Ακρόαση άρθρου......
Πρόσθεσε το Psychology.gr στις προτιμώμενες πηγές σου στη Google
Με αυτό τον τρόπο, θα βλέπεις περισσότερα νέα άρθρα ψυχολογίας και ψυχικής υγείας που δημοσιεύονται στο PSYCHOLOGY.GR
Υπάρχουν άνθρωποι που δεν ζουν ακριβώς τη ζωή τους. Την έχουν βάλει σε αναμονή. Δεν θα το πουν. Δεν θα πει κάποιος απλά: «Περιμένω να πεθάνει η μητέρα μου για να ησυχάσω». Ή: «Όταν φύγει ο πατέρας μου, τότε θα μπορέσω να ζήσω». Ακούγεται σκληρό και άδικο. Σχεδόν απάνθρωπο. Και όμως, πίσω από πολλές “αθώες” φράσεις, μπορεί να υπάρχει ακριβώς αυτό.
«Δεν μπορώ να φύγω όσο ζει η μάνα μου». «Ο πατέρας μου δεν θα το αντέξει». «Δεν μπορώ να τους στεναχωρήσω». «Ας κάνουμε λίγη υπομονή ακόμα». «Όταν φύγουν από τη μέση, θα ηρεμήσουμε».
Η φράση του τίτλου δεν μπαίνει για να σοκάρει. Μπαίνει γιατί κάποιες φορές η ψυχική πραγματικότητα είναι πιο άβολη από τις λέξεις που χρησιμοποιούμε για να την κρύψουμε.
Δεν μιλάμε απαραίτητα για ανθρώπους που δεν αγαπούν τους γονείς τους. Μιλάμε για ανθρώπους που αγαπούν, αλλά πνίγονται. Που νιώθουν ευγνωμοσύνη, αλλά και θυμό. Που θέλουν να φροντίσουν, αλλά ταυτόχρονα νιώθουν ότι η δική τους ζωή έχει ακυρωθεί. Και αυτό είναι πιο συχνό.
Όταν η ζωή μένει σε αναμονή
Έχω δει πολλές φορές να εμφανίζεται όχι ως φράση, αλλά ως κόμπος. Ο άνθρωπος δεν λέει «θέλω να πεθάνει ο γονιός μου». Λέει «δεν μπορώ άλλο, αλλά δεν μπορώ και να φύγω». Λέει ότι κουράστηκε. Ότι δεν αντέχει άλλο τις παρεμβάσεις. Ότι ο γονιός του τον ελέγχει, τον κρίνει, τον φορτώνει ενοχές. Ότι κάθε απόφαση πρέπει να περάσει από ένα αόρατο οικογενειακό δικαστήριο. Και κάπου εκεί αρχίζει να φαίνεται το πρόβλημα.
Ο άνθρωπος μπορεί να είναι σαράντα, πενήντα, εξήντα χρονών. Να έχει δουλειά, παιδιά, σπίτι, ευθύνες. Εξωτερικά να φαίνεται ενήλικας. Ψυχικά όμως ένα κομμάτι του παραμένει ακόμα εκεί. Στο πατρικό. Στην ανάγκη να μη θυμώσει η μάνα. Να μη στεναχωρηθεί ο πατέρας. Να μη φανεί αχάριστος. Δεν ζει ακριβώς. Προσέχει. Προσέχει τι θα πει. Προσέχει πότε θα φύγει. Προσέχει πώς θα το ανακοινώσει. Προσέχει να μη φανεί κακό παιδί.
Στο μεταξύ περνάνε τα χρόνια. Αυτό είναι το πρόβλημα. Όχι μόνο η σκέψη. Τα χρόνια που χάνονται.
