομικό υπόβαθρο και συμπτώματα που μπορούν να εκδηλώνονται σε όλη τη διάρκεια της ζωής. Δεν είναι μεταδοτική και, σίγουρα, δεν την κολλήσαμε μαζί με τον Covid σαν συνοδό νόσημα κατά τη διάρκεια της πανδημίας. Αυτό που κατάφερε να κάνει η πανδημία - και οι συνακόλουθες συνθήκες εγκλεισμού και αναζήτησης παρηγοριάς, αλλά και πληροφορίας στον ψηφιακό κόσμο - είναι να φέρει τη ΔΕΠΥ και τα συμπτώματά της κάτω από το μικροσκόπιο του γενικού κοινού.  

Και τώρα θα έρθετε εύλογα να με ρωτήσετε: μα, πώς εξηγούνται τα πρόσφατα ανεβασμένα ποσοστά των ατόμων με ΔΕΠΥ(5,6,7);

Είναι οι συνθήκες ζωής της εποχής μας που προσφέρουν εύφορο έδαφος να αναπτυχθούν τέτοια συμπτώματα;
Είναι η ορατότητα που μας προσφέρουν τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης και επικοινωνίας και μας βοηθά να δούμε καθαρότερα τους πραγματικούς αριθμούς πίσω από τον επιπολασμό της ΔΕΠΥ;

Η απάντηση σε αυτό το ερώτημα είναι στην πραγματικότητα πολύ πιο σύνθετη απ’ ό,τι φαίνεται, καθώς δε θα μπορούσαμε να απομονώσουμε τα δύο ενδεχόμενα - και όποιο άλλο ενδεχόμενο προκύψει - ώστε να διεξάγουμε μια πειραματική έρευνα και να αποδείξουμε με απόλυτη βεβαιότητα ότι ισχύει η μια ή άλλη περίπτωση. Ίσως, μάλιστα, να ισχύουν όλα τα παραπάνω ταυτόχρονα. 

Σε τελική ανάλυση, αυτό που έχει σημασία είναι ότι ολοένα και περισσότεροι άνθρωποι αναγνωρίζουν στον εαυτό τους δυσκολίες που σχετίζονται με τη ΔΕΠΥ. Και αξίζει να ρίξουμε περισσότερο φως στο πώς μπορούμε να κατανοήσουμε καλύτερα τις ανάγκες τους και να τους προσφέρουμε την υποστήριξη που χρειάζονται. 

Βιβλιογραφικές Αναφορές 

(1) Νασιάκου, Μ., Χαντζή, Α., & Φατούρου-Χαρίτου, Μ. (1969). Εισαγωγή στην Ψυχολογία: Τόμος Β’. Gutenberg. 

(2) Foucault, M. (2004). Η Ιστορία της Τρέλας (Φ. Αμπατζοπούλου, Μεταφρ.). Ελληνικές Εκδόσεις. (Πρωτότυπο έργο δημοσιευμένο: 1961) 

(3) American Psychiatric Association [APA]. (2013). Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders: DSM-5. 

(4) Abdelnour, E., Jansen, M. O., & Gold, J. A. (2022). ADHD Diagnostic Trends: Increased Recognition or Overdiagnosis? Missouri Medicine, 119(5), 467–473. 

(5) National Institute of Mental Health [NIMH]. (χ.χ.). Attention-Deficit/Hyperactivity Disorder (ADHD). Ανακτήθηκε 15 Οκτωβρίου 2026, από nimh.nih.gov/health/statistics/attention-deficit-hyperactivity-disorder-adhd  

(6) Zemer, V. S., Manor, I., Weizman, A., Cohen, H. A., Hoshen, M., Caspi, N. M., Cohen, S., Faraone, S. V., & Shahar, N. (2024). The influence of COVID-19 on attention-deficit/hyperactivity disorder diagnosis and treatment rates across age, gender, and socioeconomic status: A 20-year national cohort study. Psychiatry Research, 339, 116077. doi.org/10.1016/j.psychres.2024.116077  

(7) Rogers, M. A., & MacLean, J. (2023). ADHD Symptoms Increased During the COVID-19 Pandemic: A Meta-Analysis. Journal of Attention Disorders, 27(8), 800–811. doi.org/10.1177/10870547231158750

Συγγραφή - Επιμέλεια Άρθρου

Ειρήνη Κοτταρίδη - Ψυχολόγος

Ειρήνη Κοτταρίδη: έχει επιβεβαιωθεί από το Psychology

Οι πληροφορίες που αναφέρονται στον επαγγελματικό κατάλογο ειδικών παρέχονται από τους ίδιους τους ειδικούς, κατά την εγγραφή τους στο σύστημα. Όταν βλέπετε την ένδειξη «έχει επιβεβαιωθεί από το Psychology”, σημαίνει ότι το Psychology έχει ελέγξει, με email, τηλεφωνικά ή/και με λήψη των σχετικών εγγράφων, τα ακόλουθα στοιχεία:

• Ότι ο ειδικός είναι υπαρκτό πρόσωπο.
• Ότι τα πτυχία οι τίτλοι και οι εξειδικεύσεις που αναφέρει είναι αληθινά.
• Ότι οι πληροφορίες που αναφέρει ισχύουν.

Η Ειρήνη Κοτταρίδη είναι Ψυχολόγος-Ψυχοθεραπεύτρια, κάτοχος Άδειας Ασκήσεως Επαγγέλματος (Αρ. Πρωτ. 1265987), με έδρα την Αθήνα. Πραγματοποιεί ατομικές συνεδρίες δια ζώσης και διαδικτυακά, στην ελληνική και την αγγλική γλώσσα, κυρίως με ενήλικες, ενώ βρίσκεται σε άμεση συνεργασία με Ψυχιάτρους. Παράλληλα, βρίσκεται σε συνεχιζόμενη προσωπική ψυχοθεραπεία, εποπτεία και επαγγελματική επιμόρφωση. Την παρούσα περίοδο ολοκληρώνει την τετραετή εκπαίδευσή της στην Προσωποκεντρική και Βιωματική Ψυχοθεραπεία και Συμβουλευτική στο University of Central Lancashire, μέσω του ICPS.

6989859318

Δείτε όλα τα άρθρα Σελίδα ειδικού

THERAPY.PSYCHOLOGY - ΠΛΑΤΦΟΡΜΑ ΨΥΧΟΘΕΡΑΠΕΙΑΣ - Online & Διά ζώσης
Βρες τον Θεραπευτή που είναι κατάλληλος για εσένα | Ξεκίνα εδώ το Θεραπευτικό ταξίδι σου με Δωρεάν 1η συνεδρία.