Φρόυντ Σίγκμουντ

Αυστριακός νευρολόγος και ψυχίατρος, ιδρυτής της ψυχανάλυσης. Προσδιόρισε και καθιέρωσε τις έννοιες «ασυνείδητο» και «παιδικής σεξουαλικότητα». Παρά το γεγονός ότι οι επαναστατικές του αντιλήψεις προκάλεσαν έντονες διαμάχες, το έργο του θεωρείται σήμερα κλασικό και η συνολική επιστημονική του προσφορά περιγράφεται συχνά ως ένα από τα σπουδαιότερα γεγονότα που έχει καταγράψει η ιστορία των επιστημών του πνεύματος.

Προσωπική ζωή του Σίγκμουντ Φρόυντ

Γεννημένος το 1856 στην πόλη Φράιμπεργκ (σημερινή πόλη Πρζίμπορ της Τσεχίας, η οποία την εποχή εκείνη αποτελούσε μέρος της Αυστρίας), ο Σίγκμουντ Φρόυντ ήταν το μικρότερο από τα οκτώ παιδιά της οικογένειας. Η οικογένειά του μετακόμισε στη Βιέννη όταν εκείνος ήταν μόλις τεσσάρων ετών. Φοίτησε σε ένα προπαρασκευαστικό σχολείο στο Leopoldstadt διαπρέποντας στην ιστορία, στα μαθηματικά, στη φυσική και στην εκμάθηση της λατινικής και της ελληνικής γλώσσας. Αυτή η ακαδημαϊκή του υπέροχη τον βοήθησε να κερδίσει την είσοδό του στο πανεπιστήμιο της Βιέννης στην ηλικία των δεκαεπτά ετών. Εκεί, σπούδασε ιατρική και έλαβε το διδακτορικό του δίπλωμα στην νευρολογία. Μελέτησε τη συγκριτική ανατομία του νευρικού συστήματος, ασχολήθηκε με τις παιδικές εγκεφαλοπάθειες και ανακάλυψε τις αναισθητικές ιδιότητες της κοκαΐνης.

To 1885 ταξίδεψε στη Γαλλία για να εμπλουτίσει την ιατρική του εκπαίδευση, παρακολουθώντας τη διδασκαλία του Σαρκώ και τη διδασκαλία του Μπερνχάιμ το 1889.

Το 1886 παντρεύτηκε την Μάρθα Μπέρναϋς και απέκτησαν έξι παιδιά. Το μικρότερο από τα παιδιά του, η Άννα, ακολούθησε τα βήματα του πατέρα της στον τομέα της ψυχολογίας και υπερασπίστηκε ένθερμα τις θεωρίες του. Ο Φρόυντ διαγνώστηκε με καρκίνο το 1923 και πέθανε δεκαέξι χρόνια αργότερα.

Επαγγελματική διαδρομή του Φρόυντ

Όταν άνοιξε το πρώτο ιδιωτικό ιατρείο του στη Βιέννη άρχισε να ειδικεύεται στις εγκεφαλικές και νευρικές διαταραχές. Καθώς πίστευε ότι οι νευρώσεις είναι ψυχικές ασθένειες που δεν σχετίζονται με οποιαδήποτε οργανική βλάβη και ότι η πηγή τους εντοπίζεται σε ξεχασμένα ψυχικά τραύματα, διαπίστωσε ότι η ύπνωση ήταν μια αναποτελεσματική μέθοδος για την επίτευξη των αποτελεσμάτων που επιθυμούσε. Ξεκίνησε, λοιπόν, να εφαρμόζει τη μέθοδο του ελεύθερου συνειρμού, μία μορφή διαλεκτικής θεραπείας κατά την οποία ο ασθενής πρέπει να λέει αυθόρμητα ό,τι του έρχεται στο μυαλό. Σκοπός της συγκεκριμένης θεραπείας ήταν να ενθαρρύνει τον ασθενή ώστε να μπορέσει να αξιοποιήσει το ασυνείδητο και να αποδεσμεύσει από εκεί την καταπιεσμένη ενέργεια και τα συναισθήματα. Ο Φρόυντ ονόμασε τη διαδικασία αυτή «καταστολή» και θεώρησε ότι με αυτόν τον τρόπο εμποδίζεται η ανάπτυξη εκείνης της συναισθηματικής και σωματικής λειτουργίας την οποία ονόμαζε «ψυχοσωματική». Σταδιακά, η χρήση της διαλεκτικής θεραπείας έγινε ο θεμέλιος λίθος της ψυχανάλυσης.

