Πώς Έχασες Βάρος; Η Ερώτηση που Ίσως Πρέπει να Σταματήσουμε να Κάνουμε

Ακρόαση άρθρου......

Πρόσθεσε το Psychology.gr στις προτιμώμενες πηγές σου στη Google
Με αυτό τον τρόπο, θα βλέπεις περισσότερα νέα άρθρα ψυχολογίας και ψυχικής υγείας που δημοσιεύονται στο PSYCHOLOGY.GR

Δεν θέλουν όλοι να μιλούν για το σώμα τους και η περιέργεια μας δεν μας δίνει δικαίωμα να ζητάμε εξηγήσεις. «Φαίνεσαι καταπληκτικά! Πώς τα κατάφερες;»

Ακούγεται αθώο. Άλλωστε, ένα κομπλιμέντο υποτίθεται ότι είναι κάτι καλό. Κι όμως, η ερώτηση «πώς έχασες βάρος;» μπορεί να κουβαλά πολύ περισσότερο βάρος απ’ όσο αντιλαμβανόμαστε. Πίσω από αυτό που μοιάζει με απλή περιέργεια μπορεί να κρύβονται υποθέσεις, κρίσεις και βαθιά ριζωμένες κοινωνικές αντιλήψεις που αξίζει να εξετάσουμε.

Τι πραγματικά κρύβεται πίσω από το «πώς τα κατάφερες;»

Όταν κάποιος χάνει βάρος, πολύ συχνά αυτό μετατρέπεται σχεδόν σε δημόσιο γεγονός. Οι άλλοι το παρατηρούν. Το σχολιάζουν και σχεδόν αυτόματα ρωτούν πώς το έκανε. Η ίδια η ερώτηση υπονοεί ότι ο τρόπος με τον οποίο έχασε βάρος είναι κάτι που αξίζει να μάθουμε, να αντιγράψουμε ή να θαυμάσουμε. Έτσι, η απώλεια βάρους παρουσιάζεται σαν επίτευγμα. Σαν προσωπική νίκη. Σαν απόδειξη πειθαρχίας, αυτοελέγχου ή ακόμη και αρετής.

Τι γίνεται όμως αν δεν είναι;

Τι γίνεται αν κάποιος έχασε βάρος επειδή ήταν άρρωστος; Επειδή πενθούσε; Επειδή περνούσε έντονο στρες ή κατάθλιψη; Τι γίνεται αν η αλλαγή στο σώμα του προέκυψε από μια φαρμακευτική αγωγή που επιτέλους βοήθησε τον οργανισμό του να ισορροπήσει; Ή, αντίθετα, αν σχετίζεται με μια διατροφική διαταραχή ή με συμπεριφορές που κάθε άλλο παρά υγιείς είναι;

Όταν ρωτάμε «πώς;», πολύ συχνά έχουμε ήδη κάνει μια βασική υπόθεση, ότι πιο αδύνατος σημαίνει αυτομάτως πιο υγιής, πιο ευτυχισμένος ή καλύτερος και αυτό δεν ισχύει απαραίτητα.

Περιέργεια ή σύγκριση;

Η περιέργεια μας για το πώς έχασε κάποιος βάρος σπάνια είναι εντελώς ουδέτερη. Συχνά συνδέεται με τη δική μας ανασφάλεια ή με την επιθυμία μας να αποκτήσουμε περισσότερο έλεγχο. Θέλουμε να μάθουμε «τι δουλεύει».

Γιατί πολιτισμικά έχουμε μάθει να αντιμετωπίζουμε το σώμα μας σαν ένα ατελείωτο έργο βελτίωσης και όταν βλέπουμε κάποιον που φαίνεται να έχει «πετύχει», θέλουμε να μάθουμε το μυστικό.

