Συνέντευξη με την Ψυχολόγο Ελένη Κούβαρη MSc, PgDip, πιστοποιημένη Δασκάλα Mindfulness (MBSR)

Ακρόαση άρθρου......

Πρόσθεσε το Psychology.gr στις προτιμώμενες πηγές σου στη Google
Με αυτό τον τρόπο, θα βλέπεις περισσότερα νέα άρθρα ψυχολογίας και ψυχικής υγείας που δημοσιεύονται στο PSYCHOLOGY.GR

Συναντηθήκαμε διαδικτυακά με την ψυχολόγο Ελένη Κούβαρη και μιλήσαμε για την ενσυνειδητότητα, τα οφέλη της ενσυνειδητότητας στη διαχείριση συναισθημάτων, τους κοινούς μύθους που κυκλοφορούν για την ενσυνειδητότητα. Μιλήσαμε ακόμη για το πως μπορούμε να την εντάξουμε σε μια πιεστική καθημερινότητα, στη σύγχρονη εποχή.

Ακολουθούν οι απαντήσεις που έδωσε στα ερωτήματα μας.

* Η Ελένη Κούβαρη είναι Πιστοποιημένη Δασκάλα Mindfulness (MBSR), Brown University και έχει ακόμη ειδίκευση στην Κλινική Ψυχολογία και στην Προσωποκεντρική Συμβουλευτική & Ψυχοθεραπεία.

ΕΡ. Πώς θα περιγράφατε το mindfulness σε κάποιον που το ακούει για πρώτη φορά;

ΑΠ. Θα το περιέγραφα ως τον τρόπο να είμαστε πιο παρόντες στη ζωή μας. Το mindfulness δεν είναι μια τεχνική που μαθαίνεται σε μία μέρα· είναι περισσότερο μια στάση ζωής που ενισχύει την ποιότητα της προσοχής μας και βοηθά να επιστρέφουμε σε αυτό που συμβαίνει τώρα, στη παρούσα στιγμή.
Πολλές φορές ζούμε μηχανικά και στον αυτόματο πιλότο: σκεφτόμαστε το επόμενο πράγμα που έχουμε να κάνουμε, αναλύουμε υπερβολικά τα πάντα ή προσπαθούμε να προβλέψουμε τι θα γίνει μετά. Με το mindfulness δημιουργούμε μια μικρή «παύση» μέσα σε όλο αυτό. Παρατηρούμε την αναπνοή μας, την αίσθηση στο σώμα, τις σκέψεις που έρχονται και φεύγουν.
Δεν κυνηγάμε την ηρεμία. Απλώς βλέπουμε πιο καθαρά τι υπάρχει — και από αυτή τη διαύγεια γεννιέται η αλλαγή.

ΕΡ. Γιατί πιστεύετε ότι σήμερα οι άνθρωποι αναζητούν mindfulness πιο έντονα από παλιότερα;

ΑΠ. Πιστεύω ότι η σύγχρονη ζωή μάς έχει απομακρύνει από τον εαυτό μας. Η πίεση της καθημερινότητας, η ταχύτητα, οι συνεχείς ειδοποιήσεις από τις οθόνες, η ανάγκη να ανταποκριθούμε σε πολλαπλούς ρόλους… όλα αυτά μας φέρνουν συχνά σε μια κατάσταση μόνιμης υπερδιέγερσης.

Ο κόσμος πλέον δεν ψάχνει μόνο τρόπους να «ξεκουραστεί», αλλά αναζητά τρόπους να συνδεθεί ουσιαστικά με αυτό που νιώθει και με το πώς ζει. Θέλει να καταλάβει από πού ξεκινά το άγχος, γιατί αντιδρά με συγκεκριμένους τρόπους, πώς μπορεί να βρει περισσότερη εσωτερική σταθερότητα.

Το mindfulness δεν υπόσχεται βέβαια ότι θα λύσει τα πάντα· Ωστόσο, προσφέρει έναν δρόμο που συμβάλλει στην επιστροφή στον εαυτό μας, και αυτό είναι κάτι που σήμερα φαίνεται πιο απαραίτητο από ποτέ.