Η συμβολή του Φρόυντ στην ψυχολογία

Ασχολήθηκε με τη μελέτη των ονείρων και αποκωδικοποίησε τους κύριους συστατικούς μηχανισμούς τους. Εμπνεύστηκε σε μεγάλο βαθμό από φιλοσόφους όπως ο Νίτσε, ο Καντ και ο Ντοστογιέφσκι. Οι θεωρίες του εξακολουθούν να επηρεάζουν μεγάλο μέρος της σύγχρονης ψυχολογίας και οι ιδέες του έχουν απήχηση στη φιλοσοφία, στην κοινωνιολογία, στην πολιτική επιστήμη, αλλά και σε στοχαστές όπως ο Ζακ Λακάν και ο Καρλ Μαρξ. Η έμφαση που έδωσε στα πρώτα χρόνια της ζωής του ανθρώπου και στο κίνητρο της απόλαυσης αποτελούν ίσως την πιο σημαντική προσφορά του στην ψυχολογία. Ακόμη και σύγχρονοι ψυχολόγοι που αποκηρύσσουν τις φροϋδικές θεωρίες, συχνά δείχνουν ενδιαφέρον για τα πρώτα χρόνια της ζωής των πελατών τους και για τη σχέση μεταξύ παιδιού και γονέα.

Μερικές από τις σημαντικότερες θεωρίες του Φρόυντ:

1. Το ασυνείδητο και το συνειδητό. Ο Φρόυντ υποστήριξε ότι ο νους αποτελείται από το συνειδητό, το οποίο περιέχει τις σκέψεις και τις πεποιθήσεις των οποίων γνωρίζουμε την ύπαρξη, και από το ασυνείδητο, το οποίο λειτουργεί σαν αποθήκη καταπιεσμένων αναμνήσεων και ανέκφραστων επιθυμιών. Προβλήματα με το ασυνείδητο μπορεί να οδηγήσουν σε προβλήματα συμπεριφοράς και συναισθηματικής ρύθμισης.

2. Το δομικό μοντέλο της προσωπικότητας. Αντλώντας από τη θεωρία του για το ασυνείδητο, ο Φρόυντ ανέπτυξε τις έννοιες του «Εκείνο», του «Εγώ» και του «Υπερεγώ». Το Εγώ είναι η καθημερινή προσωπικότητα που παρουσιάζουμε στον κόσμο, αποτελεί, ωστόσο, μόνο ένα μικρό μέρος του αληθινού εαυτού του ατόμου. Αντίθετα, το Υπερεγώ λειτουργεί ως ένα είδος συνείδησης και εσωτερικεύει ηθικές, κοινωνικές και πολιτισμικές νόρμες. Το Εκείνο είναι μία πρωτόγονη και έμφυτη δομή η οποία αναζητά την απόλαυση, αποτελεί θεμέλιο της προσωπικότητας του ατόμου και οι ασυνείδητες επιθυμίες που υπάρχουν σε αυτό μπορούν να εξηγήσουν φαινομενικά ανεξήγητες συμπεριφορές.

3. Τα στάδια της ψυχοσεξουαλικής ανάπτυξης. Το στοματικό στάδιο, το πρωκτικό στάδιο, το φαλλικό στάδιο, το στάδιο της λανθάνουσας σεξουαλικότητας και το στάδιο της ετερόφυλης σεξουαλικότητας αποτελούν τα διαφορετικά στάδια της ανάπτυξης του παιδιού. Κατά τη διάρκεια των εν λόγω σταδίων, το παιδί έρχεται αντιμέτωπο με ένα σημαντικό ψυχολογικό έργο το οποίο πρέπει να ολοκληρώσει. Για παράδειγμα, το πιο σημαντικό καθήκον του πρωκτικού σταδίου είναι η διαδικασία κατά την οποία το παιδί μαθαίνει να ελέγχει τις φυσικές του ανάγκες.