Μόνο που τα σώματα δεν είναι projects αυτοβελτίωσης.
Είναι πολύπλοκα συστήματα που επηρεάζονται από τη γενετική, τις ορμόνες, τις παθήσεις, τις κοινωνικοοικονομικές συνθήκες, τα φάρμακα και τα συναισθήματα.

Όταν περιορίζουμε το σώμα κάποιου σε μια ιστορία «πριν και μετά», παύουμε να βλέπουμε ολόκληρο τον άνθρωπο. Τον μετατρέπουμε σε παράδειγμα προς μίμηση.

Η εποχή των GLP-1 και το νέο «πώς το έκανες;»

Η μεγάλη εξάπλωση των φαρμάκων GLP-1, όπως το Ozempic, το Wegovy και το Mounjaro, έχει κάνει αυτή την ερώτηση ακόμη πιο φορτισμένη.

Πολλοί πλέον υποθέτουν ότι κάθε εμφανής απώλεια βάρους οφείλεται σε κάποιο τέτοιο φάρμακο και ρωτούν μερικές φορές με ελάχιστα καλυμμένη δυσπιστία, ζήλια ή κριτική: «Πήρες κάποιο από αυτά τα φάρμακα;» Έχει σχεδόν γίνει το νέο: «Έκανες κάτι στο πρόσωπο σου;» Το κέρδισες ή “έκλεψες”;

Μόνο που αυτή η οπτική δεν αναπαράγει απλώς το στίγμα.
Είναι και επιστημονικά προβληματική. Τα φάρμακα GLP-1 αποτελούν πραγματικές ιατρικές θεραπείες για καταστάσεις όπως ο διαβήτης, οι μεταβολικές διαταραχές και η παχυσαρκία.

Η ντροπή δεν έχει θέση σε μια συζήτηση για την υγεία και τη θεραπεία. Κι όμως, έχουμε ηθικοποιήσει τόσο έντονα το βάρος και την απώλεια του, ώστε ακόμη και άνθρωποι που βρίσκουν ουσιαστική ανακούφιση μέσα από μια φαρμακευτική θεραπεία μπορεί να νιώθουν ότι πρέπει να απολογηθούν ή να υπερασπιστούν την επιλογή τους.

Ακόμη και τα κομπλιμέντα μπορεί να είναι περίπλοκα

Ακόμη και ένα φαινομενικά θετικό σχόλιο όπως: «Φαίνεσαι υπέροχα!» μπορεί να ακουστεί διαφορετικά από όσο το εννοούμε. Μπορεί να υπονοήσει ότι πριν δεν φαινόταν «υπέροχα».

Μπορεί επίσης να στρέψει την προσοχή σε ένα σώμα για το οποίο το ίδιο το άτομο δεν θέλει να μιλήσει. Ίσως ακόμη να προσπαθεί να προσαρμοστεί σε μια αλλαγή ή να φοβάται ότι θα ξαναπάρει το βάρος.

Για ανθρώπους που έχουν δυσκολευτεί με το βάρος ή την εικόνα του σώματος τους, τέτοια σχόλια μπορεί να προκαλέσουν άγχος, ντροπή ή φόβο ότι αξιολογούνται και κυρίως, ενισχύουν την ιδέα ότι η εμφάνιση αποτελεί μέτρο της αξίας μας.

Δεν σας χρωστά κανείς εξηγήσεις για το σώμα του

Αν κάποιος δεν θέλει να σας πει τι συνέβη, αυτό είναι επίσης απολύτως εντάξει. Η πορεία της υγείας ενός ανθρώπου είναι βαθιά προσωπική. Η επιλογή να μην τη συζητήσει δεν σημαίνει ότι είναι ανειλικρινής, μυστικοπαθής ή ότι «κάτι κρύβει». Σημαίνει απλώς ότι έχει δικαίωμα στην ιδιωτικότητα.

Κανείς δεν χρωστά στον κόσμο εξηγήσεις για το σώμα του. Η περιέργεια μας δεν δημιουργεί δικαίωμα πρόσβασης στις προσωπικές πληροφορίες ενός άλλου ανθρώπου.