ΕΡ. Ποια οφέλη εμφανίζονται πιο γρήγορα όταν κάποιος ξεκινά να εξασκείται;

ΑΠ. Τα πρώτα οφέλη συχνά σχετίζονται με την προσοχή και τη συγκέντρωση. Ξαφνικά κάποιος μπορεί να παρατηρήσει για πρώτη φορά μετά από καιρό ότι ακούει πραγματικά μια συζήτηση, ή ότι μπορεί να εστιάσει σε μια εργασία χωρίς να χάνεται τόσο εύκολα, ή ότι μπορεί να απολαύσει μια κούπα καφέ.

Κάποιοι αναφέρουν ότι αρχίζουν να καταλαβαίνουν το σώμα τους: πότε σφίγγονται οι ώμοι, πότε επηρεάζεται η αναπνοή, πότε η ένταση ανεβαίνει πριν καν το συνειδητοποιήσουν.
Άλλοι βιώνουν μια πιο ήπια μετάβαση ανάμεσα στις στιγμές της ημέρας — λιγότερο βιασύνη, περισσότερη επίγνωση. Δεν σημαίνει ότι το άγχος εξαφανίζεται, αλλά ότι σταδιακά μειώνεται η ένταση με την οποία αντιμετωπίζουμε τα γεγονότα.

ΕΡ. Ποιους μύθους συναντάτε συχνότερα γύρω από το mindfulness;

ΑΠ. Ένας συνηθισμένος μύθος είναι ότι το mindfulness είναι τεχνική χαλάρωσης. Σίγουρα μπορεί να προκύψει ηρεμία, όμως δεν είναι αυτό ο πρωταρχικός στόχος. Ο στόχος είναι η ενσυνειδητότητα, η επίγνωση και το να βλέπουμε τι συμβαίνει χωρίς να βιαζόμαστε να το αλλάξουμε.

Ένας δεύτερος μύθος είναι ότι πρέπει να σταματήσουμε τις σκέψεις. Το μυαλό έχει τη δική του λειτουργία και η προσπάθεια να το «ησυχάσουμε» συνήθως φέρνει το αντίθετο αποτέλεσμα. Στο mindfulness μαθαίνουμε να παρατηρούμε τις σκέψεις χωρίς να ταυτιζόμαστε μαζί τους.

Υπάρχει επίσης η ιδέα ότι το mindfulness είναι για ανθρώπους που ήδη είναι ήρεμοι. Στην πραγματικότητα, πολλοί που ξεκινούν έχουν έντονο άγχος — και είναι ακριβώς αυτοί που συχνά επωφελούνται περισσότερο.

ΕΡ. Τι θα λέγατε σε κάποιον που δηλώνει ότι δεν έχει καθόλου χρόνο για mindfulness;

ΑΠ. Θα του έλεγα ότι δεν χρειάζεται πολύς χρόνος. Χρειάζεται μόνο πρόθεση. Το mindfulness δεν είναι απαραίτητα ένας καθιστός διαλογισμός. Είναι και ο τρόπος που περπατάμε μέχρι το αυτοκίνητο, που τρώμε, που πίνουμε, που απαντάμε σε ένα email.

Μερικές φορές τα πιο ουσιαστικά οφέλη προκύπτουν από πολύ μικρές στιγμές ενσυνειδητότητας. Μια βαθιά αναπνοή πριν από μια δύσκολη συζήτηση. Ένα λεπτό παύσης όταν νιώθουμε ότι ανεβαίνει η πίεση. Συχνά λέω ότι αν κάποιος νιώθει ότι δεν έχει ούτε ένα λεπτό, τότε εκεί ακριβώς κρύβεται η ανάγκη να σταματήσει για λίγο.

