Γεννιόμαστε με δύο φόβους

Ακρόαση άρθρου......

Πρόσθεσε το Psychology.gr στις προτιμώμενες πηγές σου στη Google
Με αυτό τον τρόπο, θα βλέπεις περισσότερα νέα άρθρα ψυχολογίας και ψυχικής υγείας που δημοσιεύονται στο PSYCHOLOGY.GR

Όλοι μας έχουμε νιώσει φόβο κάποια στιγμή στη ζωή μας. Φόβος είναι η δυσάρεστη συναισθηματική κατάσταση που δημιουργείται από την άμεση συνειδητοποίηση ενός πραγματικού κινδύνου ή απειλής.

Πρόκειται ουσιαστικά για έναν έμφυτο αμυντικό μηχανισμό ή στρατηγική επιβίωσης που προετοιμάζει τον οργανισμό για δράση και συνοδεύεται από φυσιολογικές (σωματικές) αντιδράσεις, όπως αυξημένο καρδιακό παλμό, ταχύπνοια, εφίδρωση, μυϊκές συσπάσεις, τρέμουλο και αδυναμία.

Όταν αισθανόμαστε κίνδυνο, η αμυγδαλή στον εγκέφαλό μας ειδοποιεί το συμπαθητικό νευρικό σύστημα και την υπόφυση μέσω του υποθαλάμου, οδηγώντας στην απελευθέρωση ορμονών, όπως η αδρεναλίνη και η κορτιζόλη και προετοιμάζοντας τον οργανισμό να αντιμετωπίσει ή να αποφύγει τον κίνδυνο (ή την απειλή). Δηλαδή προκαλεί την ενεργοποίηση της αντίδρασης «πάλης ή φυγή».

Επιπροσθέτως, όταν ερχόμαστε αντιμέτωποι με τον εν λόγω κίνδυνο (ή την απειλή), κάνουμε μια σειρά από αυτόματες αρνητικές σκέψεις οι οποίες εμπεριέχουν το στοιχείο της απειλής, της καταστροφής και της ανημπόριας.

Οι σκέψεις αυτές, που εισβάλλουν αυθόρμητα στο μυαλό, προκαλούν φόβο, πανικό και αίσθηση απώλειας του ελέγχου. Για παράδειγμα, στη θέα ενός σκύλου, αυτόματα σκεφτόμαστε ότι θα με «δαγκώσει», ενώ στο άκουσμα ενός ξαφνικού, δυνατού θορύβου, η αυτόματη σκέψη θα μπορούσε να είναι «με παρακολουθούν» ή «θα μου επιτεθούν». Αποτέλεσμα αυτών είναι η άμεση ενεργοποίηση της αντίδρασης «πάλης ή φυγή», δηλαδή του μηχανισμού επιβίωσης του οργανισμού μας για αντιμετώπιση ή αποφυγή του κινδύνου (ή της απειλής).

Το ερώτημα που γεννάται από την εν λόγω διατύπωση είναι εάν ο φόβος είναι έμφυτος ή επίκτητος.

Ορισμένοι φόβοι, όπως ο φόβος της πτώσης και ο φόβος των δυνατών θορύβων είναι ενσωματωμένοι στον άνθρωπο από τη στιγμή της γέννησής του για λόγους επιβίωσης και προστασίας, ενώ όλοι οι υπόλοιποι φόβοι (π.χ. φόβος για το σκοτάδι, τους σκύλους, τα αεροπλάνα, κ.ά) αποκτώνται αργότερα στη ζωή μέσα από τις εμπειρίες, το περιβάλλον και τους γύρω μας. Δηλαδή αποτελούν προϊόν μάθησης.

Ο φόβος της πτώσης

Στην περίφημη μελέτη των Gibson & Walk (1960), σκοπός της οποίας ήταν η εκτίμηση της αντίληψης του βάθους, βρέφη ηλικίας 6 εώς 14 μηνών τοποθετήθηκαν πάνω σε ένα δάπεδο, φτιαγμένο από πλεξιγκλας. Κάτω από το μισό του δαπέδου αυτού είχε τοποθετηθεί ένα μοτίβο με τετράγωνα, το οποίο έμοιαζε με σκακιέρα (ασφαλής πλευρά). Εντούτοις, στο άλλο μισό του δαπέδου η επιφάνεια με τα τετράγωνα υποχωρούσε, δημιουργώντας την ψευδαίσθηση ενός «οπτικού γκρεμού» (επικίνδυνη πλευρά).

Το ερώτημα που τέθηκε από τους ερευνητές ήταν κατά πόσον τα βρέφη θα διέσχιζαν την πλευρά με την ψευδαίσθηση του βάθους, δηλαδή τον «οπτικό γκρεμό», όταν τα καλούσαν οι μητέρες τους. Τα αποτελέσματα κατέδειξαν ότι τα περισσότερα βρέφη δεν κατάφεραν να πεισθούν από τις μητέρες τους να διασχίσουν τον «οπτικό γκρεμό», γεγονός που υποδηλώνει την κατάκτηση της ικανότητας αντίληψης του βάθους και κατ΄επέκταση του φόβου της πτώσης από τα βρέφη των συγκεκριμένων ηλικιών.

Ο φόβος των δυνατών θορύβων

Ο δεύτερος φόβος με τον οποίο γεννιόμαστε είναι ο φόβος των δυνατών θορύβων.

Όταν ένα άτομο ακούσει έναν δυνατό θόρυβο, ο εγκέφαλος του στέλνει γρήγορα «σήμα συναγερμού» στην αμυγδαλή. Εκείνη ελέγχει εάν ο ήχος είναι επικίνδυνος και ενεργοποιεί την αντίδραση «πάλης ή φυγής», όπως έχει ήδη αναφερθεί, ειδοποιώντας το νευρικό σύστημα και απελευθερώνοντας ορμόνες.

