Όταν όλα στη ζωή σου λειτουργούν, αλλά εσύ δεν είσαι καλά

Ακρόαση άρθρου......

Πρόσθεσε το Psychology.gr στις προτιμώμενες πηγές σου στη Google
Με αυτό τον τρόπο, θα βλέπεις περισσότερα νέα άρθρα ψυχολογίας και ψυχικής υγείας που δημοσιεύονται στο PSYCHOLOGY.GR

Έχεις δουλειά. Ίσως μια σχέση, οικογένεια, φίλους, ένα σπίτι, υποχρεώσεις που καταφέρνεις να φέρνεις εις πέρας. Ξυπνάς το πρωί, πηγαίνεις εκεί που πρέπει, απαντάς στα μηνύματα, πληρώνεις τους λογαριασμούς σου, φροντίζεις τους ανθρώπους γύρω σου. Αν κάποιος σε ρωτήσει τι ακριβώς δεν πάει καλά, ίσως δυσκολευτείς να απαντήσεις.

Και όμως, κάτι δεν είναι καλά.

Μπορεί να υπάρχει μια αίσθηση κενού, μια μόνιμη κόπωση που δεν είναι ακριβώς σωματική, μια απόσταση από τους άλλους ή από τον ίδιο σου τον εαυτό. Μπορεί να συνεχίζεις να κάνεις όλα όσα έκανες πάντα, αλλά να μη νιώθεις πραγματικά μέσα σε αυτά. Σαν η ζωή να προχωρά κανονικά, αλλά εσύ να την παρακολουθείς λίγο από έξω.

Σε μια κοινωνία όπου η λειτουργικότητα συχνά ταυτίζεται με την ψυχική υγεία, τέτοιες εμπειρίες είναι εύκολο να υποτιμηθούν. Αν δουλεύω, αν ανταποκρίνομαι στις υποχρεώσεις μου, αν δεν έχω καταρρεύσει, τότε μάλλον είμαι καλά.

Είναι όμως πράγματι έτσι;

Η λειτουργικότητα δεν είναι το ίδιο με την ευεξία

Η ικανότητα ενός ανθρώπου να συνεχίζει να ανταποκρίνεται στις απαιτήσεις της καθημερινότητας είναι ασφαλώς σημαντική. Δεν μας λέει όμως ολόκληρη την ιστορία.

Η ψυχική υγεία δεν ορίζεται απλώς ως η απουσία μιας ψυχικής διαταραχής. Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας την περιγράφει ως μια κατάσταση ψυχικής ευεξίας που επιτρέπει στον άνθρωπο να αντιμετωπίζει τις δυσκολίες της ζωής, να αξιοποιεί τις δυνατότητές του, να εργάζεται, να μαθαίνει και να συμμετέχει στην κοινότητά του.

Με άλλα λόγια, το ερώτημα δεν είναι μόνο αν «λειτουργούμε», αλλά και πώς βιώνουμε τη ζωή που ζούμε.

Η έρευνα έχει επίσης προτείνει ότι η ψυχική δυσφορία και η ψυχική ευεξία, παρότι συνδέονται, δεν είναι απλώς δύο άκρα της ίδιας γραμμής. Ένας άνθρωπος μπορεί να μην πληροί τα κριτήρια κάποιας ψυχικής διαταραχής και ταυτόχρονα να βιώνει χαμηλά επίπεδα νοήματος, σύνδεσης ή προσωπικής ανάπτυξης (Keyes, 2002· Franken et al., 2018).

Αυτό δεν σημαίνει ότι κάθε περίοδος ανικανοποίησης αποτελεί ψυχολογικό πρόβλημα. Η ζωή περιλαμβάνει αναπόφευκτα περιόδους αμφιβολίας, κόπωσης, απώλειας προσανατολισμού και εσωτερικής σύγκρουσης.

Σημαίνει όμως ότι η απουσία μιας διάγνωσης δεν συνεπάγεται απαραίτητα και την παρουσία ψυχικής ευεξίας.

Όταν μια ζωή οργανώνεται σωστά, αλλά δεν μας εκφράζει

Πολλές φορές η ζωή μας δεν δημιουργήθηκε μέσα από μία μεγάλη, συνειδητή απόφαση. Χτίστηκε σταδιακά.