ΕΡ. Πώς συμβάλλει το mindfulness στη διαχείριση συναισθημάτων;

ΑΠ. Το mindfulness μάς βοηθά να ξεχωρίζουμε τα συναισθήματα από τις αυτόματες αντιδράσεις μας. Όταν, για παράδειγμα, νιώθουμε θυμό, η παλιά μας συνήθεια μπορεί να είναι να αντιδράσουμε έντονα ή να τον καταπιέσουμε.
Η πρακτική μάς επιτρέπει να παρατηρήσουμε πρώτα τι συμβαίνει: «Τώρα νιώθω θυμό» ή «Αυτή τη στιγμή υπάρχει άγχος στο σώμα». Μόνο αυτή η μικρή αναγνώριση δημιουργεί χώρο.
Και μέσα σε αυτόν τον χώρο δημιουργείται η επιλογή: να απαντήσουμε με περισσότερη σαφήνεια, να πάρουμε χρόνο, να δούμε τι πραγματικά χρειαζόμαστε και τι χρειάζεται πραγματικά η κατάσταση από εμάς. Με άλλα λόγια, τα συναισθήματα γίνονται σημαντική πληροφορία και όχι φορτίο που μας κυριαρχεί και καθοδηγεί τις αντιδράσεις μας.

ΕΡ. Πόσο σημαντική είναι η καθοδήγηση στη διαδικασία; Μπορεί κάποιος να μάθει μόνος του;

ΑΠ. Και βέβαια κάποιος μπορεί να μάθει μόνος τα βασικά. Αλλά η καθοδήγηση βοηθά εξαιρετικά όταν θέλουμε να εμβαθύνουμε. Ένας εκπαιδευμένος καθοδηγητής μπορεί να δώσει πλαίσιο, να εξηγήσει τι συμβαίνει κατά την πρακτική, να ξεκαθαρίσει παρερμηνείες και να στηρίξει τον άνθρωπο όταν προκύπτουν δυσκολίες.
Επίσης, υπάρχει κάτι ιδιαίτερο και πολύτιμο στις ομαδικές διαδικασίες: η αίσθηση ότι δεν είμαστε μόνοι στις δυσκολίες μας. Αυτή η κοινή εμπειρία δημιουργεί ασφάλεια και ενθαρρύνει τους ανθρώπους να εξερευνήσουν βαθύτερα τον εαυτό τους.

ΕΡ. Ας μιλήσουμε τώρα για το πρόγραμμα MBSR. Πώς θα το περιγράφατε σε κάποιον που δεν γνωρίζει τι είναι;

ΑΠ. Το MBSR (Mindfulness-Based Stress Reduction) είναι ένα διεθνώς αναγνωρισμένο πρόγραμμα οκτώ εβδομάδων. Δημιουργήθηκε στο Πανεπιστήμιο της Μασαχουσέτης, από τον Jon Kabat-Zinn και πλέον διδάσκεται σε όλο τον κόσμο. Στόχος του είναι να βοηθήσει τους ανθρώπους να διαχειριστούν το στρες, τον πόνο και τις δυσκολίες της ζωής μέσα από συστηματική, βιωματική εξάσκηση mindfulness.

Ως Πιστοποιημένη Δασκάλα Mindfulness (MBSR) από το Brown University, θεωρώ το πρόγραμμα μια ολοκληρωμένη προσέγγιση για τη βαθιά κατανόηση του στρες.
Σε αυτές τις οκτώ εβδομάδες, οι συμμετέχοντες εισάγονται σταδιακά στη σχέση που έχουν με το σώμα τους, τις σκέψεις τους και τα συναισθήματά τους. Η δομή είναι σταθερή: καθοδηγούμενοι διαλογισμοί, ήπιες κινήσεις με ενσυνειδητότητα, συζητήσεις και πρακτικές ασκήσεις για το σπίτι.

Δεν πρόκειται απλώς για μια σειρά διαλογισμών. Είναι ένα βιωματικό ταξίδι, όπου ο κάθε άνθρωπος γνωρίζει καλύτερα τον εαυτό του, μαθαίνει να αναγνωρίζει πώς λειτουργεί το στρες μέσα του και αναπτύσσει εργαλεία για να το διαχειρίζεται με περισσότερη σοφία.

ΕΡ. Πώς είναι μια συνηθισμένη συνάντηση στο MBSR που διδάσκετε και γιατί το κάνετε online;

ΑΠ. Μια συνάντηση πάντα ξεκινά με μια πρακτική mindfulness ώστε να επανέλθουμε όλοι στη παρούσα στιγμή. Μπορεί να είναι ένας καθιστός διαλογισμός, σάρωση σώματος ή επίγνωση κινήσεων.
Ακολουθεί συζήτηση, όπου οι συμμετέχοντες μοιράζονται όσα παρατήρησαν κατά τη διάρκεια της πρακτικής τους. Αυτή η διαδικασία δεν αφορά την εύρεση «σωστών» απαντήσεων, αλλά την κατανόηση του πώς σχετιζόμαστε με τον εσωτερικό μας κόσμο.

