Οριακή Διαταραχή Προσωπικότητας και αυτοτραυματισμός: Τι δείχνει νέα έρευνα για την αποτελεσματικότητα της ενσυνειδητότητας

Ακρόαση άρθρου......

Πρόσθεσε το Psychology.gr στις προτιμώμενες πηγές σου στη Google
Με αυτό τον τρόπο, θα βλέπεις περισσότερα νέα άρθρα ψυχολογίας και ψυχικής υγείας που δημοσιεύονται στο PSYCHOLOGY.GR

Μια νέα πιλοτική μελέτη εξετάζει κατά πόσο μια σύντομη ομαδική ψυχοθεραπευτική παρέμβαση, βασισμένη στην ενσυνειδητότητα, μπορεί να συμβάλει στη μείωση του αυτοτραυματισμού σε ανθρώπους με Οριακή Διαταραχή Προσωπικότητας.

Τα πρώτα αποτελέσματα είναι ενθαρρυντικά, αναδεικνύοντας παράλληλα τη σημασία της συναισθηματικής ρύθμισης στην αντιμετώπιση της αυτοτραυματικής συμπεριφοράς.

Σχετικά με την αυτοτραυματική συμπεριφορά

Η αυτοτραυματική συμπεριφορά αποτελεί ένα από τα σοβαρότερα κλινικά ζητήματα που μπορεί να εμφανιστούν σε ανθρώπους με Οριακή Διαταραχή Προσωπικότητας. Συχνά συνδέεται με έντονη συναισθηματική δυσφορία, δυσκολία διαχείρισης επώδυνων συναισθημάτων και περιορισμένη πρόσβαση σε αποτελεσματικούς τρόπους αυτορρύθμισης.

Μια πιλοτική μελέτη που δημοσιεύθηκε τον Μάρτιο του 2026 στο επιστημονικό περιοδικό Borderline Personality Disorder and Emotion Dysregulation διερεύνησε την αποτελεσματικότητα μιας προσαρμοσμένης ομαδικής παρέμβασης, η οποία συνδυάζει στοιχεία γνωσιακής θεραπείας και ενσυνειδητότητας.

Τα ευρήματα υποδηλώνουν ότι η συγκεκριμένη προσέγγιση ενδέχεται να συμβάλει στη μείωση της αυτοτραυματικής συμπεριφοράς, αν και απαιτούνται μεγαλύτερες και αυστηρότερα σχεδιασμένες μελέτες για την επιβεβαίωσή τους.

Τι είναι η Οριακή Διαταραχή Προσωπικότητας;

Η Οριακή Διαταραχή Προσωπικότητας, γνωστή διεθνώς ως Borderline Personality Disorder, είναι μια ψυχική διαταραχή που χαρακτηρίζεται από επίμονες δυσκολίες στη συναισθηματική ρύθμιση, στις διαπροσωπικές σχέσεις, στην εικόνα του εαυτού και, σε ορισμένες περιπτώσεις, στον έλεγχο των παρορμήσεων.

Οι άνθρωποι που αντιμετωπίζουν τη συγκεκριμένη διαταραχή μπορεί να βιώνουν ιδιαίτερα έντονα συναισθήματα, τα οποία μεταβάλλονται γρήγορα και συχνά είναι δύσκολο να διαχειριστούν.

Η συναισθηματική αστάθεια μπορεί να συνοδεύεται από έντονο φόβο εγκατάλειψης, δυσκολίες στη διατήρηση σταθερών σχέσεων, αισθήματα κενού ή αβεβαιότητα σχετικά με την προσωπική ταυτότητα. Σε ορισμένες περιπτώσεις εμφανίζονται παρορμητικές συμπεριφορές, έντονος θυμός, αποσυνδετικά συμπτώματα ή αυτοτραυματισμός.

Ωστόσο, δεν εμφανίζουν όλοι οι άνθρωποι με Οριακή Διαταραχή Προσωπικότητας τα ίδια συμπτώματα ούτε με την ίδια ένταση. Επιπλέον, η διάγνωση δεν καθορίζει την προσωπικότητα, τις δυνατότητες ή την πορεία της ζωής ενός ανθρώπου.

