Βίαιη συμπεριφορά: Γιατί αυξάνεται όλο και περισσότερο μεταξύ των μικρότερων σε ηλικία παιδιών;

Ακρόαση άρθρου......

Πρόσθεσε το Psychology.gr στις προτιμώμενες πηγές σου στη Google
Με αυτό τον τρόπο, θα βλέπεις περισσότερα νέα άρθρα ψυχολογίας και ψυχικής υγείας που δημοσιεύονται στο PSYCHOLOGY.GR

Συχνά τα παιδιά γίνονται βίαια ως αποτέλεσμα ανατροφής ή αλληλεπίδρασής τους σε εχθρικό (ή βίαιο) περιβάλλον. Η βίαιη συμπεριφορά συνιστά μηχανισμό άμυνας, επιβίωσης ή αντιγραφής προτύπων.

Στην περίπτωση αυτή, η τιμωρία ή η απλή καταστολή της συμπεριφοράς δεν λειτουργεί, καθώς σημαντική καταδεικνύεται η εστίαση στην πηγή του προβλήματος που είναι ο συναισθηματικός κόσμος του παιδιού.

Αρχικά, είναι χρήσιμο να τονιστεί ότι ο θυμός και η οργή μπορεί να έχουν μια υγιή και ωφέλιμη πλευρά. Για παράδειγμα, όταν αντιλαμβανόμαστε μια κατάσταση ως άδικη, ο θυμός λειτουργεί ως ένας εσωτερικός συναγερμός που μας προειδοποιεί ότι παραβιάζονται τα όριά μας, οι αξίες μας ή τα δικαιώματά μας.

Εντούτοις, που βρίσκεται η γραμμή μεταξύ θυμού και βίας σε παιδιά μικρότερης ηλικίας; Πως μπορεί να αποτραπεί η κλιμάκωση μιας έντασης σε επιθετική συμπεριφορά; Γιατί γίνονται βίαια τα παιδιά;

Για πολλούς γονείς, αυτά τα ερωτήματα προκύπτουν όταν ένα παιδί αρχίζει να ενεργεί βίαια. Η εν λόγω συμπεριφορά αποτελεί συνήθως το σύμπτωμα ενός βαθύτερου προβλήματος και όχι τη ρίζα του.

Συνεπώς, για να κατανοήσουμε την ανάπτυξη της επιθετικής συμπεριφοράς μεταξύ των μικρότερων σε ηλικία παιδιών, πρέπει να λάβουμε υπόψη μια σειρά από κρίσιμους παράγοντες που αλληλεπιδρούν μεταξύ τους.

Υπερβολικά αυταρχικό γονεϊκό στυλ ανατροφής: Τα γονεϊκά στυλ ανατροφής έχουν σημαντική επίδραση στη συμπεριφορά των παιδιών. Λειτουργούν ως παράδειγμα, αποτέλεσμα του οποίου είναι τα παιδιά να μεταφέρουν αυτούς τους «κώδικες συμπεριφοράς» στις δικές τους κοινωνικές συναναστροφές, όπως στις σχέσεις με τους φίλους και τους συμμαθητές τους. Στην περίπτωση, όμως, που αυτοί δεν συμβαδίζουν, οι συνέπειες μπορεί να είναι παρόμοιες με εκείνες στο σπίτι. Εάν στο σπίτι υπάρχει βία, τότε βία αναπαράγεται και έξω από αυτό.

Ανατροφή σε εχθρικό (ή βίαιο) περιβάλλον: Αυτό συμβαίνει, για παράδειγμα, όταν η καθημερινότητα ενός παιδιού χαρακτηρίζεται από ταπείνωση, απόρριψη και συστηματική υποτίμηση των αναγκών ή των επιτευγμάτων του. Παρομοίως, όταν ένα παιδί γίνεται μάρτυρας βίαιων καταστάσεων - είτε στο σπίτι μεταξύ των γονέων του, είτε σε άλλους κοινωνικούς κύκλους, όπως το σχολείο ή η γειτονιά.

Σχολικός εκφοβισμός: Μερικές φορές τα παιδιά που βιώνουν σχολικό εκφοβισμό δύναται να εκδηλώσουν επιθετικές συμπεριφορές σε άλλα περιβάλλοντα όπου νιώθουν πιο ασφαλή ή όπου βρίσκουν πιο «εύκολους» στόχους.

