Γιατί κάποια παιδιά ξεπερνούν τις δυσκολίες και άλλα όχι;

Ακρόαση άρθρου......

Πρόσθεσε το Psychology.gr στις προτιμώμενες πηγές σου στη Google
Με αυτό τον τρόπο, θα βλέπεις πρώτος όλα τα νέα άρθρα ψυχολογίας και ψυχικής υγείας που δημοσιεύονται στο PSYCHOLOGY.GR

Κάποια παιδιά μεγαλώνουν μέσα σε δυσκολίες όπως φτώχεια, παραμέληση, ακόμη και κακοποίηση και παρόλα αυτά καταφέρνουν να έχουν μια θετική εξέλιξη. Πώς το καταφέρνουν;

Σύμφωνα με έρευνες της αναπτυξιακής ψυχολογίας, η απάντηση βρίσκεται σε έναν απλό αλλά κρίσιμο παράγοντα: υπήρξε στη ζωή τους τουλάχιστον ένας ενήλικας που τα πίστεψε, τα αποδέχθηκε και τα στήριξε σταθερά. Γονείς, δάσκαλοι ή ακόμα και ένας συγγενής μπορούν να γίνουν αυτή η «σταθερή αγκαλιά» που δίνει στα παιδιά τη δύναμη να ξεπεράσουν τις αντιξοότητες και να αναπτύξουν ψυχική ανθεκτικότητα.

Αυτός είναι και ένας από τους πιο συχνούς προβληματισμούς των γονέων όταν αναζητούν συμβουλευτική υποστήριξη. Πώς δηλαδή θα μεγαλώσουν παιδιά δυνατά και ανθεκτικά. Πολλές φορές μάλιστα προσπαθούν να εξομαλύνουν υπερβολικά την καθημερινότητα των παιδιών τους προσπαθώντας να προλάβουν κάθε δυσκολία ή να τους παρέχουν τα πάντα ακόμα και αν οι ίδιοι στερούνται τα απαραίτητα.

Τι σημαίνει όμως «δυνατό παιδί»; Kάποιοι γονείς ταυτίζουν τη δύναμη με την απουσία δυσκολίας. Θεωρούν δυνατό ένα παιδί που δεν κλαίει, δεν φοβάται, δεν νιώθει συστολή σε καμία συνθήκη, δεν κάνει λάθη ή καταφέρνει πάντα τους στόχους του χωρίς να επηρεάζεται από αρνητικούς παράγοντες.  

Αυτή η εικόνα, όμως, περισσότερο παραπέμπει σε ένα παιδί που μαθαίνει να κρύβει τα συναισθήματά του παρά σε ένα παιδί που είναι πραγματικά δυνατό συναισθηματικά. Ένα δυνατό παιδί και αργότερα ένας δυνατός ενήλικας δεν είναι ο αλάνθαστος, ο τέλειος ή ο σκληρός άνθρωπος που δεν αγγίζεται από όσα του συμβαίνουν, αλλά εκείνος που μπορεί να διαχειρίζεται τις εμπειρίες της ζωής του, ακόμη και όταν πονά ή λυγίζει.

Η πραγματική δύναμη βρίσκεται στην ικανότητα να πέφτει, να κάνει λάθη και παρ’ όλα αυτά να σηκώνεται ξανά και να συνεχίζει. Δεν μετρούν οι φορές που πέφτουμε  αλλά οι φορές που ξανασηκωνόμαστε και συνεχίζουμε. Αυτή η ικανότητα είναι που περιγράφεται με τον όρο «ψυχική ανθεκτικότητα».   

Για ποιο λόγο όμως βλέπουμε παιδιά με μια ιδανική παιδική ηλικία να δυσκολεύονται ιδιαίτερα ως ενήλικες ενώ άλλοι παρά τις δύσκολες και σκληρές συνθήκες στην παιδική τους ηλικία να καταφέρνουν να γίνουν δυνατοί/ανθεκτικοί ενήλικες και να έχουν μια ικανοποιητική εξέλιξη;

Αυτό το ερώτημα έχει απασχολήσει πολλούς ερευνητές.