Παρά τις δυσκολίες που μπορεί να προκαλεί, η Οριακή Διαταραχή Προσωπικότητας είναι αντιμετωπίσιμη. Με κατάλληλη ψυχοθεραπευτική υποστήριξη, πολλοί άνθρωποι παρουσιάζουν σημαντική βελτίωση στη συναισθηματική λειτουργία, στις σχέσεις και στην ποιότητα ζωής τους.

Πώς συνδέεται η Οριακή Διαταραχή Προσωπικότητας με τον αυτοτραυματισμό;

Ο αυτοτραυματισμός εμφανίζεται συχνότερα σε ανθρώπους με Οριακή Διαταραχή Προσωπικότητας σε σύγκριση με τον γενικό πληθυσμό.

Στην επιστημονική βιβλιογραφία χρησιμοποιείται ο όρος Non-Suicidal Self-Injury, για να περιγράψει τον σκόπιμο τραυματισμό του σώματος χωρίς πρόθεση πρόκλησης θανάτου.

Παρότι η συμπεριφορά αυτή μπορεί να φαίνεται δυσνόητη σε κάποιον που δεν την έχει βιώσει, συχνά εξυπηρετεί συγκεκριμένες ψυχολογικές λειτουργίες.

Για ορισμένους ανθρώπους, ο αυτοτραυματισμός αποτελεί μια προσπάθεια προσωρινής ανακούφισης από συναισθήματα που βιώνονται ως αφόρητα. Για άλλους, μπορεί να συνδέεται με αισθήματα κενού, αποσύνδεσης από τον εαυτό ή έντονης αυτοκριτικής.

Σε ορισμένες περιπτώσεις, ο σωματικός πόνος βιώνεται ως περισσότερο διαχειρίσιμος από τον ψυχικό πόνο.

Αυτό δεν σημαίνει ότι ο αυτοτραυματισμός αποτελεί αποτελεσματικό τρόπο αντιμετώπισης της δυσφορίας. Η ανακούφιση που ενδέχεται να προσφέρει είναι συνήθως προσωρινή, ενώ η συμπεριφορά μπορεί να ενισχύεται μέσα από έναν επαναλαμβανόμενο κύκλο συναισθηματικής έντασης και ανακούφισης.

Ο αυτοτραυματισμός δεν ταυτίζεται με την απόπειρα αυτοκτονίας

Μια ιδιαίτερα σημαντική διάκριση αφορά τη σχέση αυτοτραυματισμού και αυτοκτονικότητας: Ο μη αυτοκτονικός αυτοτραυματισμός πραγματοποιείται χωρίς πρόθεση θανάτου. Ωστόσο, αυτό δεν σημαίνει ότι είναι ακίνδυνος.

Η επιστημονική έρευνα δείχνει ότι το ιστορικό αυτοτραυματισμού συνδέεται με αυξημένο κίνδυνο μελλοντικών αυτοκτονικών συμπεριφορών. Επομένως, κάθε αυτοτραυματική συμπεριφορά χρειάζεται να αντιμετωπίζεται με σοβαρότητα, κατανόηση και κατάλληλη κλινική αξιολόγηση, χωρίς στιγματισμό ή υποθέσεις για τις προθέσεις του ανθρώπου.

Η νέα έρευνα: Μπορεί η ενσυνειδητότητα να περιορίσει τον αυτοτραυματισμό;

Ερευνητές από την Ουγγαρία, με επικεφαλής τη Szilvia Kresznerits, διερεύνησαν την εφαρμογή ενός σύντομου ομαδικού προγράμματος που ονομάζεται MBCT-NSSI.

Το πρόγραμμα βασίζεται στη Γνωσιακή Θεραπεία Βασισμένη στην Ενσυνειδητότητα (Mindfulness-Based Cognitive Therapy – MBCT), με ειδικές προσαρμογές για ανθρώπους με Οριακή Διαταραχή Προσωπικότητας και ιστορικό αυτοτραυματισμού.