Μετά δουλεύουμε πάνω στο θέμα της εβδομάδας: πώς αντιδρά το σώμα στο στρες, πώς λειτουργούν οι σκέψεις, πώς η αυτόματη αντίδραση μπορεί να αλλάξει σε συνειδητή επιλογή, πώς επικοινωνούμε με περισσότερη παρουσία.

Στο τέλος της συνάντησης δίνονται καθοδηγούμενες πρακτικές και «ασκήσεις ενσυνειδητότητας» για την εβδομάδα, που είναι κρίσιμο μέρος της διαδικασίας.
Το πρόγραμμα πραγματοποιείται online για να διευκολύνει τη συμμετοχή από οποιοδήποτε μέρος και να βρίσκεται κάποιος στην Ελλάδα ή και το εξωτερικό, μειώνοντας τις πρακτικές δυσκολίες μετακίνησης και δίνοντας τη δυνατότητα στους συμμετέχοντες να εξασκήσουν mindfulness στο δικό τους οικείο περιβάλλον, κάτι που ενισχύει τη συνέχιση της πρακτικής και μετά τη συνάντηση.

ΕΡ. Ποιο θεωρείτε το σημαντικότερο όφελος για όσους ολοκληρώνουν το MBSR;

ΑΠ. Το μεγαλύτερο όφελος είναι η αλλαγή στη σχέση με τον εαυτό. Πολλοί συμμετέχοντες αναφέρουν ότι νιώθουν πιο συνδεδεμένοι με το σώμα τους, ότι αναγνωρίζουν νωρίτερα το στρες και ότι έχουν πια έναν τρόπο να ανταποκρίνονται αντί απλώς να αντιδρούν αυτόματα.

Δεν αλλάζουν οι δυσκολίες της ζωής — αλλάζει ο τρόπος που στεκόμαστε απέναντί τους. Το MBSR χτίζει μια εσωτερική σταθερότητα που συνοδεύει τους ανθρώπους για πολύ καιρό μετά τη λήξη του προγράμματος.

Για μένα, αυτό που μένει στον άνθρωπο είναι η αίσθηση ότι μπορεί να συναντά τον εαυτό του με περισσότερη καλοσύνη, και αυτή η αλλαγή είναι βαθιά και ουσιαστική.

Δείτε αναλυτικές πληροφορίες και διαδικασία εγγραφής στο Πρόγραμμα 8 Εβδομάδων Μείωσης Άγχους μέσω Ενσυνειδητότητας/Mindfulness (MBSR)

Λίγα λόγια για την Ελένη Κούβαρη

Η Ελένη Κούβαρη είναι πιστοποιημένη εκπαιδεύτρια Mindfulness και ψυχολόγος με ειδίκευση στη κλινική ψυχολογία, και στη προσωποκεντρική συμβουλευτική και ψυχοθεραπεία.

Έχει συνεργαστεί με διάφορες δομές ψυχικής υγείας από το 2005 και από το 2010 βρίσκεται στο γραφείο της ασκώντας συμβουλευτική και ψυχοθεραπεία. Το 2020, ξεκίνησε το ταξίδι μιας συνεχόμενα βιωματικής εκπαίδευσης δασκάλων του Mindfulness MBSR από το Ιατρικό Κέντρο του Mindfulness UMASS Memorial Health Care του Πανεπιστημίου της Μασαχουσέτης, και του Πανεπιστημίου Brown στο Ρόουντ Άιλαντ, στην Αμερική, όπου έχει λάβει και την αναγνώριση εκπαίδευσης.

THERAPY.PSYCHOLOGY - ΠΛΑΤΦΟΡΜΑ ONLINE ΨΥΧΟΘΕΡΑΠΕΙΑΣ
Μια ολοκληρωμένη εμπειρία σύνδεσης Ειδικών Ψυχικής Υγείας και Θεραπευόμενων | Ξεκίνα εδώ το Θεραπευτικό ταξίδι σου...