Σε ποιες συμπεριφορές χρειάζεται να δοθεί προσοχή;

Ορισμένα από τα πιο κοινά προειδοποιητικά σημάδια που δείχνουν ότι ένα παιδί μπορεί να χρειάζεται περισσότερη προσοχή αναφορικά με τη συμπεριφορά του είναι τα εξής:

• Συνεχής θυμός και οργή
• Απόκριση με προσβολές ή επιθετικές γκριμάτσες και σωματικές αντιδράσεις, όπως φτύσιμο, κλωτσιές και τσιμπήματα.
• Δυσκολία επικοινωνίας χωρίς επιθετικότητα και εκνευρισμό, δυσφορία ή ενόχληση τη στιγμή που κάποιος προσπαθεί να μιλήσει ή επικοινωνήσει μαζί του.
• Αντίσταση στην τήρηση κανόνων τόσο στο σπίτι, όσο και σε άλλα περιβάλλοντα (π.χ., σχολικό περιβάλλον, δραστηριότητες).

Συμβουλές σχετικά με την πρόληψη ανάπτυξης βίαιης συμπεριφοράς

Λάβετε υπόψη την ηλικία του παιδιού
Οι συναισθηματικές εκρήξεις είναι φυσιολογικές για τα παιδιά προσχολικής ηλικίας, καθώς δεν ξέρουν ακόμα πώς να διαχειριστούν την απογοήτευση, η οποία συχνά αποτελεί αιτία θυμού. Εντούτοις, η εμμένουσα βίαιη συμπεριφορά στην ηλικία των 6 ή 7 ετών αποτελεί ένα σημαντικό «καμπανάκι» κινδύνου.

Να σημειωθεί ότι σε αυτή την ηλικιακή φάση, το παιδί έχει πλέον αναπτύξει καλύτερες γλωσσικές δεξιότητες και έναν βασικό μηχανισμό αυτορρύθμισης, οπότε αναμένεται να εκφράζει την απογοήτευσή του με λόγια και όχι με επιθετικότητα.

Κατανοήστε και αναζητήστε την πραγματική αιτία πίσω από τη βίαιη συμπεριφορά
Για να υποστηριχθεί σωστά ένα παιδί, ο διάλογος από μόνος του δεν αρκεί. Είναι απαραίτητο να λάβετε υπόψη όλες τις πληροφορίες που μπορεί να παρέχει ένα πλαίσιο, καθώς αυτό καθορίζει τη συμπεριφορά, τις ανάγκες και τις αντιδράσεις του.

Ενθαρρύνετε την έκφραση των συναισθημάτων
Όταν βοηθάτε τα παιδιά να αναγνωρίσουν και να ονομάσουν αυτό που νιώθουν (π.χ., θυμό, απογοήτευση, ζήλεια), ουσιαστικά μετατρέπετε μια χαοτική σωματική και ψυχική αντίδραση σε κάτι συγκεκριμένο και διαχειρίσιμο. Ο προμετωπιαίος φλοιός - το σημείο του εγκεφάλου που είναι υπεύθυνο για τον έλεγχο των παρορμήσεων και τη λογική σκέψη - δεν έχει ωριμάσει πλήρως κατά την παιδική ηλικία. Έτσι, όταν ένα παιδί αντιμετωπίζει μια κατάσταση που θεωρεί άδικη ή δυσάρεστη, ο εγκέφαλός του κατακλύζεται από μια «έκρηξη» ερεθισμάτων. Τα παιδιά αντιδρούν «άσχημα» όχι επειδή «θέλουν να είναι κακά», αλλά επειδή ο εγκέφαλός τους κυριολεκτικά δεν μπορεί ακόμα να διαχειριστεί την ένταση του συναισθήματος χωρίς τη καθοδήγηση από έναν ενήλικα που λειτουργεί ως εξωτερικός «ρυθμιστής» της συμπεριφοράς.

