Η Ζήλια στις Ανθρώπινες Σχέσεις: Απειλή ή Ευκαιρία για Διερεύνηση;

Ακρόαση άρθρου......

Πρόσθεσε το Psychology.gr στις προτιμώμενες πηγές σου στη Google
Με αυτό τον τρόπο, θα βλέπεις περισσότερα νέα άρθρα ψυχολογίας και ψυχικής υγείας που δημοσιεύονται στο PSYCHOLOGY.GR

Η ζήλια αποτελεί ένα από τα πιο συχνά και παράλληλα παρεξηγημένα συναισθήματα που εμφανίζονται στις ανθρώπινες σχέσεις. Συνδέεται συχνά με ανασφάλεια, φόβο εγκατάλειψης και ανάγκη για επιβεβαίωση, όμως πίσω από αυτή κρύβεται μια βαθύτερη ψυχολογική λειτουργία: η ανάγκη για ασφάλεια και σύνδεση, καθώς και η επιθυμία για επιβεβαίωση.

Στη σύγχρονη εποχή της κυριαρχίας της εικόνας και της τελειότητας, τα social media έχουν επιτείνει ακόμα περισσότερα τα αισθήματα ζήλιας για τα επιτεύγματα και τη φαινομενικά τέλεια ζωή όχι μόνο διάσημων, αλλά και οποιοδήποτε ατόμου προβάλλει στιγμές της καθημερινότητάς του (Tandon, Dhir & Mäntymäki, 2021).

Τι είναι η ζήλια;

Η ζήλια είναι ένα σύνθετο συναίσθημα που συνδυάζει φόβο, θυμό, λύπη και έντονη ανησυχία πως κάτι πολύτιμο – συνήθως μια σχέση – απειλείται από κάποιον άλλον. Είναι μια φυσιολογική αντίδραση που όλοι οι άνθρωποι νιώθουν κάποια στιγμή. Επίσης, συχνά εκδηλώνεται με την αίσθηση ότι ο απέναντι «έχει κάτι που δεν έχει το υποκείμενο», είτε πρόκειται για υλικά αγαθά, είτε για καταξίωση είτε για χαρακτηριστικά της προσωπικότητας. Το ζήτημα δεν είναι η ύπαρξή της αλλά ο τρόπος διαχείρισής της, καθώς αποτελεί ένα πανανθρώπινο συναίσθημα.

Βιολογικές και ψυχολογικές ρίζες

Από εξελικτικής πλευράς, η ζήλια εξελίχθηκε ως μηχανισμός προστασίας του δεσμού. Σήμερα, οι μορφές της ποικίλουν:

• Συντροφική ζήλια: ο φόβος απιστίας ή εγκατάλειψης.
• Φιλική ζήλια: φόβος ότι θα χάσουμε την προτεραιότητά μας σε μια σχέση.
• Οικογενειακή ζήλια: συχνά ανάμεσα σε αδέλφια ή απέναντι σε νέες φιλίες των μελών της οικογένειας.
• Επαγγελματική ζήλια: στο χώρο εργασίας, όταν αισθανόμαστε ότι κάποιος «απειλεί» τη θέση ή την αναγνώρισή μας.
• Διαπροσωπική ζήλια: αίσθημα ζήλιας όταν κάποιος-α προχωράει τη ζωή του, με σύναψη γάμου, δημιουργία οικογένειας κτλ.

Στην καρδιά όλων αυτών βρίσκεται η ανάγκη για αξία, επιβεβαίωση και αίσθηση ότι το άτομο υπολείπεται σε ορισμένα πράγματα. Η δυσκολία στη διαχείριση της ζήλιας έγκειται στο ότι συχνά τα υποκείμενα επικεντρώνονται στο να υποβαθμίσουν το άτομο που θεωρούν ότι υπερτερεί σε κάτι, αντί να επιδιώξουν να προχωρήσουν και να δράσουν με στόχο τη δική τους προσωπική εξέλιξη και ευημερία.

Δυστυχώς πολλές φορές η ζήλια δεν είναι εποικοδομητική, καθώς όταν μας ζηλεύουν στην πραγματικότητα «τους θυμίζουμε» το έλλειμμά τους ή τις χαμένες ευκαιρίες που άφησαν κατά τη διάρκεια της ζωής τους. Ουσιαστικά αποτελεί μια εικόνα του τι θα μπορούσαν να έχουν γίνει και εκεί βρίσκεται ο πραγματικός πυρήνας της ζηλοφθονίας.