Όταν ο γονιός γίνεται κέντρο βάρους
THERAPY.PSYCHOLOGY - ΠΛΑΤΦΟΡΜΑ ONLINE ΨΥΧΟΘΕΡΑΠΕΙΑΣ
Μια ολοκληρωμένη εμπειρία σύνδεσης Ειδικών Ψυχικής Υγείας και Θεραπευόμενων | Ξεκίνα εδώ το Θεραπευτικό ταξίδι σου...Σε κάποιες οικογένειες ο γονιός δεν είναι απλώς γονιός. Είναι το κέντρο βάρους όλου του συστήματος. Από εκεί περνούν οι αποφάσεις, οι ενοχές, οι σιωπές, οι άδειες.
Μπορεί να μην είναι κακός άνθρωπος. Αυτό θέλει προσοχή. Δεν χρειάζεται να είναι τέρας ένας γονιός για να εγκλωβίσει το παιδί του. Μπορεί να είναι φοβισμένος. Μόνος. Παρεμβατικός. Ελεγκτικός. Ή και ο ίδιος ένας άνθρωπος που δεν έμαθε ποτέ να αγαπά χωρίς να κρατά τον άλλον δεμένο.
Το αποτέλεσμα όμως μπορεί να είναι ίδιο. Το παιδί μαθαίνει ότι η ελευθερία του έχει κόστος.
- Αν φύγω, θα την πληγώσω.
- Αν πω όχι, θα τον διαλύσω.
- Αν αποφασίσω μόνος μου, θα είμαι αχάριστος.
- Αν ζήσω όπως θέλω, θα είναι σαν να τους προδίδω.
Έτσι η αγάπη μπερδεύεται με την ενοχή. Και όταν κάθε όριο βιώνεται σαν προδοσία, τότε κάτι έχει μπερδευτεί πολύ μέσα στη σχέση.
Στη συστημική θεραπεία θα λέγαμε ότι εδώ λείπει η διαφοροποίηση. Δηλαδή η δυνατότητα να παραμένω συνδεδεμένος με την οικογένειά μου, χωρίς να χάνω τη δική μου θέση. Να μπορώ να αγαπώ τους γονείς μου, χωρίς να ακυρώνω τη ζωή μου για να μη δυσκολευτούν εκείνοι. Αυτό δεν είναι εύκολο. Γιατί πολλές φορές ο άνθρωπος δεν φοβάται απλώς τη σύγκρουση. Φοβάται ότι αν διαφοροποιηθεί, θα χάσει το δικαίωμα να θεωρείται καλό παιδί. Και πολλοί άνθρωποι προτιμούν να είναι καλά παιδιά παρά ζωντανοί άνθρωποι.
ΠΡΟΣΩΠΟΚΕΝΤΡΙΚΗ ΚΑΙ ΒΙΩΜΑΤΙΚΗ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗ ΓΙΑ ΤΟ ΣΧΕΣΙΑΚΟ ΤΡΑΥΜΑ
Εγκαιρη εγγραφή: έως 30 Ιουλίου 2026 | Διοργάνωση: PSYVERSITY
Τα σεμινάρια απευθύνονται σε Επαγγελματίες Ψυχικής Υγείας που έχουν ενδιαφέρον να εξειδικευθούν στη θεραπεία του ψυχικού τραύματος υπό το πρίσμα της Προσωποκεντρικής Προσέγγισης στην Θεραπεία.
Το ζευγάρι που δεν γίνεται ποτέ πραγματικά ζευγάρι
Το ίδιο γίνεται και στα ζευγάρια.