Αυτού του είδους η αντίδραση ονομάζεται «αντανακλαστικό αιφνιδιασμού». Πρόκειται ουσιαστικά για μια αυτόματη, ακούσια αμυντική κίνηση του σώματος σε έναν ξαφνικό και πολύ δυνατό ήχο. Προκαλεί σύσπαση των μυών του λαιμού, του προσώπου και του κορμού, ανοιγόκλεισμα των ματιών, τίναγμα του κεφαλιού και ακαμψία των άκρων για σύντομο χρονικό διάστημα, προτού το άτομο μπορέσει να αντιμετωπίσει τον κίνδυνο ή να απομακρυνθεί γρήγορα.

Στα βρέφη η αυτόματη προσαρμοστική αυτή αντίδραση σε έντονους ήχους και ξαφνική απώλεια στήριξης λέγεται «αντανακλαστικό Moro». Το βρέφος ρίχνει το κεφάλι του προς τα πίσω, απλώνει τα χέρια του απότομα στο πλάι με ανοιχτές τις παλάμες, τεντώνει τα πόδια του και στη συνέχεια μαζεύει τα άκρα του ξανά κοντά στο σώμα του, σαν να θέλει να αγκαλιάσει ή να πιαστεί από κάπου, και συχνά κλαίει.

Θα αποτελούσε παράλειψη να μην αναφερθούν οι διαφορές εμφάνισης μεταξύ των δύο αυτών αυτόματων αντιδράσεων. Το «αντανακλαστικό Moro» αποτελεί ένα αρχέγονο βρεφικό αντανακλαστικό που υπάρχει κατά τη γέννηση (αναπτύσσεται γύρω στην 32η εβδομάδα της εγκυμοσύνης) και εξαφανίζεται σταδιακά γύρω στους 4 με 6 μήνες ζωής, καθώς ωριμάζει ο εγκέφαλος του βρέφους. Αντίθετα, το «αντανακλαστικό αιφνιδιασμού» είναι μια παρόμοια αμυντική αντίδραση που εμφανίζεται στη βρεφική ηλικία και παραμένει ενεργή σε όλη τη διάρκεια της ενήλικης ζωή μας.

Συνοψίζοντας, ο φόβος είναι έμφυτος και επίκτητος. Συνιστά ένα φυσιολογικό συναίσθημα που λειτουργεί ως αμυντικός μηχανισμός και στρατηγική επιβίωσης και ο οποίος προετοιμάζει το σώμα για άμεση δράση απέναντι σε έναν πραγματικό κίνδυνο ή απειλή. Ο φόβος της πτώσης και ο φόβος των δυνατών θορύβων υπάρχουν στον άνθρωπο από τη στιγμή της γέννησής του, ενώ όλοι οι υπόλοιποι φόβοι αποτελούν προϊόν μάθησης.

Βιβλιογραφία

Bennett, P. (2010). Κλινική Ψυχολογία και Ψυχοπαθολογία. Πεδίο.

Gibson, E. J., & Walk, R. D. (1960). The "Visual Cliff." Scientific American, 202(4), 67 - 71. Doi: 10.1038/scientificamerican0460-64.

Möllborg, P. (2026). Reflexer hos nyfödda. Available at: 1177.se/barn--gravid/sa-vaxer-och-utvecklas-barn/kroppen/reflexer-hos-nyfodda/

Ren, C., & Tao, Q. (2020). Neural Circuits Underlying Innate Fear. Advances in Experimental Medicine and Biology, 1284, 1 - 7. Doi: 10.1007/978-981-15-7086-5_1.

Yeomans, J. S., & Frankland, P. W. (1995) The acoustic startle reflex: neurons and connections, Brain Research Reviews, 21(3), 301 - 314. Doi: 10.1016/0165-0173(96)00004-5.

Συγγραφή - Επιμέλεια Άρθρου

Άννα Χριστίνα Βούβαρη - Ψυχολόγος

Άννα Χριστίνα Βούβαρη: έχει επιβεβαιωθεί από το Psychology

Οι πληροφορίες που αναφέρονται στον επαγγελματικό κατάλογο ειδικών παρέχονται από τους ίδιους τους ειδικούς, κατά την εγγραφή τους στο σύστημα. Όταν βλέπετε την ένδειξη «έχει επιβεβαιωθεί από το Psychology”, σημαίνει ότι το Psychology έχει ελέγξει, με email, τηλεφωνικά ή/και με λήψη των σχετικών εγγράφων, τα ακόλουθα στοιχεία:

• Ότι ο ειδικός είναι υπαρκτό πρόσωπο.
• Ότι τα πτυχία οι τίτλοι και οι εξειδικεύσεις που αναφέρει είναι αληθινά.
• Ότι οι πληροφορίες που αναφέρει ισχύουν.

Ψυχολόγος, κάτοχος Μεταπτυχιακού (MSc) στην Κλινική και Κοινοτική Ψυχολογία με κατεύθυνση στη Γνωστική - Συμπεριφορική Θεραπεία απο το University of East London

97741886

Δείτε όλα τα άρθρα Σελίδα ειδικού

THERAPY.PSYCHOLOGY - ΠΛΑΤΦΟΡΜΑ ΨΥΧΟΘΕΡΑΠΕΙΑΣ - Online & Διά ζώσης
Βρες τον Θεραπευτή που είναι κατάλληλος για εσένα | Ξεκίνα εδώ το Θεραπευτικό ταξίδι σου με Δωρεάν 1η συνεδρία.