άρνηση, στρουθοκαμηλισμός

Ο Sigmund Freud ήταν εκείνος που έβαλε σε λέξεις και προσδιόρισε μέσα από τις παρατηρήσεις του έναν ψυχολογικό «μηχανισμό άμυνας», όπως τον ονόμασε, του ανθρώπου, την άρνηση.

Άρνηση: πότε συνιστά υγιή άμυνα και πότε βλαπτική αυταπάτη

Η άρνηση είναι σε μεγάλο βαθμό μια υπο-συνείδητη διαδικασία. Δηλαδή, δεν αποφασίζεις ότι «τώρα θα είμαι σε άρνηση». Όμως, υπάρχουν έρευνες που δείχνουν ότι υπάρχει και μια συνειδητή πλευρά στην άρνηση, όπου, δηλαδή, μπορεί κάποιος να αποφασίσει να βρίσκεται σε αυτήn την ψυχική και διανοητική κατάσταση, παραβλέποντας τα γεγονότα.

Η άρνηση συμβαίνει στους περισσότερους ανθρώπους και μπορεί να είναι μια φυσιολογική και ωφέλιμη αντίδραση. Μεταξύ άλλων προστατεύει τον ψυχικό μας εαυτό από τις συνέπειες μιας δραστικής συναισθηματικής αλλαγής ή αλλιώς, θα λέγαμε, μιας «συναισθηματικής εισβολής», μιας κρίσης. Προσφέρει χρόνο σε κάποιον/α, που μόλις έχει βιώσει π.χ. μια πολύ δυσάρεστη, απειλητική ή ανεπιθύμητη κατάσταση, για να προσαρμοστεί προοδευτικά στις νέες συνθήκες.

Από την άλλη, το να «κατοικεί» κανείς στη «χώρα της άρνησης» για πολύ φαίνεται ότι μπορεί να γίνει επιζήμιο καθώς κάτι τέτοιο απομακρύνει από την πραγματικότητα, περιορίζει κι εμποδίζει το να δει κανείς πιο «καθαρά» τη μεγάλη εικόνα. Αυτό μπορεί να στερήσει από ένα άτομο, μια ομάδα ατόμων, ακόμα και από ολόκληρες κοινωνίες ή και χώρες τη δυνατότητα να διαχειριστούν μια άβολη κατάσταση ή να δράσουν κατά το δυνατόν καλύτερα κι αποτελεσματικότερα.

Τί είναι η άρνηση

Η άρνηση, ως ψυχολογική διαδικασία, είναι η απόρριψη-παράβλεψη μιας πραγματικής κατάστασης ή ενός γεγονότος, που είναι πολύ στρεσογόνο ή επώδυνο, για να γίνει άμεσα αποδεχτό από εκείνον ή εκείνους που το βιώνουν ή/και που επηρεάζονται από αυτό.

Πολλοί άνθρωποι χρησιμοποιούν την άρνηση στην καθημερινή τους ζωή, προσπαθώντας να αποφύγουν επίπονα ή άβολα συναισθήματα και σκέψεις, αναβάλλοντας έτσι και την απολεσματικότερη δράση. Για παράδειγμα, κάποιος μπορεί να κάνει φανερά κατάχρηση αλκοόλ, αλλά ο ίδιος απλά αρνείται ότι έχει πρόβλημα αλκοολισμού. Αντ’αυτού υποστηρίζει ότι δεν έχει κανένα σημαντικό πρόβλημα στη ζωή του κι ότι όλα είναι «μια χαρά». Παράλληλα, το πρόβλημα μπορεί να είναι φανερό στους γύρω, ακόμα και σε εκείνους που δεν τον/την γνωρίζουν και πολύ καλά.

Η άρνηση στη γλώσσα της ψυχολογίας θεωρείται ένας από τους πιο αρχέγονους - δηλαδή από τους πιο παλιούς και πρώιμους - μηχανισμούς άμυνας, καθώς χαρακτηρίζει τα πρώτα χρόνια της παιδικής ηλικίας του ανθρώπου.