Τι μπορούμε να πούμε αντί γι’ αυτό

Αν πραγματικά θέλετε να συνδεθείτε με κάποιον, ίσως είναι καλύτερο να αφήσετε εντελώς έξω τη συζήτηση για το σώμα.

Μπορείτε να πείτε: «Χαίρομαι πολύ που σε βλέπω. Φαίνεσαι χαρούμενος». «Μου φαίνεται ότι έχεις περισσότερη ενέργεια τελευταία». «Χαίρομαι πραγματικά που είσαι καλά». Αυτές οι φράσεις στρέφουν την προσοχή στο πώς αισθάνεται ο άνθρωπος και όχι στο πώς φαίνεται και του αφήνουν χώρο να μοιραστεί όσα θέλει ή να μη μοιραστεί τίποτα σχετικά με την υγεία, τις επιλογές ή τη διαδρομή του.

Το σώμα δεν χρειάζεται δημόσιο σχολιασμό

Ζούμε σε μια κοινωνία που αγαπά τις ιστορίες μεταμόρφωσης. Η απώλεια βάρους εξακολουθεί συχνά να παρουσιάζεται σαν μια ιστορία «λύτρωσης», ο άνθρωπος πριν και ο «καλύτερος» άνθρωπος μετά. Όμως ούτε η υγεία ούτε η αυτοαξία καθορίζονται από το μέγεθος του σώματος και η επιτυχία δεν μπορεί να μετριέται σε κιλά.

Όταν σταματάμε να ρωτάμε τους ανθρώπους πώς έχασαν βάρος, αρχίζουμε να αμφισβητούμε ένα μικρό αλλά πολύ ισχυρό κομμάτι αυτής της κουλτούρας.

Δίνουμε στους άλλους και στον εαυτό μας, την άδεια να υπάρχουμε χωρίς να χρειάζεται να εξηγούμε, να δικαιολογούμε ή να δεχόμαστε δημόσιο σχολιασμό για το σώμα μας. Το σώμα ενός ανθρώπου μπορεί να είναι ορατό. Η ιστορία του, όμως, εξακολουθεί να του ανήκει.

Πηγές:

Dahill, L. M., Hay, P., Morrison, N. M., Touyz, S., Mitchison, D., Bussey, K., & Mannan, H. (2023). Associations between parents’ body weight/shape comments and disordered eating amongst adolescents over time—A longitudinal study. Nutrients, 15(6), 1419.

Herbozo, S., Stevens, S. D., Moldovan, C. P., & Morrell, H. E. (2017). Positive comments, negative outcomes? The potential downsides of appearance-related commentary in ethnically diverse women. Body Image, 21, 6-14.

Levinson, J. A., Kinkel-Ram, S., Myers, B., & Hunger, J. M. (2024). A systematic review of weight stigma and disordered eating cognitions and behaviors. Body image, 48, 101678.

Nutter, S., Saunders, J. F., & Waugh, R. (2024). Current trends and future directions in internalized weight stigma research: a scoping review and synthesis of the literature. Journal of Eating Disorders, 12(1), 98.

Ramsamy, G., Mosbah, H., Faure, J. P., Plault, V., Albouy, M., & Esnard, C. (2024). How to reduce the adverse effects of weight stigma on the quality of life: a preferred reported items for systematic reviews and meta-analyses (PRISMA). Frontiers in Psychology, 15, 1421609.

THERAPY.PSYCHOLOGY - ΠΛΑΤΦΟΡΜΑ ΨΥΧΟΘΕΡΑΠΕΙΑΣ - Online & Διά ζώσης
Βρες τον Θεραπευτή που είναι κατάλληλος για εσένα | Ξεκίνα εδώ το Θεραπευτικό ταξίδι σου με Δωρεάν 1η συνεδρία.