Μεταβατικό αντικείμενο: Ο πρώτος κρίσιμος φίλος του παιδιού

Ακρόαση άρθρου......

Πρόσθεσε το Psychology.gr στις προτιμώμενες πηγές σου στη Google
Με αυτό τον τρόπο, θα βλέπεις περισσότερα νέα άρθρα ψυχολογίας και ψυχικής υγείας που δημοσιεύονται στο PSYCHOLOGY.GR

Τα μεταβατικά αντικείμενα διαδραματίζουν σημαντικό ρόλο στην ανάπτυξη και την ωρίμανση του παιδιού, και στον αποχωρισμό του από τους γονείς.

Όλοι έχουμε δει ότι τα παιδιά συχνά έχουν μια «ιδιαίτερη αγάπη» για ένα συγκεκριμένο λούτρινο ζωάκι, κουβερτούλα ή παιχνίδι. Τα παίρνουν μαζί τους όπου κι αν πάνε και δίνουν την εντύπωση ότι δεν μπορούν να ζήσουν χωρίς αυτά. Αλλά τι αντιπροσωπεύουν τα μεταβατικά αυτά αντικείμενα σε ψυχολογικό επίπεδο;

Τι είναι ένα μεταβατικό αντικείμενο;

Αρχικά, είναι χρήσιμο να τονιστεί ότι ο όρος «μεταβατικό αντικείμενο» εισήχθη από τον σπουδαίο παιδίατρο και ψυχαναλυτή Donald Winnicott για να περιγράψει το πρώτο αντικείμενο που το παιδί αναγνωρίζει ως ξεχωριστό από τον εαυτό του.

Πρόκειται ουσιαστικά για υλικά αντικείμενα με τα οποία τα παιδιά νιώθουν μια ιδιαίτερη σύνδεση και τείνουν να στρέφονται σε αυτά κάθε φορά που αισθάνονται αναστατωμένα ή κουρασμένα.
Κρίνεται, ακόμη, αναγκαίο να τονιστεί ότι η στάση των παιδιών απέναντι σε αυτά τα αντικείμενα είναι μάλλον κτητική και όχι παιχνιδιάρικη. Τα κρατούν, τα φιλούν, τα πιέζουν στο σώμα τους και τα πετούν στο πάτωμα.

Η ύπαρξη ενός μεταβατικού αντικειμένου είναι ένα απολύτως φυσιολογικό, υγιές και συχνό φαινόμενο στην ψυχολογική ανάπτυξη ενός παιδιού. Λειτουργεί ως «γέφυρα» ανάμεσα στον εσωτερικό κόσμο του παιδιού και την εξωτερική πραγματικότητα, βοηθώντας το να περάσει από την απόλυτη εξάρτηση στην ανεξαρτησία.

Τι χαρακτηρίζει ένα μεταβατικό αντικείμενο;

Υπάρχει μεγάλη ποικιλία μεταξύ των διαφόρων μεταβατικών αντικειμένων. Εντούτοις, όλα τα μεταβατικά αντικείμενα μοιράζονται ορισμένα βασικά κοινά χαρακτηριστικά.

Ευχάριστα στην αφή: Τα μεταβατικά αντικείμενα είναι συνήθως λεία και απαλά. Αυτό συνδέεται άμεσα με την έννοια της «άνεσης μέσω της επαφής», την οποία απέδειξε ο Harry Harlow στα διάσημα πειράματά του. Ειδικότερα, κατέληξε στο συμπέρασμα ότι η ανάγκη για στοργή και σωματική επαφή είναι πιο σημαντική για το δέσιμο μητέρας-παιδιού από την παροχή τροφής μετά την απομάκρυνση νεογέννητων πιθήκων από τις πραγματικές τους μητέρες και την τοποθέτησή τους σε κλουβιά με δυο διαφορετικές «παρένθετες μητέρες (δηλ. μητέρα κατασκευασμένη από μεταλλικό σύρμα, η οποία διέθετε μπιμπερό με γάλα και μια υφασμάτινη, η οποία όμως δεν είχε τροφή). Συνεπώς, η προσκόλληση σε μια απαλή, υφασμάτινη φιγούρα για ασφάλεια και προστασία είναι μια έμφυτη ανάγκη.