Προωθήστε αξίες στα παιδιά
Όταν τα παιδιά μαθαίνουν να αναγνωρίζουν τα όριά τους και να διαχειρίζονται τις συγκρούσεις χωρίς επιθετικότητα, αποκτούν εφόδια που θα τα συντροφεύουν σε όλη τους τη ζωή. Η ικανότητα να θέτουν όρια και να αποστασιοποιούνται από μια έντονη κατάσταση είναι οι πιο ισχυρές άμυνες ενάντια στη βία και την πίεση των συνομηλίκων.

Διατηρήστε τον σεβασμό μεταξύ σας ως γονείς
Η αποφυγή εχθρικών συγκρούσεων μπροστά στα παιδιά είναι ένας καλός τρόπος για να τα προστατεύσετε από τη δημιουργία ενός τοξικού περιβάλλοντος που προκαλεί άγχος και ανασφάλεια. Παρομοίως, η διατήρηση της ψυχραιμίας και η έκφραση του συναισθήματος σας με βάση τη συμπεριφορά («Θύμωσα πολύ επειδή χάλασε αυτό το αντικείμενο. Χρειάζομαι ένα λεπτό για να ηρεμήσω») αντί για μια βίαιη ή επικριτική απάντηση («Είσαι ανυπόφορος!») είναι βασικά ζητούμενα.

Περαιτέρω συμβουλές σχετικά με την πρόληψη ανάπτυξης βίαιης συμπεριφοράς

Ορισμένες επιπλέον συμβουλές που μπορούν να σας φανούν χρήσιμες όταν παρατηρείτε ότι το παιδί σας αντιδρά με βίαιο τρόπο είναι οι εξής:

Παρέμβαση με χρονικούς περιορισμούς: Εάν παρατηρήσετε ότι το παιδί σας συμπεριφέρεται με βίαιο τρόπο σε έναν συνομήλικο, χτυπάει ένα ζώο ή σπάει ένα αντικείμενο, τότε είναι σημαντικό να παρέμβετε και να σταματήσετε αμέσως την εν λόγω συμπεριφορά.

Ενίσχυση των θετικών και επιθυμητών συμπεριφορών: Όταν ένα παιδί μαθαίνει να συμπεριφέρεται κατάλληλα, τότε συνδέει τη θετική συμπεριφορά με τα εσωτερικά του συναισθήματα (π.χ., υπερηφάνεια, ικανοποίηση, ηρεμία, χαρά), αναγνωρίζει την αξία του μέσα από τις δικές του πράξεις και αρχίζει να διαμορφώνει μια θετική εικόνα για τον εαυτό του («Είμαι ένα παιδί που προσφέρει», «Μπορώ να τα καταφέρω»).

Επιλογές επίλυσης συγκρούσεων: Η καθοδήγηση των παιδιών προς την επίλυση συγκρούσεων, τον διάλογο και την αναζήτηση υποστήριξης αποτελεί μία από τις πιο σημαντικές ευθύνες των γονέων.

Όταν ενθαρρύνετε ή ανεκτικά αποδέχεστε τη βία ως απάντηση σε μια δύσκολη κατάσταση, τότε τους στερείτε τα απαραίτητα εργαλεία για να αναπτύξουν συναισθηματική νοημοσύνη και υγιείς κοινωνικές δεξιότητες.

Συνέπεια και σταθερότητα στα όρια που έχουν τεθεί: Όταν οι κανόνες αλλάζουν ανάλογα με τη δική σας διάθεση, την κούραση ή τον χρόνο, τότε το παιδί δυσκολεύεται να κατανοήσει τι είναι αποδεκτό και τι όχι. Με άλλα λόγια, στέλνετε διφορούμενα μηνύματα που παρεμποδίζουν την εδραίωση αυτού που θέλετε να κάνει ή να μην κάνει το παιδί.

Οι «ετικέτες» δεν βοηθούν

Η συμπεριφορά ενός παιδιού είναι μια μορφή επικοινωνίας και όχι η ταυτότητά του. Επομένως, κρίνεται σκόπιμος ο διαχωρισμός της πράξης από το ίδιο το παιδί.