Η αποτυχία στην ικανοποιητική ολοκλήρωση ενός σημαντικού αναπτυξιακού καθήκοντος μπορεί να οδηγήσει σε μεταγενέστερα ψυχολογικά προβλήματα, σχετιζόμενα με αυτό το στάδιο. Μία από τις πιο δημοφιλείς θεωρίες που περιλαμβάνεται στα στάδια της ψυχοσεξουαλικής ανάπτυξης είναι το Οιδιπόδειο σύμπλεγμα. Κατά τη διάρκεια αυτής της αναπτυξιακής πρόκλησης, το αγόρι έλκεται από τη μητέρα του και αισθάνεται ανταγωνισμό για τον πατέρα του. Η επίλυση του συμπλέγματος επιτυγχάνεται όταν το αγόρι προσπαθεί να ταυτιστεί με τον πατέρα του.

4. Ερμηνεία των ονείρων. Ο Φρόυντ θεωρούσε ότι τα όνειρα μπορούν να ερμηνευθούν επιτρέποντας τη συλλογή σημαντικών πληροφοριών σχετικά με την ψυχολογία του ατόμου και την προσωπικότητά του. Πίστευε ακόμη, ότι τα όνειρα συχνά λειτουργούν ως συσκευές εκπλήρωσης των επιθυμιών.

Διαβάστε ακόμη στην Πύλη Ψυχολογίας, περισσότερα άρθρα σχετικά με τον Freud και το έργο του:
46 Αποφθέγματα του Sigmund Freud.
O Freud στο Netflix: οι ψυχαναλυτικές πινελιές της σειράς (video).
12 επιλεγμένα βιβλία για τον Sigmund Freud.
Μηχανισμοί άμυνας του Εγώ (Freud).
Sigmund Freud. Οι απόψεις του για την ψυχοπαθολογία.

Οι μηχανισμοί Άμυνας του Εγώ

Οι μηχανισμοί άμυνας αποτελούν εργαλεία του ασυνείδητου τα οποία είναι σχεδιασμένα να μετασχηματίζουν την πραγματικότητα με σκοπό την αποφυγή του πόνου και των ταλαιπωριών. Η απώθηση, για παράδειγμα, είναι η τάση του ατόμου να ξεχνά γεγονότα που προκαλούν προβλήματα, ενώ η προβολή είναι η τάση του ατόμου να προβάλλει τα δικά του χαρακτηριστικά σε κάποιο άλλο άτομο. Οι μηχανισμοί άμυνας του Φρόυντ αναπτύχθηκαν περαιτέρω και κωδικοποιήθηκαν από την κόρη του, Άννα.

Απώθηση (repression)

Η απώθηση συνίσταται στην απομάκρυνση από τη συνείδηση αναπαραστάσεων που συνδέονται με μια ενόρμηση, όταν η ικανοποίηση αυτής της ενόρμησης μπορεί, εκτός από ηδονή, να προκαλεί δυσαρέσκεια. Ας σημειωθεί ότι η απώθηση δεν ασκείται στην ενόρμηση ή στο συναίσθημα, αλλά στην αναπαράσταση-εκπρόσωπο της ενόρμησης. Διαδραματίζει σημαίνοντα ρόλο στην υστερία, σε σχέση με την οποία έγιναν και οι πρώτες παρατηρήσεις για την εν λόγω αμυντική διεργασία. Η απώθηση ωστόσο υπεισέρχεται και στη λειτουργία των υπόλοιπων μηχανισμών άμυνας.

Η ίδια αμυντική διεργασία χρησιμοποιείται επίσης κατά τη διάρκεια της ψυχοσεξουαλικής ανάπτυξης ως μέσο για την αντιμετώπιση του άγχους που προκύπτει από τις ασυνείδητες επιθετικές και σεξουαλικές ενορμήσεις, είτε ακόμη ως αντίδραση μετατραυματικού στρες, όπου εμποδίζεται η ανάκληση του τραύματος.