Επιλέγονται τυχαία από το ίδιο το παιδί: Γονείς και φροντιστές δεν δύναται να επιλέξουν οι ίδιοι το μεταβατικό αντικείμενο για το παιδί. Η επιλογή αυτή συνιστά την πρώτη ουσιαστική, αυτόνομη απόφαση του παιδιού. Είναι το πρώτο πράγμα που «κατέχει» και ορίζει έξω από το σώμα της μητέρας του. Συνεπώς, τα παιδιά πρέπει να επιλέγουν τα δικά τους μεταβατικά αντικείμενα, ακόμη κι αν έχουμε διαφορετικές προτιμήσεις ως ενήλικες.

Δεν μπορούν να αντικατασταθούν: Όπως ακριβώς είναι αδύνατο για τους ενήλικες να επιλέξουν μεταβατικά αντικείμενα για τα παιδιά, έτσι είναι αδύνατο να τα αντικαταστήσουν. Εάν το μεταβατικό αντικείμενο χαθεί, τότε το παιδί βιώνει μεγάλη θλίψη. Αυτή η θλίψη μπορεί να μην εξαφανιστεί ακόμη και αν οι γονείς προσπαθήσουν να αντικαταστήσουν το μεταβατικό αυτό αντικείμενο με ένα άλλο. Η ανάπτυξη ενός δεσμού με ένα άλλο μεταβατικό αντικείμενο εξαρτάται αποκλειστικά από το παιδί. Δεν πρέπει να του επιβληθεί ένας νέος «αντικαταστάτης».

Έχουν μια ιδιαίτερη μυρωδιά: Αυτή η μοναδική μυρωδιά του μεταβατικού αντικειμένου, που συχνά περιλαμβάνει τη μυρωδιά του σπιτιού, του γάλακτος ή του ίδιου του παιδιού αποτελεί βασικό συστατικό της ασφάλειας που προσφέρει. Επομένως, το εν λόγω αντικείμενο πρέπει να μην πλένεται συχνά, διότι το συχνό πλύσιμο μπορεί να «καταστρέψει» τη μαγεία του για το παιδί.

Είναι αχώριστοι: Τα μικρά παιδιά κουβαλούν τα μεταβατικά τους αντικείμενα παντού, ειδικά την ώρα του ύπνου. Είναι σημαντικό να μην τα απομακρύνετε, καθώς αυτό θα δημιουργήσει μια βαθιά αίσθηση θλίψης και άγχους. Με την πάροδο του χρόνου, και καθώς το παιδί μεγαλώνει, το μεταβατικό αντικείμενο θα γίνεται σταδιακά όλο και λιγότερο σημαντικό.

Ποιος είναι ο ρόλος του μεταβατικού αντικειμένου;

Στην αρχή της ζωής του, το βρέφος βιώνει μια κατάσταση «συγχώνευσης» με τη μητέρα του. Δεν καταλαβαίνει πού τελειώνει το δικό του σώμα και πού αρχίζει ο κόσμος.

Όταν το παιδί αρχίζει να μεγαλώνει, περνάει από τη φάση της απόλυτης εξάρτησης στην ανεξαρτησία. Σε αυτό το στάδιο, ένα μεταβατικό αντικείμενο παίζει καθοριστικό ρόλο. Βοηθά το παιδί να διαχειριστεί το άγχος όταν η μητέρα του λείπει (π.χ. στον παιδικό σταθμό). Επίσης, του επιτρέπει να εξερευνήσει τον κόσμο νιώθοντας ασφαλές και του προσφέρει παρηγοριά κατά τη μετάβαση από την ξύπνια κατάσταση στον ύπνο.

Εν ολίγοις, τα μεταβατικά αντικείμενα αντιπροσωπεύουν την προσκόλληση που νιώθει ένα παιδί για τη μητέρα του και εκτελούν σημαντικές λειτουργίες όταν εκείνη απουσιάζει.

Πότε είναι σημαντικό ένα μεταβατικό αντικείμενο;

Τα μεταβατικά αντικείμενα, όπως έχει ήδη αναφερθεί, γίνονται ιδιαίτερα σημαντικά όταν ένα παιδί χρειάζεται παρηγοριά, είναι κουρασμένο ή πριν από τον ύπνο.

Στο σημείο αυτό κρίνεται σκόπιμο να σημειωθεί ότι τα παιδιά ενδέχεται να επιστρέψουν στα μεταβατικά τους αντικείμενα και τα οποία είχαν προηγουμένως εγκαταλείψει, κατά τη διάρκεια σημαντικών γεγονότων στη ζωή τους, όπως είναι η έναρξη του σχολείου, η γέννηση ενός νέου αδερφού, η μετακόμιση σε ένα νέο σπίτι, κ.ά. Αυτή η σύντομη «επιστροφή» σε παλαιότερες συνήθειες τους δίνει τη συναισθηματική ενέργεια που χρειάζονται για να ανταπεξέλθουν στις νέες προκλήσεις.

