Οριακή Διαταραχή Προσωπικότητας

Άτομα με οριακή διαταραχή προσωπικότητας περιγράφουν τον ψυχισμό τους σαν μια διαρκή ταλάντευση από το απόλυτο κενό στην έκρηξη συναισθημάτων και σκέψεων. Ζουν στα όρια, ανάμεσα στην πραγματικότητα και τη ψύχωση. Όλα βιώνονται στον υπέρτατο βαθμό, δεν υπάρχουν ήπιες καταστάσεις και διαρκώς εναλλάσσονται. Η αστάθεια διατρέχει όλες τις πτυχές της ζωής τους: τη συμπεριφορά τους, την εικόνα του εαυτού τους, τις διαπροσωπικές τους σχέσεις, τα συναισθήματά τους.

Γι’ αυτό και δεν έχουν μια συγκροτημένη αίσθηση εαυτού, μετατοπίζονται διαρκώς, νιώθοντας πως δεν έχουν ταυτότητα και καθορίζονται από τις διαθέσεις του άλλου. Ο ετεροκαθορισμός τους αποτελεί γι’ αυτούς τεράστιο βάρος. Έχουν ανάγκη να γαντζωθούν από τον άλλο για να νιώσουν ότι υπάρχουν, καταλήγοντας να τον εξιδανικεύουν ώστε να συνεχίσουν να βρίσκουν λόγο να είναι εξαρτητικοί μαζί του. Ο φόβος της εγκατάλειψης είναι αυτός που πυροδοτεί ένα φαύλο κύκλο εξιδανίκευσης- υποτίμησης. Η οποιαδήποτε αντίδραση με αρνητικό πρόσιμο προς την πλευρά τους βιώνεται ως μια εκκωφαντική απόρριψη που καταλήγει σε εκρήξεις θυμού.

Ο άλλος μετατρέπεται σε ένα επικίνδυνο, απειλητικό τέρας που θέλει να τους κάνει κακό. Το αίσθημα απειλής, φόβου και μοναξιάς είναι τόσο έντονο που σε μια απεγνωσμένη προσπάθεια ελέγχου καταφεύγουν σε αυτοκαταστροφικές συμπεριφορές.

Η αυτοκτονία κάποιες φορές φαντάζει για αυτούς η ύστατη λύση που θα τους απαλλάξει από έναν κόσμο εχθρικό και μη διαχειρίσιμο. Και από τον ίδιο τους τον εαυτό που τον βιώνουν τόσο ανεπιθύμητο, έχοντας πολλά ενοχικά συναισθήματα. Επομίζονται την ευθύνη για την εγκατάλειψη. Νιώθουν ότι δεν είναι ικανοί να κρατήσουν κάποιον δίπλα τους και καταλήγουν να μείνουν μόνοι για να αυτοτιμωρηθούν και να γλιτώσουν την απειλή από τη συσχέτιση με τους άλλους.

Παλεύουν με το αίσθημα της ανυπαρξίας. Μισούν τον εαυτό τους, τον υποτιμούν βαθιά και μισούν τους άλλους γιατί είναι πάντα εν δυνάμει κακοποιητές τους. Νιώθουν ότι θα τους κοροιδέψουν, θα τους εξαπατήσουν, θα τους εγκαταλείψουν. Προκειμένου να διαχειριστούν το αίσθημα ανυπαρξίας θα αναζητήσουν απεγνωσμένα την αγάπη. Η αγάπη όμως ενέχει το κακό. Οι οριακοί είναι σε ετοιμότητα για ίχνη απόρριψης ή/και εγκατάλειψης και ενώ ξεκινούν με μια απεγνωσμένη επιθυμία σύνδεσης, καταλήγουν να αποκόπτονται από τους γύρω τους.

Όταν θα ξεκινήσουν μια σχέση, στην προσπάθειά τους να κάνουν ένα βήμα προς τον «έξω κόσμο» θα ξαναβρεθούν σε καταστάσεις έντασης, καθώς δυσκολεύονται πολύ να εμπιστευτούν. Πολύ εύκολα προσάπτουν στον άλλο κατηγορίες και εκφράζουν παρανοϊκές ιδέες. Ιδέες που ουσιαστικά έχουν να κάνουν με τους δικούς τους φόβους υποτίμησης και εγκατάλειψης.

Δεν υπάρχουν ενδιάμεσες καταστάσεις, ο άλλος είναι είτε «καλός» είτε «κακός». Ή θα υπάρχει απόλυτη ταύτιση ή θα επέλθει ρίξη. Πολλές φορές ο άλλος αναδιπλώνεται προκειμένου να μη δεχτεί τις απρόβλεπτες εκρήξεις οργής. Φοβάται να εκφράσει αντίθετη άποψη, τους προσφέρει ό,τι χρειάζονται, προσπαθεί να προβλέψει τί θα τους πειράξει για να αποφύγει δύσκολες καταστάσεις. Αν τυχόν ο άλλος εκφραστεί αντίθετα μεταφράζουν πολύ συχνά τις προθέσεις του ως διάθεση επιβολής. Γι’ αυτό και αντεπιτίθονται με απειλές, κατηγορίες ή προσπαθούν, στον αντίποδα, να σαγηνεύσουν τον άλλο, κολακεύοντάς τον.

