Τοξικότητα στις σχέσεις

Ένας ασθενής στο νοσοκομείο έπειτα από τη χορήγηση ενός ραδιενεργού φαρμάκου χρειάζεται να μείνει σε απόσταση ασφαλείας για κάποιο διάστημα από οποιαδήποτε επαφή. Ένα τοίχος μολύβου υψώνεται για να προστατεύσει τους γύρω του από τη ραδιενέργεια.

Η παραπάνω εικόνα περιγράφει με παραστατικό τρόπο την αποξένωση που προκαλεί η αίσθηση τοξικότητας στις διαπροσωπικές μας σχέσεις.

Η συμβολική σημασία της κατάστασης «σε απόσταση ασφαλείας» είναι πολύπλευρη και υπογραμμίζει δυσκολίες που συναντάμε διαρκώς στην πορεία της αλληλεπίδρασής μας με τους ανθρώπους.

Η εικόνα ενός απομονωμένου ανθρώπου στο νοσοκομειακό κρεβάτι, που πρέπει να αποφεύγεται, αποτυπώνει μια σκληρή εικόνα μοναξιάς. Πόσο μόνος μπορεί να αισθάνεται κάποιος καθηλωμένος σε ένα κρεβάτι, χωρίς μετακινήσεις και επαφές; Πόσο μάλλον όταν νιώθει ότι γίνεται τοξικός, ότι βλάπτει τους γύρω του, αν έρθει σε επαφή μαζί τους. Ότι τους επιβαρύνει, τους στεναχωρεί, τους θυμώνει, τους αηδιάζει...

Υπάρχουν τόσα πολλά συναισθήματα που μπορούν να χωρέσουν σε αυτή τη συνθήκη τοξικότητας προς τους άλλους.

Δείτε και το σχετικό βιβλίο Νίκησε τις τοξικές σχέσεις από το βιβλιοπωλείο Ψυχολογίας της Πύλης Psychology.gr

Ο ρόλος της μητέρας στην ύπαρξη μας

Ανατρέχοντας στο παρελθόν του, μπορεί να κατανοήσει τους λόγους που αντιλαμβάνεται με αρνητικό πρόσημο την ύπαρξή του στη συσχέτιση με τους άλλους. Οι πρώιμες εμπειρίες του εαυτού μας διαμορφώνονται από την ποιότητα της συνδιαλλαγής με τη μητέρα μας (τον πρωταρχικό φροντιστή μας). Χρειαζόμαστε έναν “μάρτυρα” της ύπαρξής μας. Για να νιώσουμε ξεχωριστοί χρειαζόμαστε τη μητέρα που θα αγκαλιάσει με κατανόηση τις ανάγκες μας. Που θα μας κάνει να νιώσουμε επιθυμητοί. Μια μητέρα που θα επιτελέσει το ρόλο ενός καθρέφτη, όπου καθρεφτίζεται ένα βρέφος όμορφο, επιθυμητό, θελκτικό παρά τις ανάγκες του, άξιο αγάπης και φροντίδας. Σταδιακά, αυτό το καθρέφτισμα θα αποδώσει την εικόνα εαυτού του βρέφους και θα προσδώσει την αίσθηση της ετερότητας.

Αν η μητέρα αντανακλά μια διαστρεβλωμένη εικόνα, τότε το βρέφος δε θα έχει την ευκαιρία να νιώσει ικανοποίηση και συνοχή ευρισκόμενο στο σώμα και στη ψυχή του.

Αν η μητέρα του, το πρωταρχικό αντικείμενο αγάπης του, δεν του δώσει την αίσθηση ότι είναι επιθυμητό, τότε είναι πιθανό να ακολουθείται μια ζωή από το οδυνηρό αίσθημα του “δεν είμαι αρκετά καλός”.

Αν η μητέρα του έχει ένα κενό, καταθλιπτικό βλέμμα, τότε το μήνυμα που μεταφέρεται ενδέχεται να είναι “είμαι ανάξιος προσοχής και αγάπης”. Το αίσθημα που μεταδίδεται είναι ένα διαρκές έλλειμμα που παλεύει να γεμίσει.

