Η δύναμη του μοιράσματος: πώς ένας γονιός μπορεί να μιλήσει στο παιδί του για μια σοβαρή ασθένεια

Ακρόαση άρθρου......

Πρόσθεσε το Psychology.gr στις προτιμώμενες πηγές σου στη Google
Με αυτό τον τρόπο, θα βλέπεις περισσότερα νέα άρθρα ψυχολογίας και ψυχικής υγείας που δημοσιεύονται στο PSYCHOLOGY.GR

Ίσως η βαθύτερη δύναμη μιας οικογένειας να μην αποκαλύπτεται στις εύκολες περιόδους της ζωής, αλλά στον τρόπο με τον οποίο τα μέλη της παραμένουν συνδεδεμένα όταν έρχονται αντιμέτωπα με τη δυσκολία.

Η μεταμορφωτική δύναμη της κρίσης στη σχέση γονιού-παιδιού

Μια σοβαρή ασθένεια φέρνει αναπόφευκτα φόβο, αβεβαιότητα και ψυχική κόπωση· μπορεί, ωστόσο, ταυτόχρονα να δημιουργήσει έναν χώρο ουσιαστικότερης συναισθηματικής επαφής ανάμεσα στον γονιό και το παιδί. Έναν χώρο όπου η αγάπη δεν εκφράζεται μέσα από την εικόνα της απόλυτης δύναμης ή της αδιάκοπης αντοχής, αλλά μέσα από την παρουσία, την ειλικρίνεια και το μοίρασμα της ανθρώπινης εμπειρίας.

Η ψευδαίσθηση της προστασίας μέσω της απόκρυψης και η παιδική διαίσθηση

Πολλοί γονείς που νοσούν αισθάνονται την ανάγκη να προστατεύσουν τα παιδιά τους αποκρύπτοντας τη δυσκολία ή τον φόβο τους. Συχνά πιστεύουν ότι η σιωπή θα διαφυλάξει την παιδική αθωότητα και θα περιορίσει την αγωνία των παιδιών.

Ωστόσο, τα παιδιά διαθέτουν μια ιδιαίτερη ευαισθησία απέναντι στη συναισθηματική πραγματικότητα του οικογενειακού περιβάλλοντος. Αντιλαμβάνονται τις αλλαγές στη διάθεση, την κόπωση, την ανησυχία και τη σιωπηλή ένταση, ακόμη κι όταν δεν γνωρίζουν ακριβώς τι συμβαίνει. Και τότε, πολλές φορές, το παιδί μένει μόνο με έναν φόβο που δεν μπορεί να κατανοήσει ούτε να εκφράσει.

Η απειλή της ανατροπής του παιδικού κόσμου (Winnicott)

Ο Donald Winnicott υποστήριξε ότι «δεν υπάρχει μωρό χωρίς τη μητέρα του», θέλοντας να αναδείξει πως το παιδί αναπτύσσεται πάντοτε μέσα στη σχέση με τους σημαντικούς φροντιστές του. Ο ψυχικός κόσμος του παιδιού οργανώνεται γύρω από την παρουσία, τη σταθερότητα και τη συναισθηματική διαθεσιμότητα των γονιών του. Όταν λοιπόν ένας γονέας νοσεί σοβαρά, το παιδί δεν φοβάται μόνο την ασθένεια· φοβάται μήπως αλλάξει ολόκληρος ο κόσμος που μέχρι τότε το έκανε να αισθάνεται ασφαλές.

Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι ο γονιός χρειάζεται να εμφανίζεται άτρωτος ή διαρκώς δυνατός. Αντίθετα, πολλές φορές η ουσιαστική δύναμη αναδύεται μέσα από τη δυνατότητα του αυθεντικού μοιράσματος.

Η θεραπευτική αξία της προσαρμοσμένης αλήθειας

Η Françoise Dolto πίστευε ότι τα παιδιά έχουν ανάγκη την αλήθεια, ακόμη κι όταν αυτή είναι δύσκολη. Όχι μια αλήθεια ωμή και τρομακτική, αλλά μια αλήθεια προσαρμοσμένη στην ηλικία και στις ψυχικές τους δυνατότητες.

Όταν οι ενήλικες αποσιωπούν την πραγματικότητα, τα παιδιά συχνά δημιουργούν δικά τους σενάρια, τα οποία μπορεί να είναι πολύ πιο τρομακτικά από ό,τι συμβαίνει στην πραγματικότητα. Μπορεί να πιστέψουν ότι φταίνε εκείνα για τη λύπη του γονιού, ότι έκαναν κάτι κακό ή ότι η οικογένεια κινδυνεύει να διαλυθεί χωρίς κανείς να τους το εξηγεί.