Υπάρχουν ζευγάρια που έχουν σπίτι, παιδιά, κοινή ζωή, κοινές υποχρεώσεις, αλλά δεν έχουν φτιάξει πραγματικά δικό τους σύστημα. Δεν έχουν δικό τους “εμείς”. Γιατί ανάμεσά τους υπάρχουν πάντα και άλλοι. Η μητέρα του. Ο πατέρας της. Οι παππούδες. Οι οικογενειακές απαιτήσεις. Τα «τι θα πει ο κόσμος». Τα οικογενειακά τραπέζια. Οι κληρονομιές.Οι ενοχές. Η γυναίκα θέλει να βάλει όριο, αλλά φοβάται ότι θα φανεί κακιά νύφη. Ο άντρας θέλει να μιλήσει, αλλά δεν αντέχει να δει τη μητέρα του να κλαίει. Το ζευγάρι θέλει να μετακομίσει, αλλά «δεν γίνεται τώρα». Θέλει να μεγαλώσει τα παιδιά του με τον δικό του τρόπο, αλλά «θα στεναχωρηθούν οι παππούδες». Θέλει να περάσει γιορτές μόνο του, αλλά αυτό θεωρείται προσβολή. Έτσι το ζευγάρι δεν ζει. Διαχειρίζεται.
Δεν αποφασίζει με βάση το τι χρειάζεται η σχέση. Αποφασίζει με βάση το ποιος θα θυμώσει λιγότερο. Ποιος θα πληγωθεί λιγότερο. Ποιος θα τους κατηγορήσει λιγότερο. Στη δομική οικογενειακή θεραπεία, ο Minuchin μίλησε για τα όρια ανάμεσα στα υποσυστήματα της οικογένειας. Με απλά λόγια, το ζευγάρι χρειάζεται έναν χώρο που να είναι δικός του. Όχι για να αποκλείσει τους άλλους, αλλά για να μπορεί να υπάρξει. Όταν αυτός ο χώρος παραβιάζεται συνεχώς, το ζευγάρι αρχίζει να χάνει τη δική του φωνή. Και τότε δεν φταίει μόνο η πεθερά. Δεν φταίει μόνο ο πατέρας. Δεν φταίνε μόνο οι γονείς. Φταίει και το ζευγάρι που δεν κατάφερε να πάρει θέση.
Όταν οι γονείς γίνονται άλλοθι
Εδώ χρειάζεται μια δύσκολη παραδοχή. Δεν είναι πάντα οι γονείς οι “θύτες” και τα παιδιά τα “θύματα”.
Πολλές φορές ο ενήλικας χρησιμοποιεί τους γονείς του ως άλλοθι. Είναι πιο εύκολο να πει «δεν με αφήνουν» παρά να πει «φοβάμαι να συγκρουστώ». Είναι πιο εύκολο να πει «η μάνα μου δεν θα το αντέξει» παρά να πει «εγώ δεν αντέχω να τη δω να στεναχωριέται».
Αυτό δεν το λέω για να μειώσω τη δυσκολία. Το λέω γιατί χωρίς αυτή την παραδοχή δεν υπάρχει αλλαγή.
- Πολλές φορές ο γονιός πιέζει. Ναι.
- Παρεμβαίνει. Ναι.
- Ενοχοποιεί. Ναι.
Αλλά το κρίσιμο ερώτημα είναι:εγώ τι συνεχίζω να κάνω σήμερα;
Γιατί μπορεί να μεγάλωσα σε ένα σύστημα που με κρατούσε δεμένο. Αυτό δεν το διάλεξα. Από ένα σημείο και μετά όμως χρειάζεται να δω αν συνεχίζω να κρατάω μόνος μου το σκοινί. Και αυτό πονάει περισσότερο από το να κατηγορώ τους γονείς.
Η απαγορευμένη ανακούφιση
Υπάρχει και κάτι ακόμα, πιο δύσκολο να ειπωθεί. Όταν ένας γονιός πεθάνει, ο άνθρωπος μπορεί να νιώσει θλίψη και ταυτόχρονα ανακούφιση. Μπορεί να πενθεί αληθινά και συγχρόνως να νιώθει ότι κάτι μέσα του χαλαρώνει. Αυτό τρομάζει. Ο άνθρωπος μπορεί να σκεφτεί: «Τι είμαι; Κακός άνθρωπος; Πώς γίνεται να ανακουφίζομαι;»
Γίνεται.