Αν η μητέρα του αντανακλά ένα βλέμμα απόγνωσης, κούρασης με τις φροντίδες που πρέπει να του αποδώσει, πώς το βρέφος θα αποτάξει το αίσθημα του βάρους, του “κάνω κάτι κακό” στον άλλο; Ένα αίσθημα που διατρέχει όλες τις σχέσεις με τους σημαντικούς άλλους στη μετέπειτα ζωή του.

Όλοι μας, ως παιδιά, επιζητούμε την αγκαλιά, το παιχνίδι, είμαστε αυθόρμητοι και επικοινωνούμε με ενθουσιασμό. Αν σε αυτές τις αδιαμεσολάβητες εκκλήσεις επαφής υπάρχει αρνητική αντίδραση, αυθορμήτως η αναζήτηση επικοινωνίας ελαττώνεται ή βρίσκει διέξοδο με άλλους τρόπους. Πχ, ως παιδιά, μπορεί να διαπιστώσαμε πως η μητέρα μας επιβαρύνεται όταν της ζητάμε να παίξει μαζί μας ή ο πατέρας μας ένιωσε στεναχωρημένος όταν φέραμε κακούς βαθμούς στο σχολείο. Σταδιακά παύουμε να «ενοχλούμε» τη μητέρα μας με την επιθυμία μας για παιχνίδι και επικοινωνία. Νιώθουμε ενοχικά που στεναχωρούμε τον πατέρα μας, ενσωματώνοντας την ταμπέλα του κακού μαθητή.

Τα αποτελέσματα της τοξικότητας

Όταν καταλαβαίνουμε πως οι επιθυμίες μας λειτουργούν με αρνητικό, επιβαρυντικό για τους άλλους τρόπο, σταδιακά, αυθορμήτως, τις κρατάμε για τον εαυτό μας ή βρίσκουμε άλλους έμμεσους, δυσλειτουργικούς τρόπους για να τις επικοινωνήσουμε. Περνάμε όλο και περισσότερες ώρες σε αυτό το κρεβάτι, καθηλωμένοι, κρυμμένοι πίσω από τον τοίχο.

Ο τοίχος αυτός έχει διπλή λειτουργία: μας απομονώνει και μας δίνει τη ψευδαίσθηση ασφάλειας ταυτόχρονα. Κλεινόμαστε στον εαυτό μας, από τη στιγμή που δεν υπάρχουν άνθρωποι να αγκαλιάσουν τις ανάγκες μας, υψώνοντας τοίχο. Παράλληλα κρυμμένοι πίσω από τον τοίχο «γλυτώνουμε» άσχημα συναισθήματα απόρριψης. Για πόσο όμως αντέχουμε να είμαστε κρυμμένοι; Οι ανάγκες και οι επιθυμίες παραμένουν, όσο και αν τις αποσιωπούμε. Χρειάζεται να βρούμε λειτουργικούς για εμάς τρόπους να τις εκφράζουμε ώστε να εκφορτίζονται με κάποιον τρόπο και να μην μας πιέζουν ψυχικά.

Η επικοινωνία λειτουργεί απελευθερωτικά

Πάντα θα υπάρχουν άνθρωποι πρόθυμοι να αγκαλιάσουν τις επιθυμίες μας. Αρκεί να τις αναγνωρίσουμε και εμείς οι ίδιοι. Μέσω της ψυχοθεραπείας αποκτούμε το βίωμα μιας μητέρας που μπορεί να "κρατήσει" τις επιθυμίες του παιδιού της. Που είναι εκεί για να δώσει νόημα στις ανάγκες του, χωρίς να τις πετάει ή να τις αγνοεί. Στο θεραπευτικό δωμάτιο δίνεται ο χώρος να κατανοήσουμε και να βιώσουμε πως το μοίρασμα και η συν-δημιουργία δίνουν ζωή. Με αυτό τον τρόπο θα γκρεμιστεί ο τοίχος και θα μάθουμε να ζούμε.