Επιλέξαμε σπουδές, εργασία, σχέσεις, έναν συγκεκριμένο τρόπο ζωής. Προσαρμοστήκαμε σε οικογενειακές προσδοκίες, κοινωνικές νόρμες, οικονομικές ανάγκες και στις συνθήκες κάθε περιόδου. Κάποιες επιλογές ήταν πραγματικά δικές μας, άλλες ήταν οι καλύτερες που μπορούσαμε να κάνουμε τότε και άλλες απλώς προέκυψαν.

Με τον χρόνο όλα αυτά μπορεί να σχηματίσουν μια ζωή απολύτως λειτουργική.

Το ερώτημα όμως παραμένει: είναι ακόμη μια ζωή που μας εκφράζει;

Ένας άνθρωπος μπορεί να είναι επιτυχημένος σε μια εργασία που δεν τον ενδιαφέρει πια. Μπορεί να βρίσκεται σε μια σχέση χωρίς εμφανείς συγκρούσεις, αλλά και χωρίς ουσιαστική εγγύτητα. Μπορεί να έχει μάθει να είναι εκείνος που αντέχει, που φροντίζει, που δεν δημιουργεί προβλήματα. Μπορεί να έχει πετύχει πράγματα που κάποτε ήθελε και να ανακαλύψει ότι η κατάκτησή τους δεν του έδωσε αυτό που περίμενε.

Δεν υπάρχει απαραίτητα κάποιος «ένοχος» σε όλα αυτά. Ούτε σημαίνει ότι οι προηγούμενες επιλογές ήταν λανθασμένες.

Ο άνθρωπος αλλάζει. Οι ανάγκες αλλάζουν. Οι σχέσεις αλλάζουν. Αυτό που μας εξέφραζε στα 25 μπορεί να μη μας εκφράζει στα 40 ή στα 50. Αυτό που κάποτε ήταν προσαρμογή και μας βοήθησε να σταθούμε, αργότερα μπορεί να γίνει περιορισμός.

Το δύσκολο είναι ότι η εξωτερική επιτυχία μπορεί να κάνει αυτή την εσωτερική ασυμφωνία ακόμη δυσκολότερο να αναγνωριστεί.

«Αφού δεν μου λείπει τίποτα, γιατί δεν είμαι ευτυχισμένος;»

Η ερώτηση αυτή συχνά συνοδεύεται και από ενοχή.

Υπάρχουν άνθρωποι που αντιμετωπίζουν πολύ μεγαλύτερες δυσκολίες. Έχω δουλειά. Έχω ανθρώπους γύρω μου. Δεν συνέβη κάποια τραγωδία. Τι δικαίωμα έχω να μην είμαι καλά;

Όμως η ψυχική εμπειρία δεν λειτουργεί ως διαγωνισμός αντικειμενικών δυσκολιών.

Το γεγονός ότι κάποιος άλλος υποφέρει περισσότερο δεν ακυρώνει τη δική μας εμπειρία. Και το γεγονός ότι μπορούμε να αναγνωρίσουμε όσα καλά υπάρχουν στη ζωή μας δεν σημαίνει ότι πρέπει να αγνοήσουμε όσα δεν λειτουργούν εσωτερικά.

Μερικές φορές μάλιστα η ίδια η προσπάθεια να πείσουμε τον εαυτό μας ότι «θα έπρεπε να είμαι καλά» δημιουργεί ένα δεύτερο επίπεδο δυσφορίας. Δεν αρκεί που νιώθουμε αποσυνδεδεμένοι ή άδειοι, αρχίζουμε να θεωρούμε προβληματικό ακόμη και το γεγονός ότι αισθανόμαστε έτσι.

Αντί λοιπόν να ρωτήσουμε «τι έχω;», ίσως μια περισσότερο χρήσιμη ερώτηση να είναι:

«Τι μου λέει αυτή η εμπειρία για τον τρόπο με τον οποίο ζω;»

Δεν χρειάζεται πάντα να υπάρχει ένα σύμπτωμα που πρέπει να εξαφανιστεί

Έχουμε συνηθίσει να σκεφτόμαστε την ψυχοθεραπεία μέσα από ένα αρκετά ιατρικό μοντέλο: υπάρχει ένα πρόβλημα, βρίσκουμε την αιτία και προσπαθούμε να το διορθώσουμε.