Ενδεικτικά θα αναφέρουμε τις έρευνες του Michael Rutter (1979) και των Werner & Smith (1992) οι οποίες έδειξαν ότι η έκθεση των παιδιών ακόμα και σε σοβαρές αντιξοότητες, όπως φτώχεια, παραμέληση ή κακοποίηση, δεν οδηγεί αναγκαστικά σε αρνητική ψυχοκοινωνική ανάπτυξη.

Παράλληλα, παρατηρήθηκε ότι ορισμένα παιδιά παρουσίαζαν θετική εξέλιξη παρά τους πολλαπλούς κινδύνους, γεγονός που οδήγησε στην έννοια των προστατευτικών παραγόντων τόσο ατομικό όσο και περιβαλλοντικό επίπεδο. Κεντρικός προστατευτικός  παράγοντας όμως που αναδείχθηκε είναι η ύπαρξη τουλάχιστον ενός σταθερού, υποστηρικτικού ενήλικα, ακόμα και εκτός οικογενειακού πλαισίου για παράδειγμα κάποιος  δάσκαλος ή συγγενής.

Η παρουσία δηλαδή μιας σχέσης που στηρίζεται στην συναισθηματική στήριξη και την αποδοχή φαίνεται να ενισχύει την ικανότητα του παιδιού να αντιμετωπίζει το στρες και να αναπτύσσει ψυχική ανθεκτικότητα, υποστηρίζοντας μια θετική αναπτυξιακή πορεία παρά τις αντίξοες συνθήκες που μπορεί να αντιμετωπίσει.

Φαίνεται λοιπόν πως αρκεί αυτός ο ένας άνθρωπος που θα δημιουργήσει μια σταθερή σχέση υποστήριξης και αποδοχής με το παιδί και θα επιτελέσει καθοριστικό ρόλο στην μετέπειτα εξέλιξη του. Αυτό το σκεπτικό έχει αποτελέσει τη βάση για τη σύγχρονη κατανόηση της ανθεκτικότητας και της προληπτικής παρέμβασης στην παιδική ηλικία.

Πως μπορούμε όμως πιο πρακτικά να βοηθήσουμε το παιδί μας ώστε να αποκτήσει ψυχική ανθεκτικότητα;

1. Να προσφέρουμε συναισθηματική παρουσία. Το παιδί χρειάζεται να νιώθει ότι υπάρχει κάποιος που το ακούει, που αναγνωρίζει τα συναισθήματά του και στέκεται δίπλα του χωρίς κριτική. Για παράδειγμα, όταν νιώθει θυμό ή στενοχώρια, ο γονιός μπορεί απλώς να πει: «Βλέπω ότι στενοχωριέσαι, θέλεις να μου πεις τι έγινε;» και να μείνει παρών όσο χρειάζεται για να το επεξεργαστεί αντί να πει «Μην κλαίς, πρέπει να είσαι δυνατός/ή!». Αυτή η προσοχή και η αποδοχή των συναισθημάτων όχι μόνο δίνει στο παιδί το πλαίσιο να εκφράζει τα δύσκολα συναισθήματα  αλλά το μαθαίνει επίσης να τα διαχειρίζεται και η διαχείριση των δύσκολων συναισθημάτων είναι βασικό συστατικό της ψυχικής ανθεκτικότητας.

2. Υποστήριξη στη διαχείριση δυσκολιών χωρίς υπερπροστασία. Αφήστε τα παιδιά να κάνουν λάθη. Τα λάθη δεν πρέπει να τα βλέπουμε σαν αποτυχίες αλλά σαν ευκαιρίες εκπαίδευσης. Δεν χρειάζεται να προλάβουμε κάθε πρόβλημα πριν καν εμφανιστεί, αλλά να καθοδηγούμε το παιδί στο πώς να αντιμετωπίσει τις προκλήσεις όταν χρειάζεται. Για παράδειγμα, αν υπάρχει μια μικρή διαφωνία με φίλο, αντί να παρέμβουμε αμέσως, μπορούμε να το ρωτήσουμε πώς θα ήθελε να το χειριστεί και να προσφέρουμε συμβουλή μόνο όταν ζητηθεί ή όταν φαίνεται απαραίτητο. Με αυτόν τον τρόπο, ενισχύει τις δεξιότητες του, μαθαίνει να βρίσκει λύσεις και να εμπιστεύεται τον εαυτό του.