Όταν η ζήλια γίνεται προβληματική

Η ζήλια δεν είναι πάντα επιβλαβής. Σε ήπιες μορφές, μπορεί να λειτουργήσει ως υπενθύμιση να επενδύσουμε περισσότερο σε μια σχέση ή σε μια δραστηριότητα με στόχο την αυτοβελτίωση. Ωστόσο, μετατρέπεται σε πρόβλημα όταν:

• οδηγεί σε ελεγκτική συμπεριφορά,
• δημιουργεί δυσπιστία και καχυποψία χωρίς πραγματικά δεδομένα,
• χρησιμοποιείται ως μέσο χειρισμού,
• προκαλεί συνεχείς συγκρούσεις και συναισθηματική εξάντληση,
• υπονομεύει την προσωπική αυτοεκτίμηση.
• Υπονομεύει τα επιτεύγματα του άλλου ατόμου.
• Οδηγεί στην απομόνωση και στην αποφυγή σύναψης διαπροσωπικών σχέσεων και αλληλεπιδράσεων.

Σε τέτοιες περιπτώσεις, η ζήλια δεν αφορά το άλλο άτομο, αλλά έναν βαθύτερο εσωτερικό φόβο – συνήθως την αίσθηση ότι «δεν είμαι αρκετός/ή».

Από πού πηγάζει η ζήλια;

Η ζήλια συχνά έχει ρίζες:

• σε πρώιμες εμπειρίες εγκατάλειψης ή αστάθειας,
• σε χαμηλή αυτοεκτίμηση,
• σε τραυματικές σχέσεις του παρελθόντος,
• σε ανασφαλή δεσμικά μοτίβα,
• στη διδαγμένη πεποίθηση ότι η αγάπη “κερδίζεται” με κόπο και θυσίες και όχι ότι προσφέρεται με έναν τρόπο ήρεμο, βασισμένο στην υγιή αλληλεπίδραση.

Συχνά, αυτό που ζηλεύουμε δεν είναι το άτομο απέναντί μας, αλλά μια πλευρά του εαυτού μας που νιώθουμε ότι μας λείπει, ότι υπολειπόμαστε σε κάτι στην πραγματικότητα.

Πώς μπορούμε να διαχειριστούμε τη ζήλια;

Αυτοπαρατήρηση χωρίς κριτική
Αναγνώρισε τι την ενεργοποιεί. Είναι η συμπεριφορά κάποιου ή μήπως κάποια προσωπική ανασφάλεια; Τι θα μπορούσε να γίνει προς την κατεύθυνση της βελτίωσης του εαυτού και με γνώμονα την προσωπική εξέλιξη, αντί για την υποβάθμιση των επιτευγμάτων των άλλων;

Επικοινωνία με ειλικρίνεια
Μίλα για το συναίσθημα, όχι για την “ενοχή” του άλλου.

Παράδειγμα: «Νιώθω ζήλια που η φίλη μου έχει καταξιωθεί επαγγελματικά, ίσως πρέπει να καταβάλλω μεγαλύτερη προσπάθεια και εγώ», αντί για «Στη φίλη μου έχουν έρθει όλα βολικά στη δουλειά, σίγουρα είχε κάποιο μέσο».

Ενίσχυση αυτοεκτίμησης
Αναζήτησε δραστηριότητες και σχέσεις που σε κάνουν να νιώθεις αυτοπεποίθηση. Η ισχυρή αυτοεκτίμηση μειώνει την ανάγκη για υπερβολική επιβεβαίωση και εστιάζει περισσότερο στην αυταξία του ατόμου παρά στην έμφαση στα επιτεύγματα του άλλου. Επίσης, συχνά η επιλογή φίλων που εστιάζουν επίσης στην προσωπική τους εξέλιξη μπορεί να συμβάλει τα μέγιστα στη δημιουργία κινήτρων και στην επιθυμία του ατόμου να «φτάσει» τους φίλους του, αλλά με έναν τρόπο εποικοδομητικό και θετικό.

Θεραπευτική υποστήριξη
Όταν η ζήλια γίνεται εμμονική ή διαβρωτική, η ψυχοθεραπεία μπορεί να βοηθήσει στη διερεύνηση των βαθύτερων φόβων και στην αλλαγή παγιωμένων μοτίβων που ενδεχομένως προέρχονται από το στυλ δεσμού που είχε αναπτυχθεί με τους γονείς κατά την παιδική ηλικία. Η θεραπευτική σχέση μπορεί να αποτελέσει ένα ασφαλές «καταφύγιο» για να ξετυλίξει το άτομο τις μύχιες σκέψεις του και τα πιθανά αισθήματα ζήλιας, χωρίς τον φόβο λογοκρισίας ή κατάκρισης.