Συγγραφή Άρθρου

Αγγελική Κουτελιά

koutelia aggelikiΜεταπτυχιακές σπουδές Κλινικής Ψυχολογίας στο Leiden University. Ειδίκευση στη Γνωσιακή Αναλυτική Ψυχοθεραπεία (CAT)

Διεύθυνση: Ζαϊμη 31, Εξάρχεια, Αθήνα
Email: Αυτή η διεύθυνση ηλεκτρονικού ταχυδρομείου προστατεύεται από τους αυτοματισμούς αποστολέων ανεπιθύμητων μηνυμάτων. Χρειάζεται να ενεργοποιήσετε τη JavaScript για να μπορέσετε να τη δείτε. 

Όλα τα περιεχόμενα της Πύλης Ψυχολογίας - Psychology.gr προστατεύονται από την DMCA. Η αναδημοσίευση περιεχομένου είναι αποδεκτή, μόνο εφόσον τηρούνται όλοι ανεξαιρέτως οι παρακάτω κανόνες. Σε οποιαδήποτε άλλη περίπτωση η Πύλη Ψυχολογίας θα προχωράει σε καταγγελία DMCA, χωρίς προηγούμενη ειδοποίηση. Διαβάστε προσεκτικά το σχετικό πλαίσιο: ΠΡΟΫΠΟΘΕΣΕΙΣ ΑΝΑΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗΣ DMCA.com Protection Status
Σχετικά άρθρα

Περισσότερα άρθρα του ειδικού συνεργάτη

Ψυχικό μούδιασμα: το αίσθημα κενού στον κόσμο των social media
Ψυχικό μούδιασμα

Η εισβολή των μέσων κοινωνικής δικτύωσης στην καθημερινότητά μας βάζει τους δικούς της όρους στη ζωή μας, πολύ διαφορετικούς από την εποχή της τηλεόρασης και του ραδιοφώνου, ως μέσων διαμεσολάβησης με την κοινωνική πραγματικότητα. Δεν στεκόμαστε απέναντι από μια οθόνη τηλεόρασης. Οι πηγές πληροφόρησής μας δεν είναι πλέον μονόδρομες, αλλά έχουμε την ευκαιρία να γίνουμε πομπός και δέκτης της πληροφορίας.

Όταν ο ψυχικός εγκλωβισμός οδηγεί στο θάνατο
ψυχικός εγλωβισμός

«Ένας άνθρωπος έπεσε από τον 5ο όροφο εμπορικού καταστήματος». Η είδηση μας σοκάρει, μας προκαλεί λύπη και ένα αίσθημα συμπόνιας. «Ο 38χρονος ήταν σχιζοφρενής». Η ασθένειά του μας προσφέρει μια εύκολη και άμεση εξήγηση του γεγονότος. Μας προστατεύει, συγκεκριμενοποιώντας την αμηχανία που προκαλεί ένας εξ επιλογής θάνατος.

Η επικοινωνία είναι θεραπευτική
επικοινωνία, ψυχωτικοί ασθενείς

Με αφορμή την Παγκόσμια Ημέρα Ψυχικής Υγείας (10 Οκτωβρίου) θα ήθελα να εστιάσω στο δικό μου γνώριμο πεδίο, αυτό της ψυχοκοινωνικής αποκατάστασης ψυχιατρικών ασθενών. Πριν από 40 χρόνια ξεκίνησε η προσπάθεια της αποασυλοποίησης, με το «νόμο Basaglia”, στην Ιταλία, στόχος της οποίας ήταν να γκρεμιστούν τα ψυχιατρεία, χώροι διαχωρισμού των ανθρώπων σε υγιείς και άρρωστους, μέσω του αποκλεισμού τους από την κοινότητα. 

Πανελλήνιες και αποτυχία
πανελλήνιες, αποτυχία

Κάθε μαθητής που έχει επενδύσει πολύ χρόνο και κόπο για να επιτύχει στις εξετάσεις του, δύσκολα θα πιστέψει πως αυτή η περίοδος στη ζωή του, τελικά, δεν είναι τόσο κομβική όσο φαντάζεται. Είναι σχεδόν φυσικοποιημένη μια συγκεκριμένη ροή στη ζωή μας – σχολείο, εργασία, οικογένεια – χωρίς να μας δίνεται περιθώριο για καθυστερήσεις, αποτυχίες, εναλλακτικές διαδρομές. 

Εγγραφείτε στο Newsletter μας!

* απαιτούμενα πεδία
Ενδιαφέροντα * :
0
Shares