Δεν σημαίνει ότι δεν αγαπούσε. Σημαίνει ότι η σχέση είχε μέσα και βάρος. Είχε αγάπη, αλλά είχε και φόβο. Είχε φροντίδα, αλλά είχε και καταπίεση. Είχε σύνδεση, αλλά είχε και ασφυξία. Οι σχέσεις με τους γονείς δεν είναι πάντα καθαρές. Δεν είναι μόνο αγάπη ή μόνο θυμός. Μπορεί να είναι και τα δύο. Μπορεί να υπάρχει ευγνωμοσύνη και παράπονο. Τρυφερότητα και απόσταση. Πένθος και ανακούφιση. Αυτό δεν είναι αντίφαση. Είναι ανθρώπινο.
Ο θάνατος του γονιού δεν λύνει πάντα το πρόβλημα
Το μεγάλο λάθος είναι να πιστέψει κάποιος ότι, όταν φύγει ο γονιός, θα ελευθερωθεί αυτόματα. Δεν πάει έτσι. Αν δεν έχει γίνει εσωτερικά ο αποχωρισμός, ο γονιός μπορεί να πεθάνει και να συνεχίσει να κυβερνά. Να μη ζει πια, αλλά η φωνή του να υπάρχει μέσα στο κεφάλι. Η κριτική του να συνεχίζει. Η ενοχή του να οδηγεί τις αποφάσεις.
Η μητέρα μπορεί να έχει πεθάνει, αλλά η κόρη να σκέφτεται ακόμα: «Θα συμφωνούσε μαζί μου;». Ο πατέρας μπορεί να έχει φύγει, αλλά ο γιος να συνεχίζει να παλεύει με το ίδιο ερώτημα: «Τελικά έγινα αρκετός;». Άρα το θέμα δεν είναι απλώς να φύγει ο γονιός από τη ζωή. Το θέμα είναι να πάψει να είναι ο εσωτερικός κυβερνήτης της ζωής. Και αυτό θέλει δουλειά. Θέλει πένθος. Θέλει όριο. Θέλει να αντέξω ότι μπορεί να μη με εγκρίνουν ποτέ με τον τρόπο που θα ήθελα.
Οι αόρατες οικογενειακές πίστες
Σε πολλές οικογένειες υπάρχουν άγραφες συμφωνίες. Δεν λέγονται καθαρά, αλλά όλοι τις ξέρουν. «Δεν αφήνουμε τη μάνα μόνη», «Δεν στεναχωρούμε τον πατέρα», «Η οικογένεια είναι πάνω από όλα», «Μετά από όλα όσα κάναμε για σένα, δεν μπορείς να μας το κάνεις αυτό», «Δεν θα μας ξεφτιλίσεις».
Ο Boszormenyi-Nagy μίλησε για τις αόρατες πίστες και τις διαγενεακές υποχρεώσεις. Δηλαδή για εκείνα τα χρέη που περνούν από γενιά σε γενιά, πολλές φορές χωρίς να τα έχουμε διαλέξει. Κάποιος νιώθει ότι χρωστάει τη ζωή του. Τη χαρά του. Την ελευθερία του. Τις αποφάσεις του.
- Αλλά εδώ υπάρχει μια λεπτή γραμμή.
- Άλλο η ευγνωμοσύνη και άλλο η αιχμαλωσία.
- Άλλο η φροντίδα και άλλο η υποταγή.
- Άλλο να τιμώ τους γονείς μου και άλλο να ακυρώνω τον εαυτό μου για να μη δυσκολευτούν.
- Και πολλές φορές, αυτή η γραμμή έχει χαθεί τελείως.
Το πραγματικό ερώτημα
Άρα, υπάρχουν άνθρωποι ή ζευγάρια που περιμένουν να πεθάνουν οι γονείς τους για να ζήσουν;
Ναι, υπάρχουν. Όχι πάντα συνειδητά. Όχι πάντα με κακία. Όχι πάντα με ωμότητα. Αλλά υπάρχουν άνθρωποι που έχουν μεταθέσει τη ζωή τους για μετά. Μετά τον θάνατο. Μετά την κληρονομιά. Μετά την έγκριση. Μετά την απελευθέρωση. Μετά την άδεια που ποτέ δεν ήρθε.