Η βασική υπόθεση των ερευνητών ήταν ότι η ανάπτυξη δεξιοτήτων ενσυνειδητότητας θα μπορούσε να βοηθήσει τους συμμετέχοντες να αναγνωρίζουν τις συναισθηματικές τους αντιδράσεις, να μειώνουν την παρορμητικότητα και να αντιμετωπίζουν διαφορετικά τις παρορμήσεις αυτοτραυματισμού.

Πώς πραγματοποιήθηκε η μελέτη;

Στην αρχική αξιολόγηση συμμετείχαν 120 άτομα. Από αυτά, 72 αξιολογήθηκαν πριν από την έναρξη της παρέμβασης και 50 ολοκλήρωσαν το πρόγραμμα και την τελική αξιολόγηση.

Οι συμμετέχοντες ήταν εξωτερικοί ασθενείς με διάγνωση Οριακής Διαταραχής Προσωπικότητας και πρόσφατο ιστορικό μη αυτοκτονικού αυτοτραυματισμού.
Η παρέμβαση είχε διάρκεια εννέα εβδομάδων και πραγματοποιήθηκε σε ομαδικό πλαίσιο.

Οι ερευνητές εξέτασαν μεταβολές σε διαφορετικές ψυχολογικές παραμέτρους, μεταξύ των οποίων:

• Η συχνότητα της αυτοτραυματικής συμπεριφοράς.
• Η ικανότητα ενσυνειδητότητας και συναισθηματικής ρύθμισης.
• Η παρορμητικότητα και τα καταθλιπτικά συμπτώματα.
• Η αυτοσυμπόνια και η αυτοεκτίμηση.
• Τα αποσυνδετικά συμπτώματα.

Η μελέτη δεν περιλάμβανε τυχαιοποιημένη ομάδα ελέγχου. Οι ερευνητές συνέκριναν την κατάσταση των συμμετεχόντων πριν και μετά την παρέμβαση, χρησιμοποιώντας επίσης μια προηγούμενη περίοδο αναμονής ως σημείο αναφοράς.

Τι έδειξαν τα αποτελέσματα;

Στους 50 συμμετέχοντες που ολοκλήρωσαν το πρόγραμμα παρατηρήθηκε στατιστικά σημαντική μείωση της συχνότητας αυτοτραυματισμού, καθώς και βελτίωση των δεξιοτήτων ενσυνειδητότητας. Παράλληλα, καταγράφηκαν θετικές μεταβολές σε επιμέρους ψυχολογικές λειτουργίες. Οι συμμετέχοντες εμφάνισαν βελτίωση στη συναισθηματική ρύθμιση, μείωση της παρορμητικότητας και υποχώρηση των καταθλιπτικών συμπτωμάτων.

Για την ενσυνειδητότητα και αρκετές δευτερεύουσες παραμέτρους, οι αλλαγές εμφανίστηκαν κατά τη διάρκεια της παρέμβασης και όχι κατά την προηγούμενη περίοδο αναμονής.

Αυτό αποτελεί ένα ενθαρρυντικό εύρημα, καθώς υποδηλώνει ότι η συμμετοχή στο πρόγραμμα μπορεί να συνδέεται με τις παρατηρούμενες βελτιώσεις.
Ωστόσο, η συχνότητα αυτοτραυματισμού αξιολογήθηκε μόνο στην αρχή και στο τέλος της συνολικής διαδικασίας. Επομένως, δεν μπορεί να αποδειχθεί ότι η μείωσή της οφείλεται αποκλειστικά στην παρέμβαση.

Επιπλέον, η σημαντική μείωση του αριθμού των συμμετεχόντων μέχρι την ολοκλήρωση του προγράμματος περιορίζει τη δυνατότητα γενίκευσης των αποτελεσμάτων.

Οι ίδιοι οι ερευνητές χαρακτηρίζουν τα ευρήματα προκαταρκτικά και επισημαίνουν την ανάγκη για τυχαιοποιημένες ελεγχόμενες μελέτες.