Προβολή (projection)

Με αυτό το μηχανισμό το υποκείμενο απομακρύνει από τον εαυτό του και αποδίδει σε κάποιο άλλο πρόσωπο ή/και αντικείμενο του περιβάλλοντος επιθυμίες, ενορμήσεις, ιδιότητες ή συναισθήματα, τα οποία αγνοεί ή αρνείται σε σχέση με τον εαυτό του. Για παράδειγμα, ένα άτομο προβάλλει τις επιθετικές του ενορμήσεις σε κάποιο άλλο άτομο, και έτσι το "σε μισώ" μέσω της προβολής γίνεται "εσύ με μισείς". Η προβολή είναι σημαντική στην πρώιμη ηλικία. Το πολύ μικρό παιδί αποδίδει σε άλλους ανθρώπους, ζώα ή άψυχα αντικείμενα τα συναισθήματα και τις αντιδράσεις που βιώνει το ίδιο, ακόμη και όταν δεν υπάρχει καθεστώς εσωτερικής διένεξης με αυτά.

Η προβολή ανακαλύφθηκε από τον Freud αρχικά στην παράνοια, της οποίας αποτελεί χαρακτηριστικό αμυντικό μηχανισμό. Ο συγκεκριμένος μηχανισμός όμως διαδραματίζει σημαίνοντα ρόλο και στη ζωή των μη ψυχωτικών ατόμων. Όπως κατέδειξε η αναλυτική ερμηνεία, τα εγκλήματα και οι ανηθικότητες που αποδίδονται στον εχθρό σε καιρό πολέμου, οι προκαταλήψεις απέναντι σε αγνώστους ή εκπροσώπους άλλης εθνικότητας, οι δεισιδαιμονίες, η μυθολογία, είναι είτε εν μέρει είτε ολοκληρωτικά, αποτέλεσμα της προβολής.

Η Melanie Klein (1946) ήταν αυτή που περιέγραψε για πρώτη φορά την έννοια της προβλητικής ταύτισης. Πρόκειται για μια αμυντική διεργασία κατά την οποία ένα άτομο προβάλλει μια "κακή" ή μια "καλή" πλευρά του εαυτού του σε κάποιον άλλο. Το αντικείμενο που δέχτηκε την προβεβλημένη πλευρά οδηγείται ή πιέζεται από τον άλλο να αισθανθεί ή να συμπεριφερθεί σύμφωνα με την προβεβλημένη εμπειρία.

Η ειδοποιός διαφορά της προβολής από την προβλητική ταύτιση είναι ότι στην δεύτερη περίπτωση το αντικείμενο βιώνει έως ένα βαθμό το περιεχόμενο της προβολής. Καλείται να εμπλακεί ενεργητικά στο πλαίσιο μιας αυτοεκπληρούμενης προφητείας. Η προβλητική ταύτιση χρησιμοποιείται κυρίως από οριακούς και ψυχωτικούς ασθενείς.

Διχοτόμηση του Εγώ (splitting of the Ego)

Ο Freud χρησιμοποίησε αυτό τον όρο για να περιγράψει μία διεργασία που συντελείται κυρίως στις ψυχώσεις και στο φετιχισμό: στο Εγώ υφίστανται ταυτόχρονα δύο διαφορετικές στάσεις όσον αφορά την εξωτερική πραγματικότητα, όταν αυτή η πραγματικότητα αντιμάχεται την ικανοποίηση των ενορμήσεων. Το υποκείμενο που χρησιμοποιεί αυτό το μηχανισμό όμως δεν έχει επίγνωση της αμφιθυμίας του και αρνείται ότι, εκτός από τη διάσταση που αναγνωρίζει, υπάρχει και η αντίθετή της. Είναι χαρακτηριστικό ότι και οι δύο υπάρχουσες στάσεις διατηρούνται συγχρόνως, χωρίς όμως να αποκτούν διαλεκτική σχέση μεταξύ τους. Η διχοτόμηση του Εγώ χρησιμοποιείται συχνά και από τους οριακούς ασθενείς.