Δουλεύοντας με τα όρια.

Οπως και εκτός θεραπευτικού δωματίου, έτσι και εντός, το χαρακτηριστικό τους γνώρισμα είναι η συναισθηματική αστάθεια. Από τη μια εξιδανικεύουν το θεραπευτή τους, θεωρώντας ότι χρωστούν τα πάντα σε αυτόν, ότι είναι ο μόνος άνθρωπος που τους καταλαβαίνει και τον εμπιστεύονται. Εύκολα μεταβάλλεται αυτή η εντύπωση, με εναλλαγές εξιδανίκευσης - υποτίμησης να λαμβάνουν χώρα ακόμα και κατά τη διάρκεια της ίδιας συνεδρίας. Προβάλλοντας όλους τους φόβους τους στον θεραπευτή τους, τον υποτιμούν, τον κατηγορούν ότι είναι ανεπαρκής για να τους βοηθήσει, αδιάφορος και ότι δεν μπορούν να βασιστούν πάνω του. Πολύ συχνά νιώθουν ότι τους μισεί και ότι προσπαθεί να τους καταστρέψει.

Οι οριακοί είναι πολύ αμυντικοί στη θεραπεία και συναισθηματικά εξουθενωτικοί για τον θεραπευτή. Είναι δύσκολο να διατηρήσει τα όρια, καθώς διαρκώς τα αμφισβητούν και τον προκαλούν να τους τα θέσει. Αυτή η οριοθέτηση παραφράζεται σε πρόθεση επιβολής πυροδοτώντας τις παρανοϊκές τους ιδέες και τον φόβο εγκατάλειψής τους.   

Ο φόβος εγκατάλειψης είναι ένα βασικό ζήτημα στη θεραπεία τους που υποβόσκει και ανά πάσα στιγμή κάνει αισθητή την παρουσία του. Σαν πυροδοτητής του φόβου εγκατάλειψης μπορεί να λειτουργήσει το τέλος της συνεδρίας, οι διακοπές του θεραπευτή, μια κλήση τους στο τηλέφωνο που δεν απαντήθηκε. Έχουν την προσδοκία ότι ο άλλος θα είναι διαθέσιμος ανά πάσα στιγμή. Σε αντιστοιχία με ένα βρέφος που αναζητάει τη μητέρα του, καθώς είναι το πρόσωπο αναφοράς του και συνιστά αναγκαία παρουσία για την επιβίωση και ανάπτυξή του.

Συχνά οι οριακοί έχουν βιώσει εγκατάλειψη (φυσική ή ψυχική) από τη μητέρα τους και κάθε απουσία και αποχωρισμός των σημαντικών άλλων είναι αφορμή αναβίωσης αυτού του πόνου της απουσίας του πρώτου και σημαντικότερου αντικειμένου αγάπης τους. Αναβίωσης του αβάσταχτου κενού και απειλής για την επιβίωσή τους.

Συχνά τηλεφωνούν στο θεραπευτή τους μόνο και μόνο για να ακούσουν τη φωνή του. Δυσκολεύονται να κατανοήσουν την ύπαρξη της σχέσης τους μαζί του όταν υπάρχει απόσταση και οριοθετημένες καταστάσεις. Αν δεν αγκιστρωθούν από κάποιον, νιώθουν ότι αφανίζονται. Γι΄αυτό και επιδιώκουν να νιώθουν ότι διαφέρουν από τους υπόλοιπους θεραπευόμενους. Οτι είναι ξεχωριστοί, ότι έχουν ιδιαίτερα προνόμια και ότι ο θεραπευτής μπορεί να σπάει τα όρια για χάρη τους.

Οταν θα μπουν όρια σε σχέση με αυτό, η εξιδανίκευση αντικαθίσταται από την υποτίμηση. Εξοργίζονται και τιμωρούν το θεραπευτή τους πριν καν αντιδράσει αρνητικά. Τον κατηγορούν ότι είναι απάνθρωπος, ότι δε νοιάζεται για εκείνους, παρά μόνο για τα χρήματά τους. Στο σημείο που έχουν ξεπεράσει αρκετά τα όρια ώστε να φοβηθούν μήπως τον χάσουν, θα νιώσουν απειλή και θα τον επιζητήσουν. Θα τον κατακλύσουν με δώρα μετάνοιας ώστε να τον δελεάσουν και  να μην τους εγκαταλείψει.

Προκειμένου να αποκτήσουν μια στέρεη ταυτότητα εαυτού, ο θεραπευτής οφείλει να θέτει τα όριά του με φροντίδα και συνοχή. Και να τα υπερασπίζεται ενάντια σε μια συνεπή στρατηγική επίθεσης ή/και δωροδοκίας. 