Αυτό ασφαλώς μπορεί να είναι απαραίτητο όταν υπάρχει έντονη ψυχική δυσφορία ή συγκεκριμένη ψυχοπαθολογία. Η ψυχοθεραπεία όμως δεν περιορίζεται μόνο σε αυτό.

Υπάρχουν φορές που το αίτημα δεν είναι «θέλω να σταματήσω να έχω κρίσεις πανικού» ή «θέλω να μειώσω το άγχος μου».

Μπορεί να είναι πολύ λιγότερο ξεκάθαρο:

• «Δεν ξέρω τι θέλω».
• «Δεν νιώθω κοντά σε κανέναν».
• «Έχω όλα όσα θεωρητικά ήθελα, αλλά κάτι λείπει».
• «Νιώθω ότι επαναλαμβάνω συνεχώς τα ίδια».
• «Δεν αναγνωρίζω πια τον εαυτό μου μέσα στη ζωή που έχω φτιάξει».

Αυτά δεν αποτελούν από μόνα τους διαγνώσεις. Αποτελούν όμως σημαντικά ανθρώπινα ερωτήματα.

Η έρευνα γύρω από την ψυχολογική ευεξία έχει εδώ και χρόνια αναδείξει διαστάσεις όπως η αίσθηση σκοπού, η προσωπική ανάπτυξη, η αυτονομία, οι ουσιαστικές σχέσεις και η αποδοχή του εαυτού ως πλευρές μιας ζωής που βιώνεται ως πληρέστερη (Ryff, 2014).

Παράλληλα, έρευνες στις υπαρξιακές και νοηματοκεντρικές ψυχοθεραπευτικές παρεμβάσεις δείχνουν ότι η διερεύνηση του νοήματος μπορεί να είναι σημαντική για ορισμένους ανθρώπους, αν και τα ερευνητικά δεδομένα παραμένουν πιο περιορισμένα από ό,τι σε άλλες θεραπευτικές προσεγγίσεις (Vos, Craig, & Cooper, 2015).

Η ψυχοθεραπεία ως χώρος διερεύνησης

Ίσως λοιπόν η ψυχοθεραπεία να μη χρειάζεται πάντοτε να ξεκινά από την ερώτηση «τι πρέπει να διορθώσουμε;». Μπορεί να ξεκινά από την προσπάθεια να καταλάβουμε.

Πώς έφτασα να ζω με αυτόν τον τρόπο; Ποιες επιλογές ήταν πραγματικά δικές μου και ποιες έγιναν για να ανταποκριθώ στις προσδοκίες των άλλων; Τι έχω μάθει να αποφεύγω; Ποιες ανάγκες μου έχω μάθει να θεωρώ υπερβολικές ή ασήμαντες; Ποιες σχέσεις με τρέφουν και ποιες απλώς διατηρώ; Τι έχει νόημα για μένα σήμερα και όχι πριν από δέκα ή είκοσι χρόνια;

Οι απαντήσεις σε αυτά τα ερωτήματα δεν δίνονται από κάποιον άλλο ούτε υπάρχουν σε ένα έτοιμο εγχειρίδιο.

Η θεραπευτική σχέση μπορεί να δημιουργήσει έναν χώρο μέσα στον οποίο ο άνθρωπος μπορεί να εξετάσει με μεγαλύτερη ελευθερία τον τρόπο με τον οποίο σχετίζεται με τον εαυτό του, τους άλλους και τη ζωή του.
Η ποιότητα αυτής της σχέσης δεν αποτελεί απλώς μια ευχάριστη προσθήκη στην ψυχοθεραπεία. Μεγάλος όγκος ερευνητικών δεδομένων δείχνει σταθερή συσχέτιση ανάμεσα στη θεραπευτική συμμαχία και την έκβαση της ψυχοθεραπείας (Flückiger et al., 2018).

Αυτό δεν σημαίνει ότι η ψυχοθεραπεία θα απαντήσει στο ερώτημα για το πώς «πρέπει» να ζήσει κάποιος.