Για παράδειγμα, ένας αναλυόμενος με οριακή δομή προσωπικότητας βιώνει το θεραπευτή του ως απόλυτα καλό και ικανό επιστήμονα, ενώ για όλους τους άλλους επαγγελματίες του χώρου έχει τη γνώμη ότι είναι ψυχροί και ανάξιοι.

Εάν όμως ο θεραπευτής τον δυσαρεστήσει για κάποιο λόγο, τότε ο ασθενής που χρησιμοποιεί τη διχοτόμηση του Εγώ θα βιώσει ξαφνικά τον μέχρι πρότεινος, απόλυτα καλό θεραπευτή, ως απόλυτα κακό.

Σχηματισμός εξ αντιδράσεως ή αντιδραστικός σχηματισμός (reaction formation)
Πρόκειται για τις περιπτώσεις κατά τις οποίες υιοθετούνται αντιθετικές διεργασίες ως αντίδραση στην απωθημένη επιθυμία. Για παράδειγμα, το μίσος παραμένει ασυνείδητο, ενώ δίνεται έμφαση στο αντίθετο συναίσθημα. Έτσι, το μίσος μοιάζει να αντικαθίσταται από την αγάπη, η επιθυμία για βρομιά από την ακραία καθαριότητα κ.α.

Αν θεωρήσουμε ότι μια συναισθηματική αντίδραση έχει δύο πόλους (π.χ. την αγάπη και το μίσος, τη συμπόνια και τη σαδιστική συμπεριφορά), τότε μπορούμε να πούμε ότι το άτομο που χρησιμοποιεί αυτή την αμυντική διεργασία βιώνει αποκλειστικά τη συναισθηματική χροιά του ενός πόλου, αγνοώντας τον άλλο.

Έτσι, ο παρανοϊκός αισθάνεται μόνο καχυποψία απέναντι στους άλλους, ενώ δεν έχει επίγνωση της ανάγκης του για επαφή και εξάρτηση.

Μολονότι συνήθως πιστεύουμε ότι ο μηχανισμός αυτός χρησιμοποιείται για την καταπίεση κοινωνικά μη αποδεκτών εκδηλώσεων συμπεριφοράς, είναι δυνατόν να συμβαίνει και το αντίθετο. (πχ η καλοσύνη να αντικαθίσταται από τη σκληρότητα).

Για τον καθορισμό της φύσης του ανιδραστικού σχηματισμού, διαφωτιστική κάθε φορά είναι η απάντηση στο ερώτημα: τι είναι αυτό που φοβάται το Εγώ; Τι θεωρεί επικίνδυνο το Εγώ και αντιδρά με σήμα άγχους; Αν για παράδειγμα, το Εγώ φοβάται την ενόρμηση της Αγάπης, θα τη διατηρήσει στο ασυνείδητο και θα δώσει έμφαση στην επιθυμία του μίσους.

Παλινδρόμηση (regression)

Πρόκειται για μία έννοια περισσότερο περιγραφική, η οποία εισήχθη από τον Freud στην Ερμηνεία των ονείρων (1899). Με χρονική έννοια, η παλινδρόμηση, δηλώνει επιστροφή σε ένα πρώιμο λιβιδινικό στάδιο, καθώς και σε σχέσεις που έχουν διαμορφωθεί σε αρχαϊκότερες εξελικτικές βαθμίδες με προηγούμενα αντικείμενα. Με τη διαχρονική της έννοια, η παλινδρόμηση συνδέεται στενά με την καθήλωση. Όταν το άτομο αντιμετωπίζει ισχυρές στερήσεις στις οποίες δεν μπορεί πάντα να αντεπεξέλθει, το Εγώ επιζητά την επιστροφή σε παρωχημένα αντικείμενα ικανοποίησης ή σε εξελικτικές βαθμίδες που για το άτομο χαρακτηριζόταν από την ευκολότερη ικανοποίηση των αναγκών του. Κατά μία έννοια λοιπόν η καθήλωση προετοιμάζει εκείνες ακριβώς τις θέσεις στις οποίες θα επιστρέψει το παλινδρομημένο άτομο. Για παράδειγμα, ένα παιδί πέντε ετών αντιδρά στη γέννηση του μικρού του αδελφού παλινδρομώντας σε παλαιότερες συμπεριφορές, όπως νυχτερινή ενούρηση, πιπίλισμα δαχτύλου, απαίτηση για θηλασμό.