Όταν βάζουμε σε ένα παιδί την «ετικέτα» του «βίαιου», του «άτακτου» ή του «προβληματικού», κινδυνεύουμε να δημιουργήσουμε μια αυτοεκπληρούμενη προφητεία. Το παιδί αρχίζει να βλέπει τον εαυτό του μέσα από τα μάτια των γονέων του, αποδέχεται τον ρόλο και συνεχίζει να συμπεριφέρεται ανάλογα, νιώθοντας παγιδευμένο σε αυτόν. Εν ολίγοις, τα παιδιά προσκολλώνται σε μια «ετικέτα» που τους στιγματίζει και τους αφήνει παγιδευμένους σε αυτή την ιδέα.

Εντούτοις, αν υπάρχει κάτι που χαρακτηρίζει την παιδική ηλικία, αυτό είναι η νευροπλαστικότητα και η συναισθηματική ευελιξία. Τα παιδιά μπορούν να μάθουν, να διορθώσουν και να αναπτύξουν νέες συνήθειες και συμπεριφορές. Για αυτόν τον λόγο, πρέπει να αποφεύγουμε να βάζουμε «ετικέτες» στα παιδιά που, αντί να τα ενισχύουν, στην πραγματικότητα επιτίθενται στην αυτοεκτίμησή τους και τα κάνουν να πιστεύουν ότι η αλλαγή δεν αξίζει τον κόπο.

Τέλος, η αυτοπαρατήρηση και η συνειδητή γονεϊκότητα είναι ίσως τα πιο ισχυρά εργαλεία που έχουμε στη διάθεσή μας για να μεγαλώσουμε συναισθηματικά υγιή παιδιά.

Όταν εξετάζουμε τις δικές μας συμπεριφορές, σταματάμε να αντιδρούμε αυτόματα - συχνά επαναλαμβάνοντας μοτίβα που βιώσαμε εμείς ως παιδιά - και αρχίζουμε να ανταποκρινόμαστε με βάση τις πραγματικές ανάγκες του παιδιού μας.

Βιβλιογραφία

Armero Pedreira, P., Bernardino Cuesta, B., & Bonet de Luna, C. (2011). Acoso escolar. Pediatría Atención Primaria, 13(52), 661-670. Doi: 10.4321/S1139-76322011000600016

Sevilla, D. H., Serrano, A. C., & Ortega, F. L. (2016). DESARROLLO EMOCIONAL EN LA INFANCIA. UN ESTUDIO SOBRE LAS COMPETENCIAS EMOCIONALES DE NIÑOS Y NIÑAS. International Journal of Developmental and Educational Psychology, 1(1),67-73. Doi: 10.17060/ijodaep.2016.n1.v1.217

Συγγραφή - Επιμέλεια Άρθρου

Άννα Χριστίνα Βούβαρη - Ψυχολόγος

Άννα Χριστίνα Βούβαρη: έχει επιβεβαιωθεί από το Psychology

Οι πληροφορίες που αναφέρονται στον επαγγελματικό κατάλογο ειδικών παρέχονται από τους ίδιους τους ειδικούς, κατά την εγγραφή τους στο σύστημα. Όταν βλέπετε την ένδειξη «έχει επιβεβαιωθεί από το Psychology”, σημαίνει ότι το Psychology έχει ελέγξει, με email, τηλεφωνικά ή/και με λήψη των σχετικών εγγράφων, τα ακόλουθα στοιχεία:

• Ότι ο ειδικός είναι υπαρκτό πρόσωπο.
• Ότι τα πτυχία οι τίτλοι και οι εξειδικεύσεις που αναφέρει είναι αληθινά.
• Ότι οι πληροφορίες που αναφέρει ισχύουν.

Ψυχολόγος, κάτοχος Μεταπτυχιακού (MSc) στην Κλινική και Κοινοτική Ψυχολογία με κατεύθυνση στη Γνωστική - Συμπεριφορική Θεραπεία απο το University of East London

97741886

Δείτε όλα τα άρθρα Σελίδα ειδικού

THERAPY.PSYCHOLOGY - ΠΛΑΤΦΟΡΜΑ ΨΥΧΟΘΕΡΑΠΕΙΑΣ - Online & Διά ζώσης
Βρες τον Θεραπευτή που είναι κατάλληλος για εσένα | Ξεκίνα εδώ το Θεραπευτικό ταξίδι σου με Δωρεάν 1η συνεδρία.