Γιατί η ενσυνειδητότητα μπορεί να βοηθά στη συναισθηματική ρύθμιση;

Η ενσυνειδητότητα αναφέρεται στην ικανότητα να στρέφουμε συνειδητά την προσοχή στην παρούσα εμπειρία, παρατηρώντας σκέψεις, συναισθήματα και σωματικές αισθήσεις χωρίς αυτόματη αντίδραση ή άμεση αξιολόγηση. Στο πλαίσιο της Οριακής Διαταραχής Προσωπικότητας, αυτή η ικανότητα μπορεί να αποκτήσει ιδιαίτερη σημασία.
Ένας άνθρωπος που βιώνει έντονη συναισθηματική δυσφορία μπορεί να αισθάνεται ότι χρειάζεται να αντιδράσει αμέσως προκειμένου να περιορίσει την ένταση.

Η καλλιέργεια της ενσυνειδητότητας μπορεί να δημιουργήσει έναν ψυχολογικό χώρο ανάμεσα στην εμφάνιση ενός συναισθήματος και στην εκδήλωση μιας συμπεριφοράς.

Ο στόχος δεν είναι να εξαφανιστούν τα δύσκολα συναισθήματα, αλλά να αναπτυχθεί μεγαλύτερη δυνατότητα αναγνώρισης, αποδοχής και διαχείρισής τους.

Παράλληλα, η ενίσχυση της αυτοσυμπόνιας μπορεί να βοηθήσει στην αντιμετώπιση της έντονης αυτοκριτικής και των αισθημάτων ντροπής που συχνά συνοδεύουν την αυτοτραυματική συμπεριφορά.

Πρόκειται για πιθανούς θεραπευτικούς μηχανισμούς που χρειάζονται περαιτέρω διερεύνηση και όχι για οριστικά αποδεδειγμένη εξήγηση των αποτελεσμάτων της συγκεκριμένης μελέτης.

Ποια είναι η θέση της ψυχοθεραπείας στην αντιμετώπιση της Οριακής Διαταραχής Προσωπικότητας;

Η ψυχοθεραπεία αποτελεί βασικό άξονα αντιμετώπισης της Οριακής Διαταραχής Προσωπικότητας.

Μία από τις περισσότερο μελετημένες προσεγγίσεις είναι η Διαλεκτική Συμπεριφορική Θεραπεία (DBT), η οποία αναπτύχθηκε ειδικά για ανθρώπους που αντιμετωπίζουν σοβαρές δυσκολίες συναισθηματικής ρύθμισης και αυτοτραυματικές συμπεριφορές.

Η DBT περιλαμβάνει, μεταξύ άλλων, εκπαίδευση σε δεξιότητες ενσυνειδητότητας, ανοχής στη δυσφορία, συναισθηματικής ρύθμισης και διαπροσωπικής αποτελεσματικότητας.

Υπάρχουν επίσης άλλες εξειδικευμένες ψυχοθεραπευτικές προσεγγίσεις, όπως η Mentalization-Based Treatment (MBT) και η Θεραπεία Σχημάτων.

Η επιλογή θεραπείας χρειάζεται να λαμβάνει υπόψη τις ανάγκες, τις προτιμήσεις, τη βαρύτητα των συμπτωμάτων και το ευρύτερο υποστηρικτικό πλαίσιο του ανθρώπου.

Η νέα μελέτη δεν δείχνει ότι ένα σύντομο πρόγραμμα ενσυνειδητότητας μπορεί να αντικαταστήσει τις ολοκληρωμένες ψυχοθεραπευτικές παρεμβάσεις. Αντίθετα, υποστηρίζει την περαιτέρω διερεύνηση της δυνατότητας αξιοποίησης τέτοιων προγραμμάτων ως συμπληρωματικών παρεμβάσεων, μέσα σε ένα ευρύτερο και κατάλληλα οργανωμένο θεραπευτικό πλαίσιο.

Η σημασία της θεραπευτικής σχέσης και της κατανόησης του αυτοτραυματισμού

Πέρα από την αποτελεσματικότητα συγκεκριμένων τεχνικών, η αντιμετώπιση του αυτοτραυματισμού προϋποθέτει την κατανόηση της προσωπικής εμπειρίας του ανθρώπου.