Η ζήλια ως ευκαιρία για αυτογνωσία

Αντί να τη δούμε ως «αρνητικό» συναίσθημα, μπορούμε να τη χρησιμοποιήσουμε ως πυξίδα:

• Τι μου λείπει;
• Τι φοβάμαι;
• Τι χρειάζομαι από τον εαυτό μου για να νιώσω πλήρης?
• Τι προοπτικές εξέλιξης έχω σε όλα τα επίπεδα;
• Πώς μπορώ να δω τους γύρω μου ως σημεία αναφοράς ή ως πρότυπα για τη δική μου εξέλιξη;

Η ζήλια, όταν αντιμετωπίζεται με ωριμότητα και κατανόηση, μπορεί να γίνει αφορμή για:

• βαθύτερη ενσυναίσθηση
• βελτίωση της επικοινωνίας
• ενδυνάμωση του δεσμού
• προσωπική εξέλιξη
• αυτογνωσία
• εναγκαλισμός ακόμα και των μειονεκτημάτων και των πιθανών αρνητικών σκέψεων που κάνει το κάθε άτομο

Στην αντιμετώπιση και διαχείριση αυτών των συναισθημάτων αυτό που προέχει είναι να μην τροφοδοτούμε περισσότερο τις κακές σκέψεις ή τα ξεσπάσματα ζηλοφθονίας, αλλά να τα αντιμετωπίσουμε ως φυσιολογικές ανθρώπινες αντιδράσεις που «κάτι θέλουν να μας πουν» για το σημείο στο οποίο θέλουμε να φτάσουμε σε όλα τα επίπεδα (Buss & Haselton, 2005).

Αντίστοιχα, όταν γινόμαστε αποδέκτες τέτοιων συναισθημάτων, είναι σημαντικό να θυμόμαστε ότι τα θετικά μας χαρακτηριστικά και επιτεύγματα συχνά λειτουργούν ως σημείο αναφοράς για όσα οι άλλοι θεωρούν ότι τους λείπουν, και όχι ως ένδειξη πραγματικής εχθρότητας.

Βιβλιογραφία

Buss, D. M., & Haselton, M. (2005). The evolution of jealousy. Trends in Cognitive Sciences, 9(11), 506-506.

Tandon, A., Dhir, A., & Mäntymäki, M. (2021). Jealousy due to social media? A systematic literature review and framework of social media-induced jealousy. Internet Research, 31(5), 1541-1582.

Συγγραφή - Επιμέλεια Άρθρου

Ζωή Ζιωντάκη - Ψυχολόγος

Ζωή Ζιωντάκη: έχει επιβεβαιωθεί από το Psychology

Οι πληροφορίες που αναφέρονται στον επαγγελματικό κατάλογο ειδικών παρέχονται από τους ίδιους τους ειδικούς, κατά την εγγραφή τους στο σύστημα. Όταν βλέπετε την ένδειξη «έχει επιβεβαιωθεί από το Psychology”, σημαίνει ότι το Psychology έχει ελέγξει, με email, τηλεφωνικά ή/και με λήψη των σχετικών εγγράφων, τα ακόλουθα στοιχεία:

• Ότι ο ειδικός είναι υπαρκτό πρόσωπο.
• Ότι τα πτυχία οι τίτλοι και οι εξειδικεύσεις που αναφέρει είναι αληθινά.
• Ότι οι πληροφορίες που αναφέρει ισχύουν.

Ψυχολόγος, επιστημονικό προσωπικό στην ΑΔΙΠΠΔΕ στο Υπουργείο παιδείας,  απόφοιτη του Α.Π.Θ, με μεταπτυχιακό και διδακτορικό, καθώς και δεύτερο πτυχίο στο Παιδαγωγικό Δημοτικής Εκπαίδευσης. Ειδίκευση στην Κλασική Ψυχανάλυση και στην Ειδική Αγωγή και Εκπαίδευση. 

69.8888.4453

Δείτε όλα τα άρθρα Σελίδα ειδικού

THERAPY.PSYCHOLOGY - ΠΛΑΤΦΟΡΜΑ ONLINE ΨΥΧΟΘΕΡΑΠΕΙΑΣ
Μια ολοκληρωμένη εμπειρία σύνδεσης Ειδικών Ψυχικής Υγείας και Θεραπευόμενων | Ξεκίνα εδώ το Θεραπευτικό ταξίδι σου...