Το πιο σκληρό ερώτημα όμως είναι άλλο:
- Αν οι γονείς σου ζήσουν άλλα είκοσι χρόνια, εσύ θα περιμένεις άλλα είκοσι χρόνια για να ζήσεις;
- Αν η μητέρα σου δεν εγκρίνει ποτέ την επιλογή σου, εσύ θα μείνεις ακίνητος;
- Αν ο πατέρας σου δεν σου πει ποτέ «μπράβο», εσύ θα περάσεις όλη τη ζωή σου προσπαθώντας;
- Αν η οικογένειά σου δεν αντέξει την αλλαγή σου, εσύ θα μείνεις ίδιος για να μη δυσκολευτούν;
Εκεί συνήθως αρχίζει το δύσκολο κομμάτι. Γιατί δεν μιλάμε πια μόνο για το τι έκαναν οι γονείς. Μιλάμε και για το τι συνεχίζω να κάνω εγώ σήμερα.
Να ζήσεις δεν σημαίνει να προδώσεις τους γονείς σου. Δεν σημαίνει να τους πετάξεις. Δεν σημαίνει να τους μισήσεις. Σημαίνει να πάψεις να ζητάς από εκείνους την άδεια που ίσως δεν μπορούν να σου δώσουν. Σημαίνει να μπορείς κάποια στιγμή να πεις: «Σε αγαπώ, αλλά δεν θα αναβάλω άλλο τη ζωή μου για να μη δυσκολευτείς εσύ». Αυτό δεν είναι ασέβεια. Είναι ενηλικίωση. Ίσως τελικά δεν περιμένουμε πάντα να πεθάνουν οι γονείς μας. Ίσως περιμένουμε να πεθάνει μέσα μας η ανάγκη να μας εγκρίνουν. Και αυτό, όσο απλό κι αν ακούγεται, μπορεί να είναι από τις πιο δύσκολες δουλειές της ενηλικίωσης.
Βιβλιογραφία
Bowen, M. (1978). Family therapy in clinical practice. Jason Aronson.
Boszormenyi-Nagy, I., & Spark, G. M. (1973). Invisible loyalties: Reciprocity in intergenerational family therapy. Harper & Row.
Carter, B., & McGoldrick, M. (Eds.). (1980). The family life cycle: A framework for family therapy. Gardner Press.
McGoldrick, M., Carter, B., & Garcia-Preto, N. (Eds.). (2016). The expanded family life cycle: Individual, family, and social perspectives (5th ed.). Pearson.
Minuchin, S. (1974). Families and family therapy. Harvard University Press.
Nichols, M. P., & Davis, S. D. (2020). Family therapy: Concepts and methods (12th ed.). Pearson.
Συγγραφή - Επιμέλεια Άρθρου
Χρήστος Καρράς - Ψυχολόγος
Χρήστος Καρράς: έχει επιβεβαιωθεί από το Therapy
Το προφίλ έχει επαληθευτεί μέσω της πλατφόρμας Therapy Psychology. Τα στοιχεία που εμφανίζονται έχουν επιβεβαιωθεί από το σύστημα.
- Επιβεβαιωμένο επαγγελματικό προφίλ
- Ελεγμένα στοιχεία ταυτότητας
- Επικυρωμένη ειδίκευση
THERAPY.PSYCHOLOGY - ΠΛΑΤΦΟΡΜΑ ONLINE ΨΥΧΟΘΕΡΑΠΕΙΑΣ
Μια ολοκληρωμένη εμπειρία σύνδεσης Ειδικών Ψυχικής Υγείας και Θεραπευόμενων | Ξεκίνα εδώ το Θεραπευτικό ταξίδι σου...
