Ακρόαση άρθρου......
Πρόσθεσε το Psychology.gr στις προτιμώμενες πηγές σου στη Google
Με αυτό τον τρόπο, θα βλέπεις περισσότερα νέα άρθρα ψυχολογίας και ψυχικής υγείας που δημοσιεύονται στο PSYCHOLOGY.GR
Ο Dominique Pelicot νάρκωνε συστηματικά τη σύζυγό του, Gisèle, για σχεδόν μία δεκαετία και κανόνιζε δεκάδες άντρες να τη βιάζουν ενώ εκείνη ήταν αναίσθητη.
Οι ερευνητές κατέγραψαν περισσότερους από 90 βιασμούς από άντρες πέρα από τον σύζυγό της και πιστεύουν ότι τουλάχιστον 72 άντρες συμμετείχαν, αν και δεν ταυτοποιήθηκαν όλοι (AFP, 2024· Al Jazeera, 2024). Τον Δεκέμβριο του 2024, ο Pelicot και άλλοι 50 κατηγορούμενοι καταδικάστηκαν για βιασμό, απόπειρα βιασμού ή σεξουαλική επίθεση (Reuters, 2024).
Σε μία άλλη υπόθεση, μία πρώην φοιτήτρια του Cornell University καταγγέλλει ότι το 2024 πιέστηκε να πάρει ναρκωτικές ουσίες, μεταξύ των οποίων κεταμίνη, και δέχθηκε σεξουαλική επίθεση από μέλη μίας φοιτητικής αδελφότητας (CNN, 2026). Η αστική αγωγή της, που κατατέθηκε τον Σεπτέμβριο του 2026, κατονομάζει επτά μέλη της αδελφότητας ως εναγόμενους, ενώ οι εισαγγελικές αρχές έχουν έκτοτε ανοίξει εκ νέου την ποινική έρευνα (Reuters, 2026). Οι κατηγορούμενοι δεν έχουν καταδικαστεί ποινικά και αρνούνται οποιαδήποτε παράνομη πράξη (Reuters, 2026).
Υποθέσεις σαν κι αυτές συχνά μας αφήνουν με το ίδιο ερώτημα: Πώς μπορούν τόσοι φαινομενικά συνηθισμένοι άντρες να συμμετέχουν σε έναν βιασμό;
Οι δύο βολικές εξηγήσεις
Όταν υποθέσεις ομαδικής σεξουαλικής βίας γίνονται γνωστές στο κοινό, οι άνθρωποι συχνά καταφεύγουν σε μία από δύο εξηγήσεις.
Η πρώτη είναι ότι αυτοί οι άντρες πρέπει να είναι τέρατα. Είναι κατανοητό γιατί θέλουμε αυτή την εξήγηση. Αν οι δράστες είναι τέρατα, τότε είναι θεμελιωδώς διαφορετικοί από εμάς. Ανήκουν κάπου έξω από τη φυσιολογική κοινωνία.
Όμως οι άντρες που καταδικάστηκαν στην υπόθεση του Mazan δεν ταίριαζαν στο στερεότυπο που ίσως περιμέναμε. Ήταν ηλικίας από 26 έως 74 ετών και προέρχονταν από ένα ευρύ φάσμα επαγγελμάτων: ανάμεσά τους υπήρχαν ένας πυροσβέστης, ένας νοσηλευτής, ένας σωφρονιστικός υπάλληλος, ένας οδηγός φορτηγού, ένας δημοσιογράφος, ένας τραπεζικός υπάλληλος, ένας εργαζόμενος στον τομέα της πληροφορικής και ξυλουργοί (Al Jazeera, 2024). Αυτό ίσως κάνει την υπόθεση ακόμη πιο τρομακτική. Τα τέρατα μοιάζουν ακριβώς με όλους τους άλλους.