3. Παρέχουμε σταθερότητα και προβλεψιμότητα. Τα παιδιά χρειάζονται σαφή και λογικά όρια καθώς και ρουτίνες για να νιώθουν ασφαλή και να δοκιμάζουν τον εαυτό τους. Αυτό μπορεί να σημαίνει σταθερές ώρες ύπνου και φαγητού, συνέπεια στο πρόγραμμα της καθημερινότητας του σπιτιού ή ένα προβλέψιμο πλαίσιο για τα καθημερινά καθήκοντα και δραστηριότητες, πάντα βέβαια προσαρμοσμένα στην ηλικία τους και τις ανάγκες τους. Η ασφάλεια που προσφέρει αυτή η σταθερότητα επιτρέπει στο παιδί να μάθει από τα λάθη του, να δοκιμάζει συμπεριφορές και να αναπτύσσει πραγματική ψυχική ανθεκτικότητα.

Χρειάζεται να θυμόμαστε πως η ανθεκτικότητα δεν χτίζεται σε μεγάλες στιγμές αλλά στην καθημερινότητα.

Στις μικρές πράξεις στήριξης, στην ακρόαση, στον τρόπο που ο γονιός ανταποκρίνεται στο άγχος ή στη ματαίωση του παιδιού. Οι γονείς δεν χρειάζεται να είναι τέλειοι αλλά παρόντες, προβλέψιμοι και συναισθηματικά διαθέσιμοι για να ενισχύσουν ουσιαστικά την ψυχική ανθεκτικότητα των παιδιών τους.

Η συναισθηματική διαθεσιμότητα και η έγκαιρη ενημέρωση του γονιού μπορούν να λειτουργήσουν προληπτικά και να υποστηρίξουν ουσιαστικά το παιδί. Όταν αυτό δεν είναι αρκετό, η αναζήτηση υποστήριξης από ειδικό δείχνει έναν γονέα που βλέπει, ακούει και φροντίζει με αγάπη τις ανάγκες του παιδιού του.

Βιβλιογραφία:

Rutter, M. (1979). Protective factors in children’s responses to stress and disadvantage. In M. W. Kent & J. E. Rolf (Eds.), Primary prevention of psychopathology: Vol. 3. Social competence in children (pp. 49–74). University Press of New England.

Werner, E. E., & Smith, R. S. (1992). Overcoming the odds: High-risk children from birth to adulthood. Cornell University Press.

Συγγραφή - Επιμέλεια Άρθρου

Δώρα Σορβατζιώτη - Ψυχοθεραπευτής

Δώρα Σορβατζιώτη: έχει επιβεβαιωθεί από το Psychology

Οι πληροφορίες που αναφέρονται στον επαγγελματικό κατάλογο ειδικών παρέχονται από τους ίδιους τους ειδικούς, κατά την εγγραφή τους στο σύστημα. Όταν βλέπετε την ένδειξη «έχει επιβεβαιωθεί από το Psychology”, σημαίνει ότι το Psychology έχει ελέγξει, με email, τηλεφωνικά ή/και με λήψη των σχετικών εγγράφων, τα ακόλουθα στοιχεία:

• Ότι ο ειδικός είναι υπαρκτό πρόσωπο.
• Ότι τα πτυχία οι τίτλοι και οι εξειδικεύσεις που αναφέρει είναι αληθινά.
• Ότι οι πληροφορίες που αναφέρει ισχύουν.

Κοινωνική Λειτουργός και Ψυχοθεραπεύτρια, έχει 19 χρόνια εμπειρίας δίπλα σε παιδιά, εφήβους και οικογένειες. Παρέχει συμβουλευτική και ψυχοθεραπεία με βάση τη Γνωσιακή Συμπεριφορική Προσέγγιση, δημιουργώντας έναν ασφαλή χώρο φροντίδας και αποδοχής. 

6938943105

Δείτε όλα τα άρθρα Σελίδα ειδικού

THERAPY.PSYCHOLOGY - ΠΛΑΤΦΟΡΜΑ ONLINE ΨΥΧΟΘΕΡΑΠΕΙΑΣ
Μια ολοκληρωμένη εμπειρία σύνδεσης Ειδικών Ψυχικής Υγείας και Θεραπευόμενων | Ξεκίνα εδώ το Θεραπευτικό ταξίδι σου...