Γι’ αυτό και η ειλικρινής επικοινωνία λειτουργεί προστατευτικά. Όχι επειδή εξαφανίζει τον φόβο ή τον πόνο, αλλά επειδή επιτρέπει στο παιδί να μη μένει μόνο απέναντί τους.

Επικοινωνιακή διαχείριση ανάλογα με την ηλικία

Ένα μικρό παιδί χρειάζεται απλές, ξεκάθαρες φράσεις: «Η μαμά είναι άρρωστη και οι γιατροί τη βοηθούν», «Ο μπαμπάς μπορεί να κουράζεται περισσότερο, αλλά η αγάπη του για σένα δεν αλλάζει».

Τα μεγαλύτερα παιδιά και οι έφηβοι συνήθως έχουν ανάγκη από περισσότερο χώρο για ερωτήσεις, σιωπή ή ακόμη και θυμό. Συχνά αντιλαμβάνονται ήδη ότι κάτι σοβαρό συμβαίνει και χρειάζονται έναν ενήλικα που να μπορεί να αντέξει τις απορίες και τις συναισθηματικές αντιδράσεις τους χωρίς να τις ακυρώνει.

Η ασφαλής βάση στην ευαλωτότητα

Ο John Bowlby, μέσα από τη θεωρία του δεσμού, ανέδειξε πόσο σημαντική είναι για το παιδί η ύπαρξη μιας ασφαλούς συναισθηματικής βάσης. Το παιδί δεν χρειάζεται έναν τέλειο γονιό· χρειάζεται έναν γονιό συναισθηματικά διαθέσιμο, που να παραμένει ψυχικά παρών ακόμη και μέσα στην ευαλωτότητά του.

Αυτό είναι κάτι που πολλοί γονείς που νοσούν δυσκολεύονται να επιτρέψουν στον εαυτό τους. Προσπαθούν να μη λυγίσουν ποτέ μπροστά στα παιδιά τους, να διατηρήσουν μια εικόνα απόλυτης αντοχής. Ωστόσο, τα παιδιά δεν τραυματίζονται επειδή βλέπουν έναν γονιό να φοβάται ή να συγκινείται. Τραυματίζονται περισσότερο όταν αισθάνονται ότι συμβαίνει κάτι τρομακτικό για το οποίο κανείς δεν μιλά.

Η μοιρασμένη ανθρώπινη πλευρά του γονιού

Η ουσιαστική παρουσία δεν σημαίνει απουσία φόβου. Σημαίνει να μπορεί ένας γονιός να πει: «Υπάρχουν στιγμές που φοβάμαι», «Υπάρχουν μέρες που κουράζομαι», «Αλλά είμαστε μαζί σε αυτό».

Ο Carl Rogers υποστήριζε ότι η θεραπευτική δύναμη κάθε ανθρώπινης σχέσης βασίζεται στην αυθεντικότητα, την ενσυναίσθηση και την αποδοχή. Μέσα στην οικογένεια, αυτό σημαίνει ότι το παιδί χρειάζεται να αισθάνεται πως μπορεί να εκφράσει τον φόβο, τη λύπη ή την αγωνία του χωρίς να επιβαρύνει τον γονιό του ή χωρίς να πρέπει να γίνει εκείνο “ο δυνατός” της οικογένειας.

Γιατί πολλές φορές τα παιδιά, όταν ένας γονιός νοσεί, προσπαθούν να ωριμάσουν απότομα. Κρύβουν τα δικά τους συναισθήματα, δεν ζητούν βοήθεια, γίνονται υπερβολικά υπεύθυνα. Αυτή η πρόωρη ωρίμανση, όσο εντυπωσιακή κι αν φαίνεται στους ενήλικες, συχνά αποτελεί μια σιωπηλή μορφή ψυχικής επιβάρυνσης.

Γι’ αυτό είναι σημαντικό το παιδί να συνεχίσει να νιώθει ότι υπάρχουν ενήλικες που κρατούν την κατάσταση. Συγγενείς, φίλοι, δάσκαλοι, ειδικοί ψυχικής υγείας μπορούν να λειτουργήσουν ως ένα προστατευτικό δίκτυο γύρω από την οικογένεια. Η στήριξη αυτή δεν αφορά μόνο τον γονιό που νοσεί, αλλά και το παιδί που προσπαθεί να κατανοήσει μια πραγματικότητα μεγαλύτερη από την ηλικία του.