Μερικές φορές η άρνηση μπορεί να βιωθεί ακόμα και σε θετικά στρεσογόνες καταστάσεις (π.χ. όταν κάποιος περάσει στις εξετάσεις που τόσο ήθελε αλλά δεν νιώθει την έντονη χαρά που προσδοκούσε ότι θα αισθανόταν).

Επίσης, μπορεί να συμβαίνει να βρίσκεσαι σε άρνηση για κάτι που συμβαίνει είτε σε σένα είτε και σε κάποιον άλλον.

Χαρακτηριστικά της άρνησης

Μερικά βασικά γνωρίσματα της άρνησης σύμφωνα με μελέτες είναι για παράδειγμα:

«Κάνε σα να μην υπάρχει»: Εδώ η άρνηση σε εμποδίζει να αναγνωρίσεις ένα στρεσογόνο πρόβλημα ή μια πραγματικά δύσκολη κατάσταση. Για παράδειγμα, συμβαίνει ένα αρκετά σοβαρό ατύχημα και ο τραυματίας ισχυρίζεται ότι είναι «μια χαρά», «δεν επηρεάστηκε καθόλου από αυτή την εμπειρία» και «δεν έχει ανάγκη από βοήθεια». Συμπεριφέρεται σαν το ατύχημα να μη συνέβη ποτέ.

«Δεν είναι τόσο σοβαρό...υπερβολές!»:Το να υποτιμάς ένα γεγονος ή μια κατάσταση και να αρνείσαι τη σοβαρότητα της και τις πιθανές συνέπειες. Για παράδειγμα, το να βυθίζεται κάποιος ολοένα και περισσότερο σε χρέη, ωστόσο να μην κάνει τίποτα γι’αυτό, θεωρώντας ότι τα πράγματα «δεν είναι τόσο σοβαρά όσο φαίνονται». «Έγινε, αλλά εγώ δεν φταίω σε τίποτα»: Το να αναγνωρίζεις μια δύσκολη κατάσταση αλλά να αρνείσαι κάθε είδους ευθύνης ή στάσης υπευθυνότητας σε σχέση με αυτήν.

Ποιοί μπορεί να είναι οι λόγοι;

Συνήθως, οι άνθρωποι βρίσκονται σε άρνηση, όταν αισθάνονται ιδιαίτερα ευάλωτοι ή όταν απειλείται η αίσθηση του ελέγχου που έχουν σε μια κατάσταση στη ζωή τους, όπως είναι για παράδειγμα:

  • Οι χρόνιες ή ανίατες ασθένειες.
  • Οι καταθλίψεις ή άλλα ζητήματα ψυχικής υγείας.
  • Τα οικονομικά προβλήματα.
  • Οι εξαρτήσεις.
  • Τα εργασιακά προβλήματα.
  • Οι συγκρουσιακές ή δυσλειτουργικές σχέσεις.
  • Διάφορα τραυματικά περιστατικά, όπως π.χ. η απώλεια.
  • Οι περίοδοι κρίσης (προσωπικής, κοινωνικής ή άλλης).

Σε τί ωφελεί η αναγνώριση της άρνησης

Όπως ανέφερα και παραπάνω η ψυχολογική διαδικασία της άρνησης άλλοτε μπορεί να είναι βοηθητική και άλλοτε ζημιογόνα. Η άρνηση μπορεί να είναι βοηθητική για ένα σχετικά σύντομο χρονικό διαστημα, όταν έχεις βιώσει μια επώδυνη ή στρεσογόνα κατάσταση δίνοντάς σου την ευκαιρία να “χωνέψεις” πιο σταδιακά την εμπειρία. Ας πούμε ότι η άρνηση μοιάζει με μια μεμβράνη που κατά κάποιο τρόπο προστατεύει τον ψυχισμό μας από ψυχικές εισβολές. Θα έλεγε κανείς ότι σε αυτή της τη διάσταση είναι μία σοφή και φυσιο-λογική λειτουργία.

Από την άλλη, οταν η άρνηση γίνει ακόμα και “στάση ζωής” τότε τα πράγματα μπορούν να δυσκολέψουν. Μια τέτοια “στάση” μπορεί να περιορίσει κατά πολύ τις επιλογές που θα μπορούσε να έχει ένας άνθρωπος έγκαιρα και αποτελεσματικότερα απέναντι σε μια πραγματική δύσκολη κατάσταση.

Για παράδειγμα, αν αρνείται να εξετάσει ένα πρόβλημα υγείας τότε αυτό το πρόβλημα μπορεί να γίνεται ολοένα και χειρότερο με το χρόνο, δυσκολεύοντας έτσι την αποτελεσματικότερη αντιμέτώπισή του.

Αν αρνείται να αναγνωρίσει τα δυσμενή οικονομικά του θέματα, αν δεν αποδέχεται τη σοβαρότητα των συνεπειών μιας επιβλαβούς συμπεριφοράς ή αν ανέχεται χωρίς προβληματισμό μια δυσλειτουργική σχέση, τότε η άρνηση μάλλον βλάπτει παρά βοηθάει την ποιότητα της υγείας, των σχέσεων και ζωής του ατόμου και των γύρω γενικότερα.

Το φαινόμενο της άρνησης δεν είναι ανάγκη να το συναντά κανείς ή/ και να το βιώνει μόνο σε ατομικό επίπεδο. Είναι μια ψυχική λειτουργία που κανείς μπορεί να τη συναντήσει και σε επίπεδο ομάδων, κοινωνιών ακόμα και χωρών. Έτσι, έχει γίνει γνωστή αυτή η συμπεριφορά άρνησης και ως “στρουθοκαμηλισμός”. Το να αρνείται, δηλαδή, κάποιος να λαμβάνει υπ’όψιν του τα γεγονότα ή τον ρεαλιστικό κίνδυνο, αποφεύγοντας έτσι προσωρινά επώδυνα και άβολα συναισθήματα ή καταστάσεις.

Τελικά η στρουθοκάμηλος «χώνει το κεφάλι της στην άμμο»;

Οι ζωoλόγοι λένε πως όχι. Αυτό είναι ένας μύθος που πιθανολογείται ότι προέρχεται από μια φράση σ’ ένα κείμενο ενός Ρωμαίου στοχαστή που τον έλεγαν Πλίνιο. Λέγεται ότι εν συνεχεία διαδόθηκε ότι η στρουθοκάμηλος «χώνει το κεφάλι της στην άμμο», για να μη βλέπει τον κίνδυνο που έρχεται.

Αυτό, όμως, που πραγματικά κάνει μπροστά στον κίνδυνο αυτό το ζώο με τον ψηλό λαιμό – εκτός από το να τρέχει πολύ γρήγορα ή να κλωτσάει τον εισβολέα του - είναι να χαμηλώνει το σώμα του και να προσπαθεί να ακουμπήσει το μακρύ λαιμό του στο έδαφος, δίνοντας την εντύπωση ότι έχει χώσει το κεφάλι του στην άμμο. Έτσι, καταφέρνει να γίνεται λιγότερο ορατό. Αυτό σε συνδυασμό με τα χρώματα του φτερώματός του το κάνει να μοιάζει περισσότερο με αμμόλοφο. Έτσι, μειώνει τις πιθανότητες να το εντοπίσει π.χ. το λιοντάρι ή η ύαινα που κυνηγάνε τη λεία τους στην περιοχή. Προφανώς, λοιπόν, η πρώτερη ερμηνεία δεν ισχύει.

Άραγε, κατά πόσο θεωρείς “στρουθοκαμηλίστικη” την πραγματική συμπεριφορά της στρουθοκάμηλου;


Βιβλιογραφική παραπομπή

Animals.nationalgeographic.com 

 

Συγγραφή Άρθρου

Άρτεμις Αντωνίου - Ψυχοθεραπευτής

Άρτεμις Αντωνίου: έχει επιβεβαιωθεί από το Psychology

Οι πληροφορίες που αναφέρονται στον επαγγελματικό κατάλογο ειδικών παρέχονται από τους ίδιους τους ειδικούς, κατά την εγγραφή τους στο σύστημα. Όταν βλέπετε την ένδειξη «έχει επιβεβαιωθεί από το Psychology”, σημαίνει ότι το Psychology έχει ελέγξει, με email, τηλεφωνικά ή/και με λήψη των σχετικών εγγράφων, τα ακόλουθα στοιχεία:

  • Ότι ο ειδικός είναι υπαρκτό πρόσωπο.
  • Ότι τα πτυχία οι τίτλοι και οι εξειδικεύσεις που αναφέρει είναι αληθινά.
  • Ότι οι πληροφορίες που αναφέρει ισχύουν.

Η Άρτεμις Αντωνίου είναι Σύμβουλος, Ψυχολόγος και Συνθετική Ψυχοθεραπεύτρια.
Artemis Antoniou is a licensed counselling psychologist and integrative psychotherapist.

Τα περιεχόμενα του E-Psychology προστατεύονται από την DMCA. Η αναδημοσίευση επιτρέπεται μόνο κατόπιν γραπτής άδειας από το τμήμα Σύνταξης και μόνο εφόσον ακολουθείται συγκεκριμένη διαδικασία αναδημοσίευσης. Συγκεκριμένα, πρέπει να υπάρχει σαφής αναφορά στο τέλος του άρθρου, για την πηγή 1ης δημοσίευσης καθώς επίσης πρέπει να υπάρχει ενεργός σύνδεσμος που οδηγεί απευθείας στο άρθρο. DMCA.com Protection Status
Σχετικά άρθρα

Περισσότερα άρθρα του ειδικού συνεργάτη

Φύλα και γένη: ξεμπερδεύοντας βασικές έννοιες
Φύλα και γένη

«Όταν κοιτάζεις τους ανθρώπους κι απορείς, Τι να’ναι αυτό, Που αυτόν ‘αυτόν’ και αυτήν ‘αυτήν’ τους κάνει. Πρόσεχε είν’εύκολο να πλανηθείς. Και να χαθείς μέσα στην ίδια σου την πλάνη.» (απόσπασμα από ποίημα Judson, 2002, μτφ. Άρτεμις Αντωνίου)

Τρεις τρόποι θεραπείας: μια μικρή εισαγωγή
ψυχοθεραπεία

Μία από τις μεγαλύτερες προκλήσεις των ανθρωπιστικών και υπερπροσωπικών θεραπευτικών προσεγγίσεων είναι ότι ο/η θεραπευτής/τρια πρέπει να δουλεύει συνεχώς με τον εαυτό του/της και να μην στηρίζεται μόνο σε κάποιες τεχνικές και θεωρίες.

Φοβία για το διαφορετικό
διαφορετικότητα

Υπάρχει λίγο μίσος σε κάθε αγάπη και λίγη αγάπη σε κάθε μίσος - Rowan, 2000, “on inter-penetration of opposites”

Ζούμε σε μια εποχή όπου η πρόσβαση από ένα γεωγραφικό σημείο του πλανήτη σε ένα άλλο, η μεταφορά αγαθών και η επικοινωνία δεν υπήρξαν ποτέ στην ανθρώπινη ιστορία πιο άμεσα και δυνατά.

Ενδο-οικογενειακή βία - Όταν η βία ζει στο σπίτι

Αυτό το άρθρο έχει ως σκοπό να δώσει μερικές βασικές πληροφορίες για την ενδο-οικογενειακή βία. Θεωρώ ότι η καλή πληροφόρηση μπορεί να βοηθήσει στην αναγνώριση, την πρόληψη και την αντιμετώπιση αυτού του φαινομένου καθώς, επίσης, μπορεί να προσφέρει περισσότερες υπεύθυνες επιλογές σε εσένα ή σε κάποιο αγαπημένο σου πρόσωπο.

Βρείτε ειδικό Ψυχικής Υγείας

Αναζητήστε ειδικούς στον μοναδικό εξειδεκευμένο κατάλογο στο ελληνικό διαδίκτυο.

Μεταβείτε στον κατάλογο Ειδικών Ψ.Υγείας »

Εγγραφείτε στο Newsletter μας!

* απαιτούμενα πεδία
Ενδιαφέροντα * :
0
Shares