Η αυτοτραυματική συμπεριφορά δεν είναι απλώς ένα σύμπτωμα που χρειάζεται να εξαλειφθεί. Μπορεί να αποτελεί έναν τρόπο με τον οποίο το άτομο επιχειρεί να αντιμετωπίσει μια δυσφορία που δεν έχει μάθει ακόμη να διαχειρίζεται διαφορετικά.

Η αναγνώριση αυτής της λειτουργίας δεν σημαίνει αποδοχή του αυτοτραυματισμού ως ασφαλούς λύσης. Σημαίνει προσπάθεια κατανόησης των αναγκών και των δυσκολιών που βρίσκονται πίσω από τη συμπεριφορά.

Μια θεραπευτική σχέση που χαρακτηρίζεται από ενσυναίσθηση, αποδοχή, συνέπεια και σαφή όρια μπορεί να δημιουργήσει τις προϋποθέσεις ώστε ο θεραπευόμενος να διερευνήσει αυτές τις εμπειρίες χωρίς φόβο επίκρισης. Παράλληλα, η συστηματική αξιολόγηση του κινδύνου και η ανάπτυξη εξατομικευμένου σχεδίου ασφάλειας παραμένουν ουσιαστικά στοιχεία της κλινικής φροντίδας.

Συμπεράσματα: Μια ενθαρρυντική αλλά προκαταρκτική εξέλιξη

Η νέα έρευνα προσφέρει ενδιαφέρουσες ενδείξεις ότι μια σύντομη ομαδική παρέμβαση βασισμένη στην ενσυνειδητότητα μπορεί να συνδέεται με μείωση της αυτοτραυματικής συμπεριφοράς και βελτίωση της συναισθηματικής ρύθμισης σε ανθρώπους με Οριακή Διαταραχή Προσωπικότητας.

Τα ευρήματα είναι ενθαρρυντικά, αλλά δεν αποτελούν οριστική απόδειξη αποτελεσματικότητας.

Η απουσία τυχαιοποιημένης ομάδας ελέγχου, οι αποχωρήσεις συμμετεχόντων και η ανάγκη μακροχρόνιας παρακολούθησης αποτελούν σημαντικούς περιορισμούς.

Η ουσιαστικότερη συμβολή της μελέτης βρίσκεται στην ανάδειξη της δυνατότητας ανάπτυξης πιο προσβάσιμων, συμπληρωματικών ψυχοθεραπευτικών παρεμβάσεων για ανθρώπους που αντιμετωπίζουν αυτοτραυματικές συμπεριφορές. Πάνω απ' όλα, υπενθυμίζει ότι πίσω από τον αυτοτραυματισμό υπάρχει συχνά ένας άνθρωπος που προσπαθεί να διαχειριστεί έντονο ψυχικό πόνο.

Η αποτελεσματική θεραπευτική προσέγγιση χρειάζεται επομένως να συνδυάζει επιστημονικά τεκμηριωμένες παρεμβάσεις, προσεκτική αξιολόγηση του κινδύνου και ουσιαστική κατανόηση της υποκειμενικής εμπειρίας του θεραπευόμενου.

Επιστημονικές πηγές

Πρωτότυπη μελέτη - Kresznerits, S., Zinner-Gérecz, Á., Miklósi, M., Szekeres, T., & Perczel-Forintos, D. (2026). *Evaluating a brief MBCT programme for non-suicidal self-injury in individuals with BPD: A within-subject pre–post pilot study.* Borderline Personality Disorder and Emotion Dysregulation, 13, Article 10. doi.org/10.1186/s40479-026-00337-3

National Institute for Health and Care Excellence (NICE). *Borderline personality disorder: Recognition and management* (CG78). nice.org.uk/guidance/cg78

National Institute for Health and Care Excellence (NICE). *Self-harm: Assessment, management and preventing recurrence* (NG225). nice.org.uk/guidance/ng225

THERAPY.PSYCHOLOGY - ΠΛΑΤΦΟΡΜΑ ΨΥΧΟΘΕΡΑΠΕΙΑΣ - Online & Διά ζώσης
Βρες τον Θεραπευτή που είναι κατάλληλος για εσένα | Ξεκίνα εδώ το Θεραπευτικό ταξίδι σου με Δωρεάν 1η συνεδρία.