Διαβάστε ακόμη για την Οριακή Διαταραχή Προσωπικότητας: Αιτιολογία Οριακής Διαταραχής Προσωπικότητας 

Συγγραφή Άρθρου

Αγγελική Κουτελιά

koutelia aggelikiΜεταπτυχιακές σπουδές Κλινικής Ψυχολογίας στο Leiden University. Ειδίκευση στη Γνωσιακή Αναλυτική Ψυχοθεραπεία (CAT)

Διεύθυνση: Ζαϊμη 31, Εξάρχεια, Αθήνα
Email: Αυτή η διεύθυνση ηλεκτρονικού ταχυδρομείου προστατεύεται από τους αυτοματισμούς αποστολέων ανεπιθύμητων μηνυμάτων. Χρειάζεται να ενεργοποιήσετε τη JavaScript για να μπορέσετε να τη δείτε. 

Όλα τα περιεχόμενα της Πύλης Ψυχολογίας - Psychology.gr προστατεύονται από την DMCA. Η αναδημοσίευση περιεχομένου είναι αποδεκτή, μόνο εφόσον τηρούνται όλοι ανεξαιρέτως οι παρακάτω κανόνες. Σε οποιαδήποτε άλλη περίπτωση η Πύλη Ψυχολογίας θα προχωράει σε καταγγελία DMCA, χωρίς προηγούμενη ειδοποίηση. Διαβάστε προσεκτικά το σχετικό πλαίσιο: ΠΡΟΫΠΟΘΕΣΕΙΣ ΑΝΑΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗΣ DMCA.com Protection Status
Σχετικά άρθρα

Βρείτε ειδικό Ψ.Υγείας

Ο μοναδικός εξειδικευμένος κατάλογος Ψυχολόγων, Συμβούλων Ψ.Υγείας.

Μεταβείτε στον κατάλογο Ειδικών Ψ.Υγείας »

Περισσότερα άρθρα του ειδικού συνεργάτη

Ψυχικό μούδιασμα: το αίσθημα κενού στον κόσμο των social media
Ψυχικό μούδιασμα

Η εισβολή των μέσων κοινωνικής δικτύωσης στην καθημερινότητά μας βάζει τους δικούς της όρους στη ζωή μας, πολύ διαφορετικούς από την εποχή της τηλεόρασης και του ραδιοφώνου, ως μέσων διαμεσολάβησης με την κοινωνική πραγματικότητα. Δεν στεκόμαστε απέναντι από μια οθόνη τηλεόρασης. Οι πηγές πληροφόρησής μας δεν είναι πλέον μονόδρομες, αλλά έχουμε την ευκαιρία να γίνουμε πομπός και δέκτης της πληροφορίας.

Το αίσθημα τοξικότητας στις διαπροσωπικές σχέσεις
Τοξικότητα στις σχέσεις

Ένας ασθενής στο νοσοκομείο έπειτα από τη χορήγηση ενός ραδιενεργού φαρμάκου χρειάζεται να μείνει σε απόσταση ασφαλείας για κάποιο διάστημα από οποιαδήποτε επαφή. Ένα τοίχος μολύβου υψώνεται για να προστατεύσει τους γύρω του από τη ραδιενέργεια.

Η παραπάνω εικόνα περιγράφει με παραστατικό τρόπο την αποξένωση που προκαλεί η αίσθηση τοξικότητας στις διαπροσωπικές μας σχέσεις.

Όταν ο ψυχικός εγκλωβισμός οδηγεί στο θάνατο
ψυχικός εγλωβισμός

«Ένας άνθρωπος έπεσε από τον 5ο όροφο εμπορικού καταστήματος». Η είδηση μας σοκάρει, μας προκαλεί λύπη και ένα αίσθημα συμπόνιας. «Ο 38χρονος ήταν σχιζοφρενής». Η ασθένειά του μας προσφέρει μια εύκολη και άμεση εξήγηση του γεγονότος. Μας προστατεύει, συγκεκριμενοποιώντας την αμηχανία που προκαλεί ένας εξ επιλογής θάνατος.

Η επικοινωνία είναι θεραπευτική
επικοινωνία, ψυχωτικοί ασθενείς

Με αφορμή την Παγκόσμια Ημέρα Ψυχικής Υγείας (10 Οκτωβρίου) θα ήθελα να εστιάσω στο δικό μου γνώριμο πεδίο, αυτό της ψυχοκοινωνικής αποκατάστασης ψυχιατρικών ασθενών. Πριν από 40 χρόνια ξεκίνησε η προσπάθεια της αποασυλοποίησης, με το «νόμο Basaglia”, στην Ιταλία, στόχος της οποίας ήταν να γκρεμιστούν τα ψυχιατρεία, χώροι διαχωρισμού των ανθρώπων σε υγιείς και άρρωστους, μέσω του αποκλεισμού τους από την κοινότητα. 

Πρώτα σε πωλήσεις βιβλία

Εγγραφείτε στο Newsletter μας!

* απαιτούμενα πεδία
Ενδιαφέροντα * :
0
Shares