Εξίσου σημαντική είναι και η διατήρηση της καθημερινότητας. Μια αγκαλιά πριν τον ύπνο, ένα γεύμα μαζί, μια βόλτα, μια μικρή καθημερινή συνήθεια αποκτούν τεράστια ψυχική αξία. Αυτές οι στιγμές λειτουργούν σαν υπενθύμιση ότι, παρά την ασθένεια, η σχέση συνεχίζει να υπάρχει και η ζωή δεν έχει χαθεί ολοκληρωτικά μέσα στον φόβο.

Το νόημα της σύνδεσης στην κρίση

Ο Viktor Frankl είχε γράψει ότι ο άνθρωπος μπορεί να αντέξει σχεδόν οποιοδήποτε «πώς», όταν υπάρχει ένα «γιατί». Μέσα σε μια οικογενειακή κρίση, αυτό το «γιατί» συχνά βρίσκεται στην ίδια τη σχέση. Στην αγάπη που επιτρέπει στους ανθρώπους να παραμένουν συνδεδεμένοι ακόμη και όταν η ζωή γίνεται αβέβαιη.

Ίσως λοιπόν το σημαντικότερο που μπορεί να προσφέρει ένας γονιός στο παιδί του μέσα στην ασθένεια να μην είναι η εικόνα της απόλυτης δύναμης, αλλά η εμπειρία της συναισθηματικής αλήθειας. Να μάθει το παιδί ότι οι άνθρωποι μπορούν να φοβούνται, να λυγίζουν, να κουράζονται και παρ’ όλα αυτά να συνεχίζουν να αγαπούν και να συνδέονται.

Γιατί τελικά τα παιδιά δεν θυμούνται μόνο όσα τους είπαμε. Θυμούνται κυρίως πώς τα κάναμε να αισθανθούν. Και ένα παιδί που ένιωσε ότι, ακόμη και μέσα στην ασθένεια, υπήρχε ειλικρίνεια, αγκαλιά και συναισθηματική παρουσία, κουβαλά μέσα του κάτι βαθιά θεραπευτικό: την εμπειρία ότι η αγάπη μπορεί να αντέξει ακόμη και στις πιο δύσκολες στιγμές.

Συγγραφή - Επιμέλεια Άρθρου

Αναστασία Δημητριάδου - Ψυχολόγος

Αναστασία Δημητριάδου: έχει επιβεβαιωθεί από το Psychology

Οι πληροφορίες που αναφέρονται στον επαγγελματικό κατάλογο ειδικών παρέχονται από τους ίδιους τους ειδικούς, κατά την εγγραφή τους στο σύστημα. Όταν βλέπετε την ένδειξη «έχει επιβεβαιωθεί από το Psychology”, σημαίνει ότι το Psychology έχει ελέγξει, με email, τηλεφωνικά ή/και με λήψη των σχετικών εγγράφων, τα ακόλουθα στοιχεία:

• Ότι ο ειδικός είναι υπαρκτό πρόσωπο.
• Ότι τα πτυχία οι τίτλοι και οι εξειδικεύσεις που αναφέρει είναι αληθινά.
• Ότι οι πληροφορίες που αναφέρει ισχύουν.

Κλινική ψυχολόγος ψυχαναλυτικής κατεύθυνσης, με εξειδίκευση στην περιγεννητική περίοδο, στα παιδιά και στους εφήβους. Οι σπουδές μου στην Ψυχολογία στο Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών και το μεταπτυχιακό μου στην Κλινική Ψυχοπαθολογία στο Université Paris Cité (Paris V – Σορβόννη) αποτέλεσαν τη βάση για μια βαθιά σχέση με την κλινική σκέψη και τη φροντίδα του ανθρώπινου ψυχισμού  .

6974592414

Δείτε όλα τα άρθρα Σελίδα ειδικού

THERAPY.PSYCHOLOGY - ΠΛΑΤΦΟΡΜΑ ONLINE ΨΥΧΟΘΕΡΑΠΕΙΑΣ
Μια ολοκληρωμένη εμπειρία σύνδεσης Ειδικών Ψυχικής Υγείας και Θεραπευόμενων | Ξεκίνα εδώ το Θεραπευτικό ταξίδι σου...