Ίσως μάλιστα το αντίθετο.

Μπορεί να βοηθήσει ώστε να γίνει πιο καθαρό ποια ζωή είναι δική του.

Πριν χρειαστεί να καταρρεύσουμε

Συχνά αναζητούμε βοήθεια όταν κάτι έχει ήδη φτάσει στα όριά του. Όταν το άγχος έχει γίνει αβάσταχτο, όταν μια σχέση διαλύεται, όταν δεν μπορούμε πλέον να εργαστούμε ή όταν ένα σύμπτωμα αρχίζει να επηρεάζει σοβαρά την καθημερινότητά μας.

Κάποιες φορές αυτό είναι αναπόφευκτο. Δεν είναι όμως απαραίτητο να αποτελεί πάντα το σημείο εκκίνησης.

Δεν χρειάζεται ένας άνθρωπος να έχει καταρρεύσει για να αναρωτηθεί αν ο τρόπος με τον οποίο ζει εξακολουθεί να του ταιριάζει. Δεν χρειάζεται να υπάρχει μια διάγνωση για να πάρει στα σοβαρά μια επίμονη αίσθηση κενού, απομάκρυνσης ή απώλειας νοήματος.

Και ίσως τελικά το «κάτι δεν είναι καλά» να μην είναι πάντοτε το πρόβλημα που πρέπει να κάνουμε να σωπάσει.

Μπορεί να είναι και η αρχή μιας ερώτησης που για πολύ καιρό δεν είχαμε επιτρέψει στον εαυτό μας να κάνει.

Βιβλιογραφία

Flückiger, C., Del Re, A. C., Wampold, B. E., & Horvath, A. O. (2018). The alliance in adult psychotherapy: A meta-analytic synthesis. Psychotherapy, 55(4), 316–340. doi.org/10.1037/pst0000172

Franken, K., Lamers, S. M. A., Ten Klooster, P. M., Bohlmeijer, E. T., & Westerhof, G. J. (2018). Validation of the Mental Health Continuum-Short Form and the dual continua model of well-being and psychopathology in an adult mental health setting. Journal of Clinical Psychology, 74(12), 2187–2202. doi.org/10.1002/jclp.22659

Keyes, C. L. M. (2002). The mental health continuum: From languishing to flourishing in life. Journal of Health and Social Behavior, 43(2), 207–222. doi.org/10.2307/3090197

Ryff, C. D. (2014). Psychological well-being revisited: Advances in the science and practice of eudaimonia. Psychotherapy and Psychosomatics, 83(1), 10–28. doi.org/10.1159/000353263

Vos, J., Craig, M., & Cooper, M. (2015). Existential therapies: A meta-analysis of their effects on psychological outcomes. Journal of Consulting and Clinical Psychology, 83(1), 115–128. doi.org/10.1037/a0037167

World Health Organization. (2025, October 8). Mental health. who.int/news-room/fact-sheets/detail/mental-health-strengthening-our-response

Συγγραφή - Επιμέλεια Άρθρου

Raffaello Saracini - Σύμβουλος Ψυχικής Υγείας

Βασικός άξονας της δουλειάς μου είναι η Υπαρξιακή Ψυχοθεραπεία. Οι δυσκολίες δεν αντιμετωπίζονται απλώς ως συμπτώματα ή «ελαττώματα» που πρέπει να διορθωθούν, αλλά διερευνώνται μέσα στο προσωπικό, σχεσιακό και υπαρξιακό πλαίσιο της ζωής κάθε ανθρώπου.

Εξειδικεύσεις:

Κατάθλιψη Πένθος απώλεια Αναβλητικότητα

10 χρόνια εμπειρίας

Δείτε όλα τα άρθρα Κλείστε ραντεβού

THERAPY.PSYCHOLOGY - ΠΛΑΤΦΟΡΜΑ ΨΥΧΟΘΕΡΑΠΕΙΑΣ - Online & Διά ζώσης
Βρες τον Θεραπευτή που είναι κατάλληλος για εσένα | Ξεκίνα εδώ το Θεραπευτικό ταξίδι σου με Δωρεάν 1η συνεδρία.