Η δεύτερη εξήγηση κινείται προς την αντίθετη κατεύθυνση: ίσως απλώς παρασύρθηκαν από την ομάδα. Νοοτροπία του όχλου. Πίεση από την παρέα. Μία φρικτή κατάσταση που ξέφυγε.
THERAPY.PSYCHOLOGY - ΠΛΑΤΦΟΡΜΑ ΨΥΧΟΘΕΡΑΠΕΙΑΣ - Online & Διά ζώσης
Βρες τον Θεραπευτή που είναι κατάλληλος για εσένα | Ξεκίνα εδώ το Θεραπευτικό ταξίδι σου με Δωρεάν 1η συνεδρία.
Όμως και αυτή η εξήγηση γίνεται δύσκολη σε υποθέσεις όπως αυτή του Mazan. Αυτοί οι άντρες δεν συνάντησαν τυχαία τη Gisèle Pelicot σε κάποιο πάρτι. Γνώρισαν τον σύζυγό της διαδικτυακά, ταξίδεψαν μέχρι το σπίτι του ζευγαριού και είχαν χρόνο ανάμεσα στην πρόσκληση και την ίδια την πράξη για να το ξανασκεφτούν (Reuters, 2024).
Δεν επρόκειτο απλώς για ένα πλήθος που κινήθηκε μαζί μέσα σε μία παρορμητική στιγμή.
Είναι σημαντικό να κατανοούμε τους μηχανισμούς που καθιστούν δυνατές τέτοιες πράξεις. Το να τους κατανοούμε, όμως, δεν είναι το ίδιο με το να τους δικαιολογούμε.
Τι είναι αυτό που τις καθιστά πραγματικά δυνατές;
Άδεια
PRO PSYCHOLOGY: Επαγγελματική Κοινότητα Ειδικών Ψυχικής Υγείας
Περιλαμβάνει ομάδες εποπτείας ανά ψυχοθεραπευτική προσέγγιση, ομάδες εποπτείας ανά επαγγελματικό αντικειμένο και πληθυσμό, επιμορφωτικά σεμινάρια εξειδίκευσης, Ομάδες συνάντησης για σύνδεση και δικτύωση, Mentoring για ψυχοθεραπευτές που κάνουν τα πρώτα τους βήματα στην άσκηση του επαγγέλματος..
Ένας μηχανισμός είναι η αντιλαμβανόμενη άδεια. Κάποιος επικοινωνεί ότι κάτι που υπό φυσιολογικές συνθήκες θα ξεπερνούσε μία ηθική γραμμή είναι, στη συγκεκριμένη περίπτωση, κατά κάποιον τρόπο αποδεκτό.
Στο Mazan, η άδεια προερχόταν από έναν σύζυγο. Πολλοί κατηγορούμενοι είπαν στο δικαστήριο ότι πίστευαν πως συμμετείχαν σε ένα συναινετικό σεξουαλικό παιχνίδι που είχε οργανώσει το ζευγάρι και υποστήριξαν ότι δεν επρόκειτο για βιασμό εφόσον ο σύζυγος είχε δώσει την έγκρισή του (Reuters, 2024). Ο Dominique Pelicot απέρριψε αυτόν τον ισχυρισμό, λέγοντας ότι οι άντρες γνώριζαν ακριβώς τι έκαναν (Reuters, 2024).
Στην υπόθεση του Cornell, η αγωγή ισχυρίζεται ότι ένα μέλος της αδελφότητας έγραψε στην ομαδική συνομιλία της αδελφότητας ότι υπήρχε μία γυναίκα διαθέσιμη στον επάνω όροφο, ενθαρρύνοντας και άλλους να συμμετάσχουν (CNN, 2026). Και στις δύο περιπτώσεις, κάποιος παρουσιάζει τον εαυτό του ως το άτομο που γνωρίζει την κατάσταση και δίνει στους υπόλοιπους την άδεια να προχωρήσουν.
Αυτό δεν αφαιρεί την ατομική ευθύνη. Ψυχολογικά, όμως, μπορεί να επιτρέψει σε κάποιον να μετατοπίσει μέρος αυτής της ευθύνης αλλού.
Μετατόπιση της ευθύνης
Ο Bandura (1999) περιέγραψε αυτόν τον μηχανισμό ως μετατόπιση της ευθύνης, έναν από τους μηχανισμούς που εμπλέκονται στην ηθική αποδέσμευση. Αν ένα άλλο άτομο γίνεται αντιληπτό ως η αυθεντία ή ο υποκινητής, το άτομο μπορεί να πει στον εαυτό του ότι η πραγματική ευθύνη ανήκει σε εκείνον: «Είπε ότι ήταν εντάξει. Αυτός το κανόνισε. Αυτός ήξερε τι συνέβαινε.»
Η ηθική απόφαση δεν έχει εξαφανιστεί. Απλώς έχει μεταφερθεί σε κάποιον άλλο.
Διάχυση της ευθύνης
Ένας σχετικός μηχανισμός είναι η διάχυση της ευθύνης. Ο Bandura (1999) περιγράφει πώς οι επιβλαβείς πράξεις γίνονται ευκολότερες όταν η ευθύνη μοιράζεται μέσα σε μία ομάδα: όταν όλοι συμμετέχουν, κανείς δεν χρειάζεται να αισθανθεί πλήρως υπεύθυνος.
Η ίδια λογική μπορεί να εμφανιστεί και στον τρόπο με τον οποίο οι άνθρωποι μιλούν εκ των υστέρων:
- «Δεν ήμουν ο μόνος.»
- «Όλοι οι άλλοι το έκαναν.»
- «Δεν ήμουν ο πρώτος.»
Καμία από αυτές τις δηλώσεις δεν αλλάζει την ίδια την πράξη. Αλλά αλλάζουν τον τρόπο με τον οποίο ένα άτομο εξηγεί την πράξη στον εαυτό του. Είναι σημαντικό ότι η διάχυση της ευθύνης δεν σημαίνει ότι η ευθύνη πραγματικά εξαφανίζεται. Περιγράφει μία ψυχολογική αντίληψη, όχι μία ηθική ή νομική πραγματικότητα.
Ηθική αποδέσμευση
Η ευρύτερη έννοια της ηθικής αποδέσμευσης του Bandura βοηθά να εξηγηθεί το επόμενο κομμάτι. Οι περισσότεροι άνθρωποι διατηρούν μία εικόνα του εαυτού τους ως σχετικά ηθικών ατόμων. Το να κάνουν κάτι που έρχεται σε άμεση αντίθεση με αυτή την εικόνα δημιουργεί ψυχολογική σύγκρουση.
Η ηθική αποδέσμευση προσφέρει τρόπους να μειωθεί αυτή η σύγκρουση χωρίς να αλλάξει στην πραγματικότητα η συμπεριφορά (Bandura, 1999). Η ευθύνη μπορεί να μετατοπιστεί ή να διαχυθεί. Η βλάβη μπορεί να υποβαθμιστεί. Το θύμα μπορεί να κατηγορηθεί. Η γλώσσα μπορεί να γίνει πιο ήπια ή πιο αφηρημένη. Το θύμα μπορεί ακόμη και να γίνει λιγότερο ανθρώπινο στο μυαλό του δράστη.
Αντί για «βιάσαμε μία αναίσθητη γυναίκα», η ιστορία γίνεται αυτή που πολλοί κατηγορούμενοι του Mazan είπαν στο δικαστήριο: «νομίζαμε ότι ήταν ένα παιχνίδι» (Reuters, 2024). Αντί η προσοχή να βρίσκεται σε αυτό που συνέβη στο θύμα, μετατοπίζεται σε αυτά που οι δράστες πίστευαν, σκόπευαν ή τους είχαν πει.
Ο Bandura προσδιόρισε συγκεκριμένα την επίρριψη ευθύνης στο θύμα και την απανθρωποποίηση ως μηχανισμούς μέσω των οποίων οι άνθρωποι μπορούν προσωρινά να αποσυνδέσουν τις πράξεις τους από τα συνηθισμένα ηθικά τους πρότυπα (Bandura, 1999).
Ίσως αυτό να είναι ένα μέρος αυτού που κάνει τόσο σοκαριστικές τις υποθέσεις στις οποίες εμπλέκονται φοιτητές, επαγγελματίες, πατέρες ή κατά τα άλλα φαινομενικά συνηθισμένοι άνθρωποι. Περιμένουμε ότι η ηθική ταυτότητα ενός ανθρώπου θα προβλέπει τη συμπεριφορά του. Μερικές φορές δεν το κάνει.
Για ποιον είναι πραγματικά η πράξη;
Υπάρχει ακόμη ένα άβολο ερώτημα: στον ομαδικό βιασμό, για ποιον γίνεται πραγματικά η παράσταση;
Η έρευνα πάνω στην ομαδική σεξουαλική βία δείχνει ότι, σε ορισμένα πλαίσια, η σεξουαλική επιθετικότητα μπορεί να εξυπηρετεί λειτουργίες μέσα στην ίδια την ανδρική ομάδα. Η έρευνα της Dara Kay Cohen πάνω στον ομαδικό βιασμό σε συνθήκες πολέμου, για παράδειγμα, περιγράφει πώς η συλλογική σεξουαλική βία μπορεί να λειτουργήσει ως μία βάναυση μορφή κοινωνικοποίησης μεταξύ αντρών, επικοινωνώντας αρρενωπότητα, ανδρική ισχύ, βιαιότητα και αφοσίωση (Cohen, 2017).
Το πλαίσιο των ένοπλων ομάδων σε συνθήκες πολέμου είναι προφανώς πολύ διαφορετικό από μία πανεπιστημιακή αδελφότητα ή μία υπόθεση εγκλήματος μεταξύ πολιτών. Επομένως, ο μηχανισμός δεν θα πρέπει απλώς να μεταφέρεται από το ένα πλαίσιο στο άλλο.
Όμως το υποκείμενο ερώτημα είναι χρήσιμο. Τι συμβαίνει όταν η βία απέναντι σε μία γυναίκα γίνεται ένας τρόπος για τους άντρες να επικοινωνήσουν κάτι μεταξύ τους;
Η έρευνα πάνω στην κουλτούρα των φοιτητικών αδελφοτήτων δείχνει προς μία παρόμοια κατεύθυνση. Μία μετα-ανάλυση 29 μελετών διαπίστωσε ότι η συμμετοχή σε φοιτητικές αδελφότητες και στον αθλητισμό συσχετιζόταν σε μέτριο βαθμό με στάσεις που υποστηρίζουν ή δικαιολογούν τον βιασμό και, σε μικρότερο βαθμό, με αυτοαναφερόμενη σεξουαλική επιθετικότητα (Murnen & Kohlman, 2007· βλ. επίσης Boeringer, 1999). Η συμμετοχή από μόνη της δεν σημαίνει ότι κάποιος θα διαπράξει σεξουαλική βία. Όμως οι ομαδικοί κανόνες έχουν σημασία.
Μέσα σε ορισμένες ομάδες, η συμμετοχή μπορεί να γίνει μία επίδειξη:
- «Είμαι ένας από εσάς».
- «Είμαι αρκετά άντρας».
- «Δεν θα παραβιάσω τους κανόνες της ομάδας».
- «Θα κρατήσω τα μυστικά σας και εσείς θα κρατήσετε τα δικά μου».
Όσο πιο ηθικά επιβαρυντική γίνεται η κοινή πράξη, τόσο πιο ισχυρή μπορεί να γίνει αυτή η μυστικότητα ως μορφή αφοσίωσης. Οι καταγγελίες στην υπόθεση του Cornell κάνουν αυτό το ερώτημα ιδιαίτερα άβολο. Η καταγγελία περιλαμβάνει φωτογραφία μιας ομαδικής συνομιλίας της αδελφότητας, στην οποία τα μέλη φέρονται να συζητούσαν τα γεγονότα της νύχτας την ώρα που συνέβαιναν (CNN, 2026· NBC Chicago & Associated Press, 2026).
Αν αυτό αληθεύει, το κοινό εκτεινόταν πολύ πέρα από το ίδιο το δωμάτιο. Αν οι καταγγελίες αυτές επιβεβαιωθούν, η γυναίκα δεν ήταν απλώς ο στόχος της πράξης. Έγινε επίσης το μέσο μέσω του οποίου οι άντρες επικοινωνούσαν μεταξύ τους. Αυτό ίσως είναι μία από τις πιο απανθρωποποιητικές πτυχές της ομαδικής σεξουαλικής βίας: η γυναίκα γίνεται δευτερεύουσα και οι υπόλοιποι άντρες γίνονται το κοινό.
Τι μπορούμε να κάνουμε;
Η ευθύνη δεν ξεκινά μόνο αφού έχει ήδη διαπραχθεί ένα έγκλημα. Υπάρχουν μικρότερες στιγμές πριν από αυτό. Υπάρχει το αστείο για βιασμό στην ομαδική συνομιλία ή ο φίλος που μιλά για μία γυναίκα σαν να είναι αντικείμενο. Υπάρχει κάποιος που μοιράζεται μία προσωπική φωτογραφία χωρίς συναίνεση ή ένα άτομο που εμφανώς νιώθει άβολα ενώ όλοι οι υπόλοιποι προσποιούνται ότι δεν το παρατηρούν.
Η σιωπή σε αυτές τις καταστάσεις δεν είναι πάντα ουδέτερη.
Κλασική έρευνα κοινωνικής ψυχολογίας έχει δείξει ότι όταν υπάρχουν και άλλοι άνθρωποι παρόντες, κάθε άτομο αισθάνεται λιγότερη προσωπική ευθύνη να δράσει και επομένως είναι λιγότερο πιθανό να βοηθήσει (Darley & Latané, 1968). Αν κάποιος ληστεύει το σπίτι του γείτονά σου ενώ εσύ παρακολουθείς και αποφασίζεις ότι πιθανότατα θα παρέμβει κάποιος άλλος, η σιωπή σου έχει κάνει ευκολότερη τη συνέχιση της κατάστασης. Η ίδια αρχή έχει σημασία και εδώ. Όταν η υποτιμητική γλώσσα επιτρέπεται επανειλημμένα μέσα σε μία ομάδα, μπορεί σιγά σιγά να γίνει φυσιολογική. Όταν κανείς δεν αμφισβητεί την πρώτη παραβίαση ενός ορίου, η επόμενη μπορεί να γίνει ευκολότερη.
Η παρέμβαση δεν χρειάζεται να ξεκινά με ηρωισμό. Μερικές φορές ξεκινά με μία άβολη πρόταση:
«Αυτό δεν είναι αστείο.»
«Είναι όντως εντάξει με αυτό;»
«Όχι. Δεν συμμετέχω σε αυτό.»
«Θα πάω να δω αν είναι καλά.»
Το νόημα δεν είναι ότι κάθε προσβλητικό αστείο οδηγεί αναπόφευκτα στη βία. Δεν οδηγεί. Το νόημα είναι ότι οι ομάδες μάς μαθαίνουν τι είναι αποδεκτό εν μέρει μέσα από αυτά που επιβραβεύουν, αυτά με τα οποία γελούν και αυτά που κανείς δεν αμφισβητεί.
Και αν κάποιος παρατηρεί επανειλημμένα ότι οι προσωπικές του αξίες εξαφανίζονται κάθε φορά που βρίσκεται μέσα σε μία ομάδα, αυτό είναι κάτι που αξίζει να πάρει στα σοβαρά. Η ψυχοθεραπεία μπορεί να είναι ένας χώρος για να δουλέψει κανείς τη διεκδικητικότητα, την ευθύνη, τον φόβο της απόρριψης και την ικανότητα να αντέχει τη δυσφορία του να πηγαίνει κόντρα σε μία ομάδα.
Μερικές φορές, η προστασία των δικών σου ηθικών ορίων και της ασφάλειας κάποιου άλλου απαιτεί να αποδεχτείς ότι το δωμάτιο μπορεί να γίνει άβολο. Αυτή η δυσφορία εξακολουθεί να είναι σημαντικά πιο εύκολο να αντέχεται από τις συνέπειες της σιωπής.
Αν χρειάζεστε βοήθεια
Αν βρίσκεστε σε άμεσο κίνδυνο στην Ελλάδα, καλέστε το 112 ή την Ελληνική Αστυνομία στο 100. Οι γυναίκες που βιώνουν σεξουαλική, έμφυλη ή ενδοοικογενειακή βία μπορούν επίσης να επικοινωνήσουν με την πανελλαδική Γραμμή SOS 15900, η οποία λειτουργεί 24 ώρες το 24ωρο, 365 ημέρες τον χρόνο.
Βιβλιογραφία
Agence France-Presse. (2024, September 6). French mass rape suspect among 'worst sexual criminals', says daughter. Free Malaysia Today.
Al Jazeera. (2024, December 20). Who are the 51 men in Gisele Pelicot rape case; will old cases be reopened?
Bandura, A. (1999). Moral disengagement in the perpetration of inhumanities. Personality and Social Psychology Review, 3(3), 193–209. doi.org/10.1207/S15327957PSPR0303_3.
Boeringer, S. B. (1999). Associations of rape-supportive attitudes with fraternal and athletic participation. Violence Against Women, 5(1), 81–90. doi.org/10.1177/10778019922181167.
CNN. (2026, September 29). New York attorney general to review Cornell's response to rape allegations as local DA reopens investigation.
Cohen, D. K. (2017). The ties that bind: How armed groups use violence to socialize fighters. Journal of Peace Research, 54(5), 701–714. doi.org/10.1177/0022343317713559.
Darley, J. M., & Latané, B. (1968). Bystander intervention in emergencies: Diffusion of responsibility. Journal of Personality and Social Psychology, 8(4), 377–383. doi.org/10.1037/h0025589.
Murnen, S. K., & Kohlman, M. H. (2007). Athletic participation, fraternity membership, and sexual aggression among college men: A meta-analytic review. Sex Roles, 57(1–2), 145–157. doi.org/10.1007/s11199-007-9225-1.
NBC Chicago & Associated Press. (2026, September 29). 'Cornell 7': What happened with the case? What to know as prosecutor reopens investigation.
Reuters. (2024, December 19). Dominique Pelicot jailed for 20 years in landmark French mass rape trial.
Reuters. (2026, October 1). Explainer: What we know about the Cornell University rape investigation.
Συγγραφή - Επιμέλεια Άρθρου
Ιωάννα Δαρβύρη - Ψυχολόγος
Ιωάννα Δαρβύρη: έχει επιβεβαιωθεί από το Therapy
- Επιβεβαιωμένο επαγγελματικό προφίλ
- Ελεγμένα στοιχεία ταυτότητας
- Επικυρωμένη ειδίκευση
THERAPY.PSYCHOLOGY - ΠΛΑΤΦΟΡΜΑ ΨΥΧΟΘΕΡΑΠΕΙΑΣ - Online & Διά ζώσης
Βρες τον Θεραπευτή που είναι κατάλληλος για εσένα | Ξεκίνα εδώ το Θεραπευτικό ταξίδι σου με Δωρεάν 1η συνεδρία.