Αξίζει, επιπλέον, να σημειωθεί ότι τα παιδιά συνήθως επιλέγουν ένα μεταβατικό αντικείμενο μεταξύ 4 και 6 μηνών. Αυτή η σχέση διαρκεί συνήθως μέχρι την ηλικία των 3 ή 4 περίπου ετών.
Καθώς ένα παιδί αρχίζει να αποκτά τον έλεγχο των συναισθημάτων του και να γίνεται πιο ανεξάρτητο, η σχέση με το μεταβατικό αντικείμενο αρχίζει να γίνεται πιο παιχνιδιάρικη. Φυσικά, το παιδί μπορεί να αντικαταστήσει το εν λόγω αντικείμενο με άλλα ενδιαφέροντα.

Συνοψίζοντας, τα μεταβατικά αντικείμενα είναι υλικά αντικείμενα που λειτουργούν ως «γέφυρα» ανάμεσα στον εσωτερικό κόσμο του παιδιού και την εξωτερική πραγματικότητα, βοηθώντας το να περάσει από την απόλυτη εξάρτηση στην ανεξαρτησία. Χρησιμοποιούν τα αντικείμενα αυτά όταν είναι κουρασμένα, αναστατωμένα ή πριν από τον ύπνο.

Η στάση τους απέναντι στα μεταβατικά αντικείμενα είναι κτητική, ενώ όταν αρχίζουν να αποκτούν τον έλεγχο των συναισθημάτων τους και να γίνονται πιο ανεξάρτητα, η σχέση τους με τα μεταβατικά αντικείμενα γίνεται πιο παιχνιδιάρικη.

Τέλος, η επιλογή ενός μεταβατικού αντικειμένου γίνεται μεταξύ 4 και 6 μηνών και διαρκεί μέχρι την ηλικία των 3 ή 4 περίπου ετών, αν και ενδέχεται να υπάρξει μια σύντομη «επιστροφή» σε αυτά κατά τη διάρκεια ορισμένων σημαντικών γεγονότων στη ζωή τους.

Βιβλιογραφία

Bliss, E. L. (1962). Roots of Behavior: Genetics, Instinct, and Socialization in Animal Behavior. Hafner.

Winnicott, D. W. (1967). Objetos y fenómenos transicionales : Un estudio sobre la primera posesión no Yo. Revista de Psicoanálisis (REVAPA), 24(4), 817-837.

Συγγραφή - Επιμέλεια Άρθρου

Άννα Χριστίνα Βούβαρη - Ψυχολόγος

Άννα Χριστίνα Βούβαρη: έχει επιβεβαιωθεί από το Psychology

Οι πληροφορίες που αναφέρονται στον επαγγελματικό κατάλογο ειδικών παρέχονται από τους ίδιους τους ειδικούς, κατά την εγγραφή τους στο σύστημα. Όταν βλέπετε την ένδειξη «έχει επιβεβαιωθεί από το Psychology”, σημαίνει ότι το Psychology έχει ελέγξει, με email, τηλεφωνικά ή/και με λήψη των σχετικών εγγράφων, τα ακόλουθα στοιχεία:

• Ότι ο ειδικός είναι υπαρκτό πρόσωπο.
• Ότι τα πτυχία οι τίτλοι και οι εξειδικεύσεις που αναφέρει είναι αληθινά.
• Ότι οι πληροφορίες που αναφέρει ισχύουν.

Ψυχολόγος, κάτοχος Μεταπτυχιακού (MSc) στην Κλινική και Κοινοτική Ψυχολογία με κατεύθυνση στη Γνωστική - Συμπεριφορική Θεραπεία απο το University of East London

97741886

Δείτε όλα τα άρθρα Σελίδα ειδικού

THERAPY.PSYCHOLOGY - ΠΛΑΤΦΟΡΜΑ ΨΥΧΟΘΕΡΑΠΕΙΑΣ - Online & Διά ζώσης
Βρες τον Θεραπευτή που είναι κατάλληλος για εσένα | Ξεκίνα εδώ το Θεραπευτικό ταξίδι σου με Δωρεάν 1η συνεδρία.