Η παλινδρόμηση συνιστά αμυντικό μηχανισμό μόνο όταν είναι ασυνείδητη.

Για παράδειγμα, η συμπεριφορά ενός άνδρα μπορεί να θεωρηθεί ότι σχετίζεται με παλινδρόμηση όταν, παρότι είναι δυναμικός και διεκδικητικός, συμμορφώνεται αυθόρμητα, σαν μικρό υπάκουο παιδί, στον προϊστάμενο του. Αντίθετα, η συνειδητό ανάγκη ενός ατόμου για τρυφερότητα και ζεστασιά, δεν μπορεί να χαρακτηριστεί ως παλινδρόμηση.

Μόνωση (isolation)

Μηχανισμός άμυνας ο οποίος περιγράφεται από τον Freud ως μια ιδιαίτερα χαρακτηριστική διεργασία στην ιδεοψυχαναγκαστική νεύρωση. Με τη χρήση μιας σειράς μεθόδων, όπως τελετουργίες, διακοπές στη ροή της σκέψης κ.α., δημιουργείται ρήξη των συνειρμικών δεσμών μιας πράξης ή μιας σκέψης με οτιδήποτε προηγείται ή έπεται χρονικά.

Η πιο κοινή έννοια του όρου είναι αυτή που ο Freud ονόμασε "μόνωση του αποτελέσματος" ή "απώθηση του συναισθήματος". Εν προκειμένω, ενώ η φαντασίωση που σχετίζεται με μια επιθυμία ή μνήμη του παρελθόντος έχει ελεύθερη πρόσβαση στη συνείδηση, το σχετικό με αυτά συναίσθημα παραμένει ασυνείδητο και ο ασθενής κατορθώνει να αποφεύγει το συναίσθημα σχεδόν ολοκληρωτικά. Συνήθως, καθώς το συναίσθημα που απωθείται είναι δυσάρεστο, ο μηχανισμός αυτός φαίνεται να εξυπηρετεί την αρχή της ηδονής.

Η μόνωση χρησιμοποιείται και στο πλαίσιο μιας προσαρμοστικής διαδικασίας, όταν το άτομο αντιμετωπίζει οδυνηρές καταστάσεις. Το τραυματικό γεγονός δε λησμονιέται, αλλά απεκδύεται του συναισθηματικού του νοήματος. Η μόνωση χρησιμοποιείται συχνά και από ανθρώπους που αντιμετώπισαν μαζικές και ακραίες καταστροφές (ατυχήματα, πολέμους, φυσικές καταστροφές κ.α.). Αυτοί περιγράφουν τα τραυματικά συμβάντα σαν να αφορούν κάποιον άλλο, δηλαδή σαν να μη τα έζησαν οι ίδιοι, αλλά να υπήρξαν απλώς παρατηρητές.

Άρνηση (negation)

Σύμφωνα με την A.Freud, πρόκειται για μία διεργασία κατά την οποία το άτομο αρνείται ένα δυσάρεστο ή ανεπιθύμητο κομμάτι της εξωτερικής πραγματικότητας, είτε φαντασιωτικά είτε μέσω μιας πράξης. Άλλοι συγγραφείς χρησιμοποιούν τον ίδιο όρο για να αναφερθούν στην αντίστοιχη στάση απέναντι σε μια εξωτερική πραγματικότητα. Για παράδειγμα, μια μητέρα δείχνει να αγνοεί κάποιες σοβαρές ενδείξεις για τη σεξουαλική κακοποίηση της κόρης της από άτομο του στενού οικογενειακού περιβάλλοντος ή ένα άτομο στο οποίο ανακοινώνεται ότι πάσχει από σοβαρή ασθένεια, επισκέπτεται πολλούς γιατρούς με την ελπίδα να αναιρέσει την ανεπιθύμητη διάγνωση, ή υποβαθμίζει τη διάγνωση αρνούμενο να υποβληθεί σε οποιαδήποτε θεραπεία.

Η άρνηση ωστόσο αποτελεί την πιο συνηθισμένη αντίδραση σε τραυματικά γεγονότα: "όχι, δεν μπορεί να συμβαίνει σε μένα αυτό"! Αυτή η διεργασία ανάγεται στην εποχή της παντοδύναμης σκέψης του παιδιού: "αν δεν το παραδεχθώ, δεν συμβαίνει".

Διάψευση (disavowal ή denial)

Όρος τον οποίο ο Freud χρησιμοποίησε από το 1924, προκειμένου να περιγράψει την άρνηση του υποκειμένου να αποδεχθεί τραυματικά αντιληπτικά δεδομένα της εξωτερικής πραγματικότητας, και κυρίως την απουσία πέους στη γυναίκα. Η διεργασία της διάψευσης αφορά τόσο το αγόρι όσο και το κορίτσι, και δεν θεωρείται επικίνδυνη ή μη φυσιολογική για την ψυχική ζωή του παιδιού. Στον ενήλικα όμως, η ίδια διεργασία θεωρείται παθολογική (φετιχισμός).

Ο Freud τοποθετεί τη διεργασία της διάψευσης στο μεταίχμιο μεταξύ νεύρωσης και ψύχωσης.

Ακύρωση (undoing)

Ψυχολογικός μηχανισμός χάρη στον οποίο το άτομο, υιοθετώντας μια σκέψη ή εγκαθιστώντας μια συμπεριφορά, προσπαθεί να ακυρώσει και να διορθώσει το κακό που ασυνείδητα θεωρεί ότι έχει προκαλέσει μέσω των σεξουαλικών ή επιθετικών του ενορμήσεων. Για παράδειγμα, το μικρό παιδί που έχει άγχος εξαιτίας των εχθρικών του συναισθημάτων προς το μικρό του αδελφάκι πρώτα το χτυπά και κατόπιν το φιλά. Ή ο ψυχαναγκαστικός καταφεύγει σε στερεότυπες πράξεις, όπως το επαναλαμβανόμενο πλύσιμο των χεριών κλπ., το μέτρημα χρημάτων κλπ., το άνοιγμα και κλείσιμο διακοπτών κλπ., προκειμένου να εξαλείψει, να ακυρώσει την ασυνείδητη ενοχή, λόγου χάρη, για τις οιδιπόδειες επιθυμίες του. Σημειώνεται ότι το κίνητρο της ακύρωσης είναι κάθε φορά ασυνείδητο.

Εκλογίκευση (rationalization)

Όρος που εισήγαγε ο Jones για να δηλώσει τη διαδικασία κατά την οποία το άτομο προσπαθεί να δώσει στον εαυτό του ή στους άλλους λογικοφανείς ή ηθικά αποδεκτές ερμηνείες για πράξεις, επιθυμίες, συναισθήματα, ιδέες, συμπεριφορές, κ.α., των οποίων τα αληθινά κίνητρα δεν είναι εμφανή.

Για παράδειγμα, σε ένα αποτυχημένο εγχείρημα ανακαλύπτουμε εκ των υστέρων ορισμένα θετικά στοιχεία που ενδέχεται να αποκομίσαμε, όπως την απόκτηση εμπειρίας κλπ. Ή προβαίνοντας σε συμπεριφορές που προκαλούν δυσφορία σε κάποιον άλλο, ισχυριζόμαστε ότι το κάνουμε για το δικό του συμφέρον (λ.χ. ο γονέας πιέζει το παιδί να φάει ή το τιμωρεί "για το καλό του").

Ταύτιση (identification)

Μια διαδικασία η οποία προκύπτει από την εμπειρία, και θεωρείται πρωταρχικής σημασίας για την ανάπτυξη του Εγώ, είναι η ταύτιση με τα αντικείμενα (συνήθως άτομα του οικείου περιβάλλοντος). Με τον όρο ταύτιση νοείται η ψυχολογική διεργασία κατά την οποία το άτομο αφομοιώνει χαρακτηριστικά και ιδιότητες ενός αντικειμένου (προσώπου, θεσμού, ιδεολογίας), το οποίο εκλαμβάνει ως πρότυπο και του επιτρέπει τη μερική ενσωμάτωση ιδιομορφιών του αντικειμένου.

Η ταύτιση είναι μία ασυνείδητη διεργασία και έχει την έννοια της ιδιοποίησης. Συμβάλλει ιδιαίτερα στη συγκρότηση και τη διαφοροποίηση της προσωπικότητας (λόγου χάρη, διαδραματίζει σημαντικό ρόλο στη λήξη της οιδιπόδειας φάσης). Η ταύτιση με ένα ιδανικό λειτουργεί επίσης ως παράγοντας συνοχής σε μια ομάδα.

Μετουσίωση (sublimation)

Κατά την μετουσίωση η λιβιδινική ενέργεια ή η επιθετική ενόρμηση χρησιμοποιούνται για την επίτευξη κοινωνικά παραδεκτών στόχων, που προκαλούν πολλές φορές ισχυρή ικανοποίηση.

Ο Freud εισήγαγε αυτόν τον όρο προσπαθώντας να αναλύσει ένα μέρος της ανθρώπινης δράσης, όπως είναι η τέχνη, η πνευματική αναζήτηση και γενικά δραστηριότητες με ιδιαίτερη κοινωνική αναγνώριση.

Είπε: «Η δύναμή σου θα έρθει μέσα από τα τρωτά σου σημεία.»

Βιβλία του Φρόυντ

  • Studies on Hysteria (με τον Josef Breuer, 1895)
  • The Interpretation of Dreams (1899)
  • The Psychopathology of Everyday Life (1901)
  • Three Essays on the Theory of Sexuality (1905)
  • Jokes and their Relation to the Unconscious (1905)
  • Delusion and Dream in Jensen's Gradiva (1907)
  • Totem and Taboo (1913)
  • On Narcissism (1914)
  • Introduction to Psychoanalysis (1917)
  • Beyond the Pleasure Principle (1920)
  • The Ego and the Id (1923)
  • The Future of an Illusion (1927)
  • Civilization and Its Discontents (1930)
  • Moses and Monotheism (1939)
  • An Outline of Psycho-Analysis (1940)
  • The Complete Letters of Sigmund Freud to Wilhelm Fliess (1986)
  • The Standard Edition of the Complete Psychological Works of Sigmund Freud (1999)

google news iconΗ Πύλη Ψυχολογίας είναι εγκεκριμένος εκδότης (Publisher) στην υπηρεσία Google News. Ακολουθήστε μας για να έχετε πρόσβαση σε όλη την αρθρογραφία καθώς και άμεση ενημέρωση για έρευνες ψυχολογίας και θέματα που αφορούν την επικαιρότητα ψυχολογίας και ψυχικής υγείας: Πύλη Ψυχολογίας - Google News

Όλα τα περιεχόμενα της Πύλης Ψυχολογίας - Psychology.gr προστατεύονται από την DMCA. Η αναδημοσίευση περιεχομένου είναι αποδεκτή, μόνο εφόσον τηρούνται όλοι ανεξαιρέτως οι παρακάτω κανόνες. Σε οποιαδήποτε άλλη περίπτωση η Πύλη Ψυχολογίας θα προχωράει σε καταγγελία DMCA, χωρίς προηγούμενη ειδοποίηση. Διαβάστε προσεκτικά το σχετικό πλαίσιο: ΠΡΟΫΠΟΘΕΣΕΙΣ ΑΝΑΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗΣ DMCA.com Protection Status

Εγγραφή στο Newsletter

Απεχθανόμαστε το Spam! Στην 1η λίστα, θα λαμβάνετε emails από την Πύλη Ψυχολογίας για επιλεγμένα άρθρα ψυχολογίας. Στη 2η λίστα, θα λαμβάνετε προτάσεις βιβλίων ψυχολογίας. Στην 3η λίστα, κάντε εγγραφή μόνο αν είστε επαγγελματίας ψυχικής